Trí Tuệ Nhân Tạo Và Quyết Định Y Tế Trong Tương Lai Gần
Trong những buổi họp với bạn già gần đây, sau phần cầu nguyện, các anh em thường đặt câu hỏi về vai trò của AI trong y khoa và nền giáo dục y khoa sẽ cần thay đổi như thế nào để thích ứng với vai trò càng ngày càng lấn áp của AI.
Tôi xin giới thiệu một đoạn sau đây trích từ báo chuyên ngành JAMA để các bạn suy ngẫm và cho biết ý kiến vì chúng ta sẽ là bệnh nhân của AI. Ngoài ra thì còn con cháu chúng ta trong mùa vào college. Học cái gì đây?
Đoạn trích này đặt ra một dự báo táo bạo, thậm chí gây tranh luận, về tương lai của y học: trong những công việc chủ yếu thuộc về nhận thức và ra quyết định lâm sàng, AI có thể không chỉ vượt qua năng lực của bác sĩ làm việc độc lập, mà về lâu dài còn vượt cả mô hình “bác sĩ được AI hỗ trợ”. Nói cách khác, khi AI đã đạt độ chính xác và nhất quán cao hơn con người, sự can thiệp của bác sĩ để kiểm tra hoặc sửa quyết định của máy chưa chắc sẽ làm kết quả tốt hơn; trong một số trường hợp, nó có thể làm suy giảm hiệu quả vốn có của hệ thống AI. Quan điểm này đối lập với cách hiểu quen thuộc rằng AI chỉ nên là công cụ phụ tá, còn bác sĩ luôn phải là chủ thể quyết định sau cùng.
Ý nghĩa đối với tương lai y học
Luận điểm của bài viết không nhằm phủ nhận giá trị của người thầy thuốc, mà buộc chúng ta phải xét lại một giả định lâu nay: sự có mặt của con người trong mọi khâu quyết định y khoa đương nhiên sẽ tạo ra phẩm chất hay kết quả cao hơn. Các tác giả cho rằng điều đó có thể không còn đúng đối với năm nhiệm vụ nhận thức nền tảng: khai thác thông tin lâm sàng cần thiết, lập chẩn đoán phân biệt, chỉ định xét nghiệm, lựa chọn điều trị phù hợp với hướng dẫn, và quản lý bệnh mạn tính. Theo họ, các mô hình ngôn ngữ lớn đã nhanh chóng đạt mức ngang bằng hoặc vượt bác sĩ có giấy phép hành nghề trong những nhiệm vụ này, và khoảng cách có thể tiếp tục nới rộng khi AI tiến bộ nhanh hơn năng lực con người thích nghi.
Ý nghĩa sâu xa của lập luận ấy là y học tương lai có thể chuyển từ mô hình “AI hỗ trợ bác sĩ” sang mô hình trong đó AI đảm nhiệm phần lớn hoạt động suy luận chuẩn hóa, còn vai trò của bác sĩ được tái định nghĩa. Người thầy thuốc khi ấy không chỉ là người ghi nhớ kiến thức hay chọn phác đồ, mà càng cần trở thành người hiện diện bên bệnh nhân: giải thích, đồng cảm, cùng cân nhắc những giá trị sống, nhận diện hoàn cảnh cá nhân, chia sẻ trách nhiệm đạo đức và xử lý các tình huống không thể thu gọn thành dữ liệu hay thuật toán.
Một lưu ý cần thiết
Tuy nhiên, đây là một dự báo về hiệu năng trong các nhiệm vụ nhận thức cụ thể, không phải là kết luận rằng AI đã có thể thay thế toàn bộ nghề y. Chăm sóc y tế còn bao gồm khám trực tiếp, thủ thuật, giao tiếp trong lúc bệnh nhân sợ hãi hoặc đau đớn, sự tín nhiệm, công bằng trong tiếp cận điều trị, trách nhiệm pháp lý và những lựa chọn đạo đức không có đáp án duy nhất. Vì vậy, thách thức lớn của tương lai không chỉ là quyết định AI có thể giỏi hơn bác sĩ đến đâu, mà còn là xây dựng một nền y học biết dùng năng lực ấy để nâng chất lượng chăm sóc mà không đánh mất phẩm giá, quyền tự chủ và tính người của bệnh nhân.
Trích đoạn:
“Quan điểm phổ biến về trí tuệ nhân tạo (AI) trong y học là nó sẽ hỗ trợ chăm sóc do bác sĩ hướng dẫn. Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ thường xuyên kêu gọi trí thông minh tăng cường bằng AI hãy tập trung vào vai trò hỗ trợ của AI. Tương tự, Hiệp Hội Bác sĩ Hoa Kỳ lập luận rằng AI "nên được giới hạn trong vai trò hỗ trợ trong việc ra quyết định lâm sàng" và "không nên thay thế vai trò ra quyết định của bác sĩ." Trong A Giant Leap: How AI Is Transforming Healthcare and What That Means for Our Future, Wachter1 lập luận rằng cấp độ chăm sóc cao nhất sẽ là các bác sĩ được hỗ trợ bởi AI, trong khi chăm sóc chỉ dùng AI mà thôi sẽ là "hạng tiết kiệm" của săn sóc y tế.
Chúng tôi không đồng ý. Trong các chức năng y tế nhận thức, chăm sóc y tế chỉ có một mình AI có thể tốt hơn so với chăm sóc do bác sĩ mà thôi hoặc so với kết hợp bác sĩ với AI. Các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) chỉ được giới thiệu công khai vào tháng 11 năm 2022 và đã là đối thủ ngang ngửa hoặc vượt trội hơn các bác sĩ có bằng hành nghề trong 5 nhiệm vụ y tế nhận thức cơ bản: (1) tìm ra thông tin liên quan đến trường hợp y khoa; (2) thiết lập chẩn đoán phân biệt; (3) xác định xét nghiệm chẩn đoán; (4) kê đơn điều trị phù hợp với các hướng dẫn điều trị ; và (5) quản lý theo dõi các bệnh mãn tính. Khoảng cách giữa hiệu suất của bác sĩ và LLM có thể sẽ mở rộng vì AI đang được cải thiện nhanh chóng, trong khi các kỹ năng của bác sĩ bị đe dọa bởi việc giảm kỹ năng ( deskilling, mất kỹ năng/skill) do AI gây ra.
Dữ liệu từ y học và các lĩnh vực khác cho thấy rằng khi hiệu suất của AI làm việc một mình luôn vượt trội hơn so với hiệu suất của con người làm việc một mình, thì AI làm việc một mình nó đã vượt qua sự kết hợp giữa con người và AI. Nghịch lý thay, chăm sóc kết hợp trong đó con người ở trong (hoặc trên) vòng lặp ( in or on the loop) để sửa lỗi AI có khả năng làm xấu đi hơn là cải thiện hiệu suất AI. Đánh giá tất cả các bài báo được xuất bản về AI trong y học kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, cho thấy y học đang nhanh chóng tiến đến điểm chuyển tiếp mà tại đó chỉ riêng AI sẽ vượt qua các bác sĩ và “bác sĩ lai AI” ( physicians-AI hybrid) trong việc cung cấp dịch vụ chăm sóc tốt nhất tại 5 nhiệm vụ y tế nhận thức cơ bản."
Nguyên văn:
The prevailing view of artificial intelligence (AI) in medicine is that it will support physician-led care. The American Medical Association regularly calls AI augmented intelligence to focus on AI’s assistive role. Similarly, the American College of Physicians argues that AI “should be limited to a supportive role in clinical decision-making” and “should not replace physician decision-making.” In A Giant Leap: How AI Is Transforming Healthcare and What That Means for Our Future, Wachter1 argues that the highest tier of care will be AI-aided physicians, whereas AI-only care will be medicine’s “economy class.”
We disagree. In cognitive medical functions, AI-alone medical care is likely to be better than physician-only or physician-AI hybrid care. Large language models (LLMs) were only publicly introduced in November 2022, and already generative AI rivals or outperforms licensed physicians at 5 fundamental cognitive medical tasks: (1) eliciting medically relevant information; (2) establishing a differential diagnosis; (3) specifying diagnostic testing; (4) prescribing guideline-concordant treatment; and (5) managing chronic diseases. The gap between physicians’ and LLMs’ performance will likely widen because AI is rapidly improving, whereas physicians’ skills are threatened by AI-induced deskilling.2,3
Data from medicine and other fields suggest that when AI-alone performance is consistently superior to human-alone performance, AI alone surpasses human-AI hybrids. Paradoxically, hybrid care in which humans are in (or on) the loop to correct AI errors is likely to worsen rather than improve AI performance. Review of all published articles on AI in medicine since January 1, 2024, shows that medicine is rapidly approaching the transition point at which AI alone will exceed physicians and physician-AI hybrids in providing the best care at 5 fundamental cognitive medical tasks."
(Link: https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2852952#)
HVH
Ngày 4 tháng 9 năm 2026