THIÊN CẢM LÊ HỮU TRUNG

Người đă sống cho khoa học, thiên nhiên và bạn bè

 

Hôm nay, Chủ nhật ngày 01/08/1999, mười một anh em Khóa II trường Quốc Qia Nông Lâm Mục Blao họp mặt tại số nhà 84/7 đường Vơ Văn Ngân, Thủ Đức, của anh Vĩnh Trường để cùng nhau hồi tưởng bốn mươi năm trước đây, vào ngày 30/07/1959 anh chị em Khóa II của chúng ta đă ĺa khỏi ngôi trường thân yêu sau ba năm cùng ăn, ở, học và cùng có chung những vị Thầy yêu kính mến.

Mọi sự trên đời đều có quy luật của nó, chim đủ lông đủ cánh th́ ĺa tổ nhưng không ĺa đàn. Con người khi trưởng thành th́ có xa cách nhưng không cắt đứt sợi dây t́nh cảm thân yêu và nhất là những kỷ niệm êm đềm tha thiết. qua bao thăng trầm của đời thường và lịch sử, anh chị em cùng khóa của chúng ta mỗi người đă có riêng một số phận. Có người đă thành đạt vẻ vang và cũng có những người đường đời không theo ư nguyện; nhưng dù ở hoàn cảnh hay địa vị nào, th́ t́nh bạn bè chân thật vẫn là ly mật ngọt dành cho người biết trân trọng t́nh bạn thiêng liêng.

Làm sao nói hết t́nh cảm bạn bè của ta đối với từng người một? Anh chị em cùng khóa ít nhiều ai cũng lưu lại trong ḷng nhau những h́nh ảnh mến thương da diết, với Trần Hiệp Nam, Nguyễn Tấn Phúc, Vĩnh Trường, Hoàng Tổng, Dương Thủy Vân, Nguyễn Thiệu Dy đầy mơ mộng, với Tôn Thất Đàm, Lê Văn Tuyển, Du Thành Nghiệp, Trần Trung Ngôn, Đỗ Hữu Long mang sẵn ḍng máu "thấy việc bất b́nh chẳng tha", với Nguyễn Doanh, Phạm Mạnh Tuyên, Phan Văn Tùng tài hoa và ít ai lăng mạn bằng, c̣n nhiều nữa, một Nguyễn Tấn Tài, một Nguyễn Thanh Tân hiền lành đến nỗi anh em mạn phép gọi là ḥn đất có tư tưởng. (cũng như một đại thi hào người Pháp đă nói con người chỉ là cây sậy yếu ớt, nhưng lại là cây sậy có tư tưởng). Và nhiều bạn nữa Chu Hữu Tín, Vũ Thanh Giảng, Nguyễn Hữu Khiêm, Khưu Thị Giàu, Hà Thị Liễu, Trần Bằng Tâm, Lê Da Tốn ..v..v. mỗi người đều để lại những h́nh ảnh không cách nào xóa mờ đi được.

Nhưng dù cho bạn bè cùng khóa đă để lại trong tôi đầy ắp kỷ niệm khi c̣n học trong trường cũng như khi sống ngoài đời, tôi cũng không thể nào viết hết, nói hết những kỷ niệm đó trong những trang giấy ít ỏi cho lần họp mặt ngày hôm nay. Xin để dành lại những t́nh cảm cho các bạn khác vào những lần họp mặt sau trong khoảng đời c̣n lại của chúng ta vậy.

Hôm nay tôi xin đề cập đến một người bạn cùng khóa với chúng ta, người đó đă ăn một mâm, ở một pḥng có khi học chung một quyển vở với tôi suốt ba năm trong trường, và khi ra đời vẫn c̣n nhiều liên hệ, quan tâm đến nhau cho đến ngày cuối cùng của cuộc đời Anh. Đó là bạn Lê Hữu Trung, người đă dâng hiến trọn vẹn đời ḿnh cho kho học, thiên nhiên và t́nh bạn. Ba dữ kiện vừa nêu, nếu bạn nào trong chúng ta đă đọc hết trên 50 bài viết của Anh trong tập kỷ yếu kỷ niệm ngày giỗ đầu của Anh th́ rơ:

Trước hết tôi xin nói về một Lê Hữu Trung say mê khoa học. Anh đă kể cho tôi nghe những ǵ anh đă làm v́ say mê khoa học từ khi Anh mới mười hai tuổi. Đó là chuyện của Anh với chiếc máy bay L19 (loại máy bay trinh sát). Rồi suốt một đời phục vụ cho khoa học, mỗi lần phát minh một loại máy móc mới, Anh thường gọi tôi đến để Anh biểu diễn cho xem. Anh nói: "Thưởng xem đây, đây là máy đo diệp diện của cây, chỉ cần đặt cây vào máy, bấm nút, con số hiện trên màn h́nh sẽ cho ta biết tổng số bề mặt của lá cây là bao nhiêu". Theo Anh nói th́ máy này dùng để theo dơi sự tăng trưởng của cây qua từng giai đoạn mà ta cần sự theo dơi. Hoặc máy cân, đo, đếm trọng lượng hại lúa. Anh nói: "Thưởng xem đây, chỉ cần đổ một ca lúa vào chiếc phễu lớn trên máy, bấm nút, máy sẽ cho ta biết kích cỡ trung b́nh và trọng lượng của 1000 hạt lúa". Một kỷ niệm riêng tư và khá thú vị giữa tôi với Anh là hôm đó, tôi xem Anh biểu diễn máy định danh và định lượng hóa chất. Máy đó giúp ta t́m biết trong dung dịch có khóa chất ǵ và nồng độ bao nhiêu. Sau khi biểu diễn công dụng của máy Anh nói: "Bây giờ Thưởng để tôi đo nồng độ mồ hôi của Thưởng nhé, xem nó nặng nhẹ thế nào". Rồi th́ tôi và Anh cùng cười vô cùng lư thú.

 

Cuộc đời Anh hiến dâng cho khoa học là vậy, cho đến ngày Anh ra đi, Anh đă thiết kế và lắp ráp rất nhiều máy móc để ứng dụng theo yêu cầu của khoa học, trong bài này tôi chỉ kể ra 31 loại máy do Anh thiết kế và lắp ráp để bạn bè cùng khóa biết qua một số công tŕnh khoa học của Anh:

TL1        Máy hướng dương tự động bằng quang điện kết hợp với thời tŕnh cơ.

TL2        Tay quay máy điện cơ di chuyển trên 2 trục dọc.

TL3        Tay máy điện tử cử động đa hướng, điều khiển từ xa.

TL4        Máy định hướng âm thanh tự động.

TL5        Máy phát và thu siêu âm có công suất nhỏ.

TL6        Xe quang hướng động có trang bị tay máy.

TL7        Điều khiển bộ tác vận đóng mở bằng âm thanh.

TL8        Chuyển kênh truyền h́nh và cường độ phát âm bằng tia sóng.

TL9        Máy quan sát côn trùng trong đêm tối bằng tia hồng ngoại.

TL10    Xe động cơ có gắn 2 tay máy điều khiển từ xa.

TL11    Hệ thống chuyển màu điều khiển từ xa.

TL12    Hệ thống kiểm tra và báo động bằng tác dụng quang, âm, nhiệt và xúc chạy.

TL13    Máy tính thời tŕnh, hiện số bằng đèn néon.

TL14    Pḥng môi trường nhân tạo cỡ nhỏ.

TL15    Máy xắt thân thảo nhỏ.

TL16    Máy điều ḥa ẩm độ bằng chất hút ẩm.

TL17    Máy rửa và cấp nước tự động.

TL18    Máy phát điện cao thế hoạt động theo thời tŕnh.

TL19    Máy đo độ muối.

TL20    Máy đưa mẫu và rót phân chất lượng chất lỏng.

TL21    Máy cân đếm hạt lúa tự động.

TL22    Máy tự ghi theo phương vị.

TL23    Máy quang trắc ngọn lửa.

TL24    Máy đo ánh sáng.

TL25    Máy kiểm tra báo động lưu lượng nước tăng giảm.

TL26    Máy hút và phân lượng huyền đất.

TL27    Máy điện di.

TL28    Máy so màu với hệ thống bổ chính quang điện.

TL29    Máy đo diện tích lá cây.

TL30    Hệ thống đo tự động độ dẫn điện của đất.

TL31    Máy phục vụ người tàn tật ăn, uống, đọc sách.

 

Mười trong số các thiết bị nêu trên đă được tuyển chọn gửi đi tham dự trước sau sáu cuộc triển lăm trong và ngoài nước. Riêng máy cân đếm hạt lúa tự động TL21 là một trong ba sản phẩm được giải thưởng cao nhất tại Triển lăm Tuổi trẻ Sáng tạo Khoa học tại Matxcơva Liên Xô trong năm 1980.

Có nhiều lần Anh tâm sự về những khó khăn mà Anh gặp phải khi thiết kế và lắp ráp hoàn chỉnh cho một chiếc máy, theo Anh nói, ở các nước công nghệ phát triển, người ta làm khoa học thường được hỗ trợ của các kỹ thuật gia khác và có sự tài trợ của những nhà đầu tư khoa học, c̣n riêng Anh th́ phải tự xoay xở một ḿnh. Anh cho biết muốn cho một cỗ máy vận hành hữu hiệu phải kết hợp ba kỹ thuật đó là Điện, Điện tử, Cơ học. Nếu thiếu một trong ba yếu tố kỹ thuật đó công tŕnh xem như không; v́ vậy, tự Anh phải ṃ mẫm t́m ṭi và rất thông thạo cả ba: Điện, Điện tử, Cơ học. Những cái đó th́ khó mấy Anh cũng vượt qua được, duy chỉ linh kiện để lắp ráp cho hoàn thành một chiếc máy đối với Anh quả thật vô cùng khó, v́ Anh không dễ t́m mua bất cứ linh kiện nào Anh cần, và khả năng tài chính của Anh th́ quá eo hẹp. Dù khó khăn là vậy, Anh vẫn chế tác được ba mươi mốt loại máy để phục vụ cho đời, thành quả đó cho ta thấy Anh đă say mê khoa học đến mức độ nào.

Thứ đến tôi xin nói về t́nh yêu thiên nhiên của Anh, phải nói Anh đă đam mê say đắm cảnh đẹp thiên nhiên. Qua mười lăm bài thơ, nhạc và bút kư của anh nói về thiên nhiên mà tôi được đọc mới thấy Anh say mê thiên cảnh tới mức độ nào. (V́ vậy mà Anh lấy bút hiệu là Thiên Cảm, nghĩa là cảm thông rồi ḥa ḿnh với thiên nhiên).

Trong các bài viết của Anh, Anh thường dùng những cụm từ như: Hăy lắng nghe, Tràn ngập, Hăy mơ mộng đi, Si mê vẻ đẹp, Chiêm ngường thiên nhiên, Đầy thi vị, Đến tận con t́m, Xem như thiên thần, Mănh lực huyền bí, Ngọn lửa đam mê, T́nh yêu thiên nhiên, Mở cánh của u mê, Thành khẩn và nhiệt t́nh, Nắng ấm mộng mơ, Đam mê cuồng dại, Khúc nhạc muôn điệu, Thiên nhiên mẹ vĩ đại, Đời thật đáng sống, Thiên nhiên muôn thuở, Huyền bí ảo mờ, Vẻ đẹp mê hồn, Say mê kỳ quan , và c̣n nhiều cụm từ khác nữa để mô tả ḷng say đắm thiên nhiên của Anh mà ng̣i bút b́nh thường của tôi không sao ghi chép hết! V́ say đắm thiên nhiên nên Anh không bao giờ và không muốn ai xúc phạm đến sự sống trên thế gian này dù chỉ là một cánh hoa hay một chiếc lá.

Sau hết là t́nh yêu bạn bè của Anh. Qua hai mươi bài viết mà Anh gọi là "tâm bút" mà tôi được đọc, mới thấy Anh yêu mến bạn bè như thế nào.

Ai đă từng giao dịch với Anh đều thấy rơ suốt đời Anh chưa bao giờ nói một lời nói dối, nói một lời thô bạo hay sai hẹn với ai. V́ tự đặt ḿnh trong sự nghiêm túc như vậy nên Anh cũng muốn bạn bè đối xử với Anh như vậy. Hẹn gặp nhau lúc 3h mà 3h05 hay 3h10 mới đến mà không có lư do xác đáng th́ thấy ngay trên nét mặt Anh một nét thoáng buồn và thất vọng.

V́ vậy khi Anh đă hẹn và đă hứa với ai một điều ǵ, th́ điều đó không hề sai lệch một ly.

Như tôi đă tŕnh bày ở trên, tôi may mắn ở một pḥng, ăn một mâm, học một trường với Anh suốt ba năm; sau đó ra đời tuy mỗi người một việc nhưng vẫn c̣n quan tâm và liên hệ với nhau. Những kỷ niệm của tôi đối với Anh quá nhiều nhưng trong khuôn khổ bài viết hạn hẹo của ngày hôm nay, tôi xin kể lại câu chuyện khi c̣n đi học trong trường và ba chuyện chúng tôi gặp nhau ngoài đường.

Kỷ niệm thứ nhất khi c̣n học trong trường là lúc khám sức khỏe để đi "Quân dịch". Anh sắp hàng trước tôi, đến khi viên Hạ sĩ Quan gọi tên Anh, thấy tên Lê Hữu Trung tự Phi Long, hai chữ Phi Long làm người Hạ sĩ Quan giật ḿnh. Ông hỏi "Anh có phải là nhà văn Phi Long viết tiểu thuyết kiếm hiệp không?" Anh thản nhiên trả lời nhà văn Phi Long chính là Anh. Một thoáng bất ngờ hiện ra trên nét mặt của người Hạ sĩ Quan, ông ta hỏi, năm nay Anh chưa quá hai mươi, làm sao có thể viết tiểu thuyết trước đây khá lâu vậy. Anh rất b́nh thản trả lời là Anh bắt đầu viết khi Anh mười hai tuổi! Tôi thật sự lo lắng cho Anh, e Anh phải lănh một cái búa. Nhưng người Hạ sĩ Quan tỏ vẻ khoan khoái, ông nói theo hồ sơ Anh có dị tật ở tay, nên ông chuyển hồ sơ của Anh sang nhóm được miễn dịch để xin các bác sĩ xét. Tôi thật thở phào nhẹ nhơm v́ quả thật Anh đă được một cái búa, nhưng cái búa bằng vàng. là được xếp vào loại miễn dịch. một tờ giấy bảo hiểm nhân thọ vô cùng quư giá vào thời điểm đó.

Kỷ niệm thứ hai khi c̣n học trong trường là khi chúng ta học xong phần đại cương, mỗi sinh viên chọn ngành đi theo học chuyên ngành, tôi ghi tên vào danh sách những người cùng học Thủy Lâm, v́ khi tôi học ở Huế ông chủ nhà trọ nghe nói tôi trúng tuyển vào trường NLM, ông khuyên tôi nên chọn ngành thủy lâm v́ theo ông th́ "nhất Thủy Lâm, nh́ mới Khâm Sứ". Nghe lời ông, tôi ghi vào danh sách ban Thủy Lâm. Nhưng có lẽ đời tôi luôn luôn có hai chữ định mệnh theo một bên, và đúng là "Nhất ẩm nhất trác giai do tiền định". Anh Lê Hữu Trung ghi tên sau, Anh chọn ngành Canh Nông. Khi Anh về pḥng tôi đang nằm đọc sách trên giường, Anh cho tôi biết là Anh đă ghi tên tôi qua ban Canh Nông rồi. Tôi định lên văn pḥng ghi lại nhưng mắc phải cái tội lười, nên tự an ủi thôi ngành nào cũng được. Nếu Anh Phi Long không đổi ngành cho tôi th́ ngày nay tôi đă gần gũi với Phạm Mạnh Tuyên và Phan Văn Tùng Hơn là Đào Văn Thanh và Vũ Thanh Giản.

C̣n sau khi ra trường th́ tôi có ba kỷ niệm với Anh như sau:

Kỷ niệm thứ nhất là năm 1976, khi tôi vác thực phẩm gia súc trong lúc trời mưa, tôi trượt chân ngă té; bao thực phẩm đè trên người tôi và tôi không ngồi dậy được. Nhiều người b́nh thản đứng xem, chỉ riêng Anh chạy ra đẩy bao thực phẩm ra, kéo tôi ngồi dậy và không ngớt lời hỏi han tôi có sao không? Tôi gượng cười nói với Anh là cám ơn Anh đă lôi tôi ngồi dậy lần này, nhưng nếy trời vẫn mưa không chịu dứ th́ có lẽ tôi c̣n trượt ngă nữa.

Kỷ niệm thứ hai là lần tôi đến thăm Anh tại nơi Anh làm việc. Theo thường lệ, mổi lần gặp nhau là Anh ép tôi uống cà phê với Anh - mặc dù tôi biết người Việt Nam mà không ghiền cà phê là một thiệt tḥi lớn - nhưng v́ sức khỏe không cho phép nên tôi rất hạn chế việc uống cà phê. Hôm đó tôi đến thăm, Anh kéo trong hộc bàn ra và nói "có mấy cái bánh để dành mấy hôm nay cho Thưởng đấy" _ Quả thật là của ít nhưng ḷng nhiều, tôi băn khoăn, pha lẫn ít nhiều xúc động.

Kỷ niệm thứ ba là kỷ niệm cuối cùng trong cuộc đời của tôi và Anh. Hôm đó là ngày mùng 6 tháng giêng âm lịch năm Mậu Dần (1998). Tôi đến thăm Anh cũng tại nơi Anh làm việc. Anh và tôi nói chuyện văn khá lâu, nhưng khác với mọi lần trước, lần này Anh tỏ ra lo lắng cho sức khỏe của Anh và lần đầu tiên tôi nghe Anh đề cập đến vấn đề sống và chết. Tôi an ủi Anh và bằng cách chứng minh Thân Phụ Anh là một người sống rất thọ. Do đó, Anh sẽ sống lâu là chuyện b́nh thường. Sau đó Anh đề cập đến t́nh yêu thiên nhiên và Anh yêu cầu tôi trong dịp c̣n xuân của năm Mậu Dần làm và tặng Anh một bài thơ với nội dung ca ngợi mùa xuân. Tôi hứa sẽ cố gắng làm Anh vui ḷng. Nhưng thơ xuân tôi chưa viết tặng Anh th́ Anh đă vội vĩnh viễn từ giă bạn bè vào ngày 14 tháng Giêng âm lịch (8 ngày sau lần gặp gỡ cuối cùng) và bài thơ xuân mà tôi hứa viết để riêng tặng Anh sẽ không bao giờ được viết. và đến đây, chắc các bạn hiểu rơ lư do tại sao tôi không giữ được nước mắt khi đến thăm Anh lần cuối cùng!.

Hôm nay những người bạn Khóa II c̣n lại ở trong nước họp mặt tại nơi đây, trước tỏ ḷng tri ân với những vị Thầy đă dạy dỗ chúng ta, sau là tưởng nhớ bạn bè, tôi xin mượn lời Anh Phi Long _ Lê Hữu Trung: "Tôi ước mong khi chúng ta đến gặp gỡ nhau mỗi người mang theo một túi bạc và khi chúng ta rời nhau mỗi người mang theo một túi vàng" để kết thúc bài viết hôm nay của tôi vậy.

Muôn vàn kính mến dâng lên quư Thầy và muôn vàn thân mến gửi đến bạn bè.

Ngày 15 tháng 07 năm 1999

Dương Quang Thưởng.


TUNG CÁNH CHIM BAY -  TUYỂN TẬP KỶ NIỆM 40 NĂM TỐT NGHIỆP KHÓA 2 NÔNG LÂM MỤC BLAO

 

Trang Nhà Khóa 2 C̣n Đó Những Qua Đi NLM50 Âm Hưởng Blao Tung Cánh Chim Bay