Bệnh Đậu Khỉ (mpox) Năm 2024
Bệnh đậu khỉ (mpox) là một bệnh hiếm gặp do nhiễm vi rút đậu khỉ. Virus đậu khỉ thuộc giống (genus) Orthopoxvirus trong họ (family) Poxviridae. Chi Orthopoxvirus cũng bao gồm vi rút variola (gây bệnh đậu mùa/smallpox), virus vaccinia (được sử dụng trong vắc xin đậu mùa) và virus đậu bò (cowpox virus).
Hình 1:Poxvirus là loại virus hình viên gạch hoặc hình bầu dục với bộ gen DNA sợi đôi lớn (large double stranded DNA genome). Poxvirus tồn tại khắp nơi trên thế giới và gây bệnh cho người và nhiều loại động vật khác. Nhiễm trùng Poxvirus thường dẫn đến việc hình thành các tổn thương, nốt sần trên da hoặc phát ban (rash) lan tỏa. Ví dụ: Virus bệnh đậu khỉ (mpox hay monkeypox, trái), bệnh Orf (giữa)(bệnh lở miệng ở súc vật như cừu và dê, đôi khi lở da tay ở con người do tiếp xúc với miệng thú vật). Bên phải: Truyền đơn cổ võ chích ngừa chống bệnh đậu mùa.(Nguồn CDC)
Bệnh đậu khỉ mpox được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1958 khi hai đợt bùng phát (outbreak) bệnh tương tự như thủy đậu (chickenpox, varicella) xảy ra trên các đàn khỉ được nuôi để nghiên cứu, do đó có tên là 'bệnh đậu khỉ’ (monkeypox).Trường hợp bệnh xảy ra trên người được ghi nhận lần đầu tiên năm 1970 tại Cọng Hòa Dân Chủ Congo (DRC) trong một thời kỳ tăng cường nổ lực để loại bỏ bệnh đậu mùa. Kể từ đó, bệnh đậu mùa ở khỉ đã được báo cáo ở dân một số quốc gia Trung và Tây Phi khác: Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Côte d’Ivoire, Cộng hòa Dân chủ Congo, Gabon, Liberia, Nigeria, Cộng hòa Congo và Sierra Leone. Phần lớn các ca nhiễm trùng là ở Cộng hòa Dân chủ Congo.
Có hai dòng (‘clades”) của vi rút đậu khỉ : khu vực lưu vực Congo (Trung Phi) và khu vực phía tây châu Phi. Tỷ lệ tử vong khác nhau giữa các nhóm, với tỷ lệ tử vong theo trường hợp ước tính là 10 · 6% đối với nhóm lưu vực Congo và 3 · 6% đối với nhóm ở Tây Phi.
Năm 2022, các ca bệnh đậu khỉ đã xảy ra bên ngoài châu Phi liên quan đến du lịch quốc tế hoặc động vật nhập khẩu, bao gồm các ca bệnh ở Hoa Kỳ, cũng như Israel, Singapore và Vương quốc Anh.
Các ổ chứa tự nhiên (natural reservoir) của bệnh đậu khỉ vẫn chưa được biết đến. Tuy nhiên, các loài gặm nhấm (rodents) châu Phi và các loài linh trưởng không phải người (non-human primates, ví dụ như khỉ) có thể chứa vi-rút và lây nhiễm sang người.
Chúng ta chưa hiểu được tại sao bây giờ đậu khỉ lại xuất hiện nhiều nơi trên thế giới. Có ba giả thuyết:
- có biến thể (variant ) virus đậu khỉ mới?
- Có những hoàn cảnh mới thuận tiện cho nó xuất hiện?
- Do bệnh đậu mùa bị tiêu diệt nên người ta không chích ngừa đậu mùa nữa, cho nên bệnh đậu khỉ không bị ức chế bởi thuốc chích ngừa đậu mùa như trước?
Thuật ngữ y học
Trong bài này, tác giả sẽ gọi“mpox” là bệnh “đậu khỉ” mà không dịch là “bệnh đậu mùa ở khỉ” (smallpox in monkeys) vì monkeypox là một bệnh riêng biệt khác với smallpox (đậu mùa), và bệnh đậu mùa có thể xảy ra ở con khỉ mặc dù khó xảy ra.
(“Một ổ chứa bệnh đậu mùa tự nhiên ở các loài linh trưởng không phải con người được cho là khó xảy ra mặc dù các nghiên cứu sâu hơn vẫn cần thiết vì các cuộc khảo sát cho thấy một số loài khỉ có thể bị nhiễm bệnh đậu mùa và những con khỉ bị nhiễm bệnh có thể truyền bệnh cho những con khác.” Arita and Henderson. Reference 4).
Google translate dịch monkeypox là 猴痘 (hầu đậu) hay đậu khỉ (hầu=con khỉ). Tiếng Pháp: variole du singe.
Các truyền thông từ Việt Nam gọi mpox là “bệnh đậu mùa khỉ “.
Tên cũ “monkeypox” của bệnh này cũng bị đặt vấn đề, một số người viện cớ từ “monkey” (khỉ) từng được một số người kỳ thị chủng tộc dùng để miệt thị người da đen và thật ra virus của monkey pox không phát xuất từ con khỉ, mà có lẽ từ loài gậm nhấm ở Châu Phi (chưa biết là loài nào). Người ta gọi nó là monkeypox vì nó được phát hiện đầu tiên ở một con khỉ trong phòng thí nghiệm.
Hiện nay theo quyết định của WHO tên chính thức bệnh này là mpox.
Không nên nhầm lẫn mpox với bệnh chickenpox, hay varicella, tiếng Việt gọi là bệnh thủy đậu, bệnh trái rạ do một virus hoàn toàn khác gây ra, và cũng là nguyên nhân gây bệnh herpes zoster (bệnh giời ăn, bệnh zona); hầu hết trẻ em ở Mỹ được chủng ngừa bệnh chickenpox (thuốc vaccin tên Varivax, chích hai lần lúc 12 tháng và 4 tuổi) . Bệnh chickenpox nhẹ hơn nhiều, ra ban (eruption) làm nhiều đợt, trên thân mình, ngực bụng và lưng, ít khi trên bàn tay bàn chân; bệnh đậu mùa mọc cùng một đợt, trên mặt và tay chân, bàn tay bàn chân, hướng về ngoại vi thân thể.
Bệnh đậu khỉ (mpox ) hiện nay ở Hoa Kỳ và các nơi khác
Năm nay (2024), các trường hợp đậu khỉ ở Hoa Kỳ vẫn rất hiếm khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố ngày 14 tháng 8 mpox là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng gây quan ngại quốc tế (a public health emergency of international concern), dựa trên đợt bùng phát đang diễn ra tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) đã lan sang ít nhất 13 quốc gia châu Phi khác, với các trường hợp có thể xảy ra ở châu Âu và châu Á.(5)
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Phi, các trường hợp mắc mpox trên khắp lục địa đã tăng 160% và số ca tử vong tăng 19% so với cùng kỳ năm 2023. Nhìn chung, WHO đã ghi nhận hơn 14.000 trường hợp và 524 ca tử vong ở Châu Phi vào năm 2024 (cho đến nay), vượt quá số liệu năm 2023 với hơn 96% số ca mắc và tử vong chỉ tính riêng ở DRC. Đợt bùng phát mpox đang diễn ra hiện đã lan đến các quốc gia châu Phi trước đây không bị ảnh hưởng. Và những số liệu này có lẽ chỉ là một phần nhỏ của thực tế.
Tin tức này xuất hiện gần đúng 2 năm sau khi WHO lần đầu tiên tuyên bố mpox là trường hợp khẩn cấp toàn cầu, với việc Hoa Kỳ ban bố tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng ngay sau đó. Tuy nhiên, trong 2 năm qua, thuốc chủng ngừa mpox vẫn chưa được dùng phổ biến ở Châu Phi vì họ không có tiền mua và thủ tục để WHO tài trợ rất nhiêu khê để có thể tài trợ mua vaccin với số lượng lớn. Trong lúc đó thuốc chích ngừa đã được dùng ở trên 70 nước khác, và trên 1 triệu liều đã được dùng ở Mỹ, phần lớn được dùng cho những người đồng tính ( gay community).
Một tuần trước thông báo năm nay của WHO, CDC Hoa Kỳ đã ban hành khuyến cáo y tế nêu rõ rằng, mặc dù nguy cơ mắc dạng mpox nghiêm trọng hơn này ở Hoa Kỳ vẫn ở mức thấp, nhưng các bác sĩ nên duy trì “chỉ số nghi ngờ cao đối với mpox” (heightened index of suspicion for mpox) ở những bệnh nhân gần đây đã đi đến các khu vực bị ảnh hưởng.
Đợt bùng phát hiện tại gây ra do virus mpox “clade 1b variant”, và là loài đặc hữu (endemic) ở Trung Phi—nơi mà đợt bùng phát hiện đang bắt nguồn . Clade 1 được coi là phiên bản dễ lây lan hơn trong số 2 chủng, dẫn đến bệnh nặng hơn và tử vong.
Với chủng mpox chính trước đó (2022), những người đàn ông quan hệ tình dục với đàn ông có nguy cơ cao nhất, nhưng biến thể Ib nhánh mới dường như lây lan dễ dàng hơn qua tiếp xúc gần, bao gồm cả trẻ em (40% bệnh nhân dưới 5 tuổi), cũng như qua quan hệ tình dục giữa những người dị tính (heterosexual, giữa nam và nữ).
Dạng mới của mpox này đã được báo cáo vào đầu năm nay, với các nhà khoa học cho biết chủng này có thể giết chết tới 10% số người bị nhiễm dựa trên nghiên cứu tại một thị trấn khai thác mỏ ở Congo.
Theo chủ tịch ủy ban khẩn cấp về mpox của WHO, “Sự gia tăng hiện tại của bệnh đậu mùa ở một số vùng của Châu Phi, cùng với sự lây lan của một chủng virus đậu mùa khỉ mới lây truyền qua đường tình dục, là một trường hợp khẩn cấp không chỉ đối với Châu Phi mà còn đối với toàn thế giới.”
Hình 2: Trẻ em bị bệnh đậu khỉ (mpox) (nguồn CDC)
Dấu hiệu và triệu chứng
Ở người, các triệu chứng của bệnh khỉ tương tự nhưng nhẹ hơn các triệu chứng của bệnh đậu mùa (smallpox). Bệnh đậu khỉ bắt đầu với sốt, nhức đầu, đau nhức cơ và kiệt sức. Sự khác biệt chính giữa các triệu chứng của bệnh đậu mùa và bệnh đậu khỉ là bệnh đậu khỉ làm cho các hạch bạch huyết sưng lên (adenopathy, nổi hạch) trong khi bệnh đậu mùa thì không (nên nhớ hiện nay bệnh đậu mùa đã bị tiêu diệt). Thời gian ủ bệnh (incubation period/thời gian từ khi nhiễm bệnh đến khi có triệu chứng) đối với bệnh đậu khỉ thường là 7-14 ngày nhưng có thể từ 5-21 ngày.
Bệnh bắt đầu với:
Sốt (1-2 ngày trước khi phát ban)
-Đau đầu
-Đau cơ (bắp thịt)
-Đau lưng
-Sưng hạch bạch huyết (dưới hàm, cổ, nách, háng, một bên hoặc hai bên) (lymphadenopathy)
-Ớn lạnh
-Kiệt sức
Trong vòng 1 đến 3 ngày (đôi khi lâu hơn) sau khi xuất hiện sốt, bệnh nhân phát ban, thường bắt đầu ở mặt sau đó lan ra các bộ phận khác của cơ thể.
Hình 3: Các giai đoạn thay đổi của tổn thương ngoài da của bệnh đậu khỉ, đi từ vết sần, mụn nước, mụn mủ, khô và tróc vảy. (Nguồn: BBC)
Tổn thương tiến triển qua các giai đoạn sau trước khi tự khỏi:
-Vết lở trong miệng, trên lưỡi
-Vết ban ngoài da (macules) sau đó: trên mặt, tứ chi, bàn tay chân,lòng bàn tay chân, tỏa ra trong vòng 24 giờ; phần lớn ở ngoại biên (centrifugal distribution)
-Vết sần, nằm sâu trong da, cứng (papules) (2 ngày)
-Mụn nước (vesicles)(5-7 ngày)
-Mụn mủ (pustules)( 5-7 ngày)
-Vảy, “mày” (scabs) (7 ngày)
Bệnh thường kéo dài trong 2-4 tuần. Ở Châu Phi, bệnh đậu khỉ có thể gây tử vong cho đến 1/10 số người mắc bệnh.
Hình 4:Học sinh trung học bị bệnh đậu khỉ do “chó đồng” (prairie dog) là thú cưng (pet) của bệnh nhân truyền qua (hình chụp năm 2003). Prairie dog là một loài sóc (squirrel) ở các đồng cỏ lớn và vùng núi Hoa Kỳ, sống trong những đường hầm dưới đất, dễ lây bệnh của người, được nuôi như “pet”và từng là một trong những nguyên nhân gây ra dịch monkeypox ở Mỹ năm 2003. Prairie dog là thú cưng ở Mỹ bị lây monkeypox từ các loài gặm nhấm (rodent) nhập khẩu từ Châu Phi.
(Image source: https://gulfnews.com/special-reports/monkeypox-outbreak-list-of-countries-with-reported-cases-1.1653054419477)
Chữa trị đậu khỉ mpox:
Theo CDC, cho đến nay, không có phương pháp điều trị cụ thể nào cho nhiễm trùng đậu khỉ (monkeypox), nhưng các đợt bùng phát bệnh đậu khỉ có thể được kiểm soát.
Vắc xin đậu mùa (smallpox vaccine; ngày xưa gọi là “trồng đậu”), thuốc kháng virus cidofovir, ST-246 và globulin miễn dịch tiêm chủng (VIG/vaccinia immune globulin) có thể được sử dụng để kiểm soát đợt bùng phát bệnh đậu khỉ.
a) Thuốc chủng ngừa bệnh đậu mùa và bệnh đậu khỉ
Một loại vắc xin, JYNNEOS(còn được gọi là Imvamune hoặc Imvanex), đã được cấp phép tại Hoa Kỳ để ngăn ngừa bệnh đậu khỉ và bệnh đậu mùa. Vì virus đậu khỉ có liên quan mật thiết với vi rút gây bệnh đậu mùa, nên vắc xin đậu mùa cũng có thể bảo vệ mọi người khỏi bị bệnh đậu khỉ. Dữ liệu trước đây từ châu Phi cho thấy vắc xin đậu mùa có hiệu quả ít nhất là 85% trong việc ngăn ngừa bệnh đậu khỉ. Hiệu quả của JYNNEOS đối với bệnh đậu khỉ được kết luận từ một nghiên cứu lâm sàng về khả năng sinh miễn dịch của JYNNEOS và dữ liệu hiệu quả từ các nghiên cứu trên động vật. Các chuyên gia cũng tin rằng việc tiêm phòng sau khi tiếp xúc với bệnh đậu khỉ có thể giúp ngăn ngừa bệnh hoặc làm cho bệnh bớt nghiêm trọng hơn.
Một vaccin khác, ACAM2000 (của hãng Sanofi Pasteur Biologics Co), có chứa một loại vi rút vaccinia sống (vaccinia là virus dùng trong vaccine đậu mùa, phát riển từ virus đậu bò/cowpox), được cấp phép để tiêm chủng ở những người từ 18 tuổi trở lên và có nguy cơ cao bị nhiễm bệnh đậu mùa. Nó có thể được sử dụng cho những người tiếp xúc với bệnh đậu khỉ nếu được sử dụng dưới hình thức điều tra nghiên cứu thuốc mới (investigationalnew drug protocol).
Ngày 30 tháng 8, 2024, cơ quan quản trị thực phẩm và thuốc Hoa kỳ (FDA) chuẩn thuận cho việc dùng ACAAM2000 để ngừa bệnh đậu bò mpox. Vắc-xin được tiêm qua da bằng cách sử dụng kim có 2 nhánh (bifurcated needle) nhúng vào dung dịch vắc-xin; sau đó châm nhiều lần vào da ở cánh tay trên. Các biến chứng do virus sống và các khó khăn lúc chọn chỗ chích giới hạn công dụng của vaccine này trong việc ngừa mpox. Tuy nhiên, việc chuẩn thuận này có thể giúp đáp ứng nhu cầu ngăn chặn mpox hiện nay.
Thuốc chủng ngừa đậu mùa hiện không được cung cấp cho công chúng. Trong trường hợp một đợt bùng phát bệnh đậu khỉ khác ở Hoa Kỳ, CDC sẽ đề ra các hướng dẫn giải thích những ai nên được chủng ngừa.
Một câu hỏi thú vị cho những người già đã được tiêm vắc-xin đậu mùa trên 50 năm trước có được che chở ít nhiều đối với bệnh đậu khỉ mpox hay không?
Sau đây là câu trả lời của các bác sĩ Ko và Glazier thuộc UCLA (6) : “ Người lớn như bạn đã được tiêm vắc-xin đậu mùa trong chương trình toàn quốc có hiệu lực từ cuối những năm 1940 cho đến năm 1972 được cho là có khả năng miễn dịch liên tục. Điều này bao gồm các thành viên của quân đội Hoa Kỳ, những người tiếp tục được tiêm vắc-xin đậu mùa cho đến năm 1991.
…Các nhà nghiên cứu cho biết mặc dù người lớn tuổi đã được tiêm vắc-xin đậu mùa có thể bị nhiễm bệnh đậu khỉ ( mpox) nhưng họ có khả năng chỉ gặp các triệu chứng nhẹ. Dữ liệu cho thấy phần lớn người lớn khỏe mạnh bị nhiễm bệnh không bị bệnh nặng. “
Về vắc-xin tăng cường phòng bệnh đậu mùa (booster) chúng ta không có booster cho bệnh đậu mùa hay đậu khỉ.
b) Các thuốc kháng virus: Cidofovir và Brincidofovir (CMX001)
Không có dữ liệu về hiệu quả của Cidofovir và Brincidofovir trong việc điều trị các trường hợp mắc bệnh đậu mùa ở người. Tuy nhiên, cả hai thuốc này đều đã được chứng minh hoạt động chống lại poxvirus trong các nghiên cứu trên động vật và ống nghiệm (in vitro).
Người ta vẫn chưa biết liệu một người bị bệnh đậu khỉ nặng có được hưởng lợi từ việc điều trị bằng thuốc kháng vi-rút hay không, mặc dù việc sử dụng chúng có thể được cân nhắc trong những trường hợp như vậy. Brincidofovir có thể an toàn hơn Cidofovir (ví dụ về một số adverse reactions hay độc tính đối với thận).
c)Globulin miễn dịch chống virus vaccinia (VIG; vaccinia immune globulin)
Không có dữ liệu về hiệu quả của VIG trong điều trị các biến chứng đậu khỉ. Việc sử dụng VIG được thực hiện theo chế độ khảo nghiệm thuốc mới (IND, investigational new drug) và không có lợi ích nào được chứng minh trong điều trị các biến chứng đậu mùa. Người ta vẫn chưa biết liệu một người bị nhiễm bệnh đậu khỉ nặng có được lợi khi điều trị bằng VIG hay không, tuy nhiên, việc sử dụng nó có thể được xem xét trong những trường hợp như vậy.
VIG có thể được xem xét để sử dụng dự phòng cho người bị phơi nhiễm bị suy giảm miễn dịch nghiêm trọng trong chức năng tế bào T (tình trạng này không cho phép họ được tiêm phòng bệnh đậu mùa sau khi họ tiếp xúc với bệnh đậu mùa khỉ).
*Sau đây là hướng dẫn của CDC Mỹ về cách tự săn sóc các vết thương ngoài da (phát ban/ rash) nghi do mpox:
● Dùng gạc hoặc băng để che vết thương nhằm hạn chế lây lan cho người khác và môi trường.
● Không được chọc (bóp, nặn) hoặc gãi các tổn thương do phát ban. Điều này không giúp phục hồi nhanh hơn và có thể lây lan virus sang các bộ phận khác của cơ thể, làm tăng nguy cơ lây lan vi-rút cho người khác và có thể khiến các vết thương hở bị nhiễm vi khuẩn.
● Không cạo vùng da bị phát ban cho đến khi vảy bong ra và hình thành lớp da mới. Cạo râu có thể làm vi-rút lây lan và gây ra nhiều tổn thương hơn.
● Giữ cho các tổn thương da/phát ban sạch sẽ và khô ráo ngoài lúc tắm hoặc ngâm mình trong bồn.
● Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước hoặc sử dụng chất khử trùng tay có cồn, đặc biệt là sau khi sờ vào, đụng vào phát ban.
● Nếu bạn bị phát ban ở tay, hãy cẩn thận khi rửa hoặc sử dụng chất khử trùng để không gây kích ứng (irritation, làm khó chịu) cho phát ban.
● Nếu bạn bị phát ban ở tay, hãy đeo găng tay không gây kích ứng khi cầm nắm các đồ vật chung hoặc chạm vào các bề mặt ở không gian chung. Nếu có thể, hãy sử dụng găng tay dùng một lần có thể vứt bỏ sau mỗi lần sử dụng (ví dụ: găng tay cao su, polyurethane hoặc nitrile). Găng tay tái sử dụng nên được giặt bằng xà phòng và nước sau mỗi lần sử dụng.
● Đeo khẩu trang vừa khít với mặt khi ở gần người khác cho đến khi phát ban và tất cả các triệu chứng khác chấm dứt.
● Ăn uống lành mạnh và nghỉ ngơi nhiều để cơ thể bạn được chữa lành.(7)
Phòng ngừa mpox
Có một số biện pháp có thể được thực hiện để ngăn ngừa nhiễm vi rút đậu mùa khỉ:
-Tránh tiếp xúc với động vật có thể chứa vi-rút (bao gồm động vật bị bệnh hoặc đã chết ở những khu vực xảy ra bệnh đậu khỉ).
-Tránh tiếp xúc với bất kỳ vật dụng nào, chẳng hạn như khăn trải giường, đã tiếp xúc với động vật bị bệnh.
-Cách ly bệnh nhân nhiễm bệnh với những người khác có thể có nguy cơ nhiễm bệnh.
-Thực hành tốt vệ sinh tay sau khi tiếp xúc với động vật hoặc người bị nhiễm bệnh. Ví dụ, rửa tay bằng xà phòng và nước hoặc sử dụng chất khử trùng tay có cồn.
-Sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE) khi chăm sóc bệnh nhân.
Kết luận:
Quốc gia hiện đang bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi mpox là Congo. Kể từ tháng 1 năm 2023, đã có hơn 27.000 trường hợp nghi ngờ và 1.100 trường hợp tử vong ở đó, theo số liệu của chính phủ, chủ yếu ở trẻ em.
Bộ y tế Mỹ (US Health and Human sevices) thông báo rằng họ đang theo dõi chặt chẽ sự lây lan của mpox dòng 1 (clade 1) ở Châu Phi và đã cung cấp 17 triệu đô la hỗ trợ chuẩn bị và ứng phó trong những tháng gần đây. Ngoài ra, Hoa Kỳ có kế hoạch quyên góp 50.000 liều vắc-xin Jynneos cho DRC (Congo) nhưng hiện nay vẫn chưa thực hiện được và nhu cầu cho Châu Phi có thể lên đến 10 triệu liều vắc xin.
Mặc dù hầu hết các trường hợp mắc mpox thường không đe dọa đến tính mạng ở Hoa Kỳ, nhưng một số người có nguy cơ mắc bệnh nặng cao hơn, bao gồm những người có hệ thống miễn dịch suy yếu nghiêm trọng, những người có tiền sử “bệnh chàm” (eczema), những người đang mang thai và trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi.
Cả hai loại vi-rút clade I và clade II đều có thể lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với động vật bị nhiễm bệnh, tiếp xúc gần—bao gồm tiếp xúc thân mật—với người mắc mpox và tiếp xúc vớivậtdụng (ví dụ khăn tắm, khăn trải giiường) hoặc bề mặt bị ô nhiễm. Để bảo vệ bản thân và những người khác khỏi mpox, CDC cho biết người Mỹ nên tránh tiếp xúc gần, da kề da với những người bị phát ban giống mpox và với những động vật có thể mang vi-rút. Bệnh nhân cũng có thể thực hiện các biện pháp phòng ngừa để giảm nguy cơ trong các cuộc tụ tập, hội họp (social gatherings) hoặc hoạt động tình dục, và có thể tham khảo ý kiến của bác sĩ chăm sóc sức khỏe để xem liệu vắc-xin mpox có nên dùng cho họ hay không.
Tình trạng mpox có thể thay đổi nhanh chóng và lan qua các nước khác ngoài châu Phi, gần nhất là châu Âu, như năm 2022, vì vậy điều quan trọng là mọi người cần phải ý thức. Tuy nhiên việc lây truyền mpox dường như đòi hỏi phải tiếp xúc trực tiếp, da chạm vào da (skin-to-skin contact), và có lẽ chưa cần thay đổi phần lớn các sinh hoạt thường ngày, ví dụ như cách chúng ta dùng những phương tiện giao thông công cộng như đi xe buýt, đi máy bay.(5)
Hình 5: Các nước ở Châu Phi, nhất là Cọng hòa Dân Chủ Congo, với những trường hợp mpox được xác nhận (confirmed cases, màu đỏ) và các ước bị nguy cơ bệnh lan đến(màu vàng, at risk countries) (Nguồn Daily Mail)(8)
Tài liệu tham khảo:
1) Phần lớn các dữ kiện về bệnh monkeypox trong bài này dựa trên trang tin tức của Trung tâm Kiểm Soát Bệnh (CDC) Hoa Kỳ về monkeypox và smallpox.
https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/index.html
2) https://www.washingtonpost.com/health/2022/05/18/monkeypox-faq/
3) https://www.washingtonpost.com/health/2022/05/20/monkeypox-germany-france-first-case/
4) Smallpox and monkeypox in non-human primates
I. Arita and D. A. Henderson
5) AJMC WHO Declares Another Mpox Global Emergency—What Americans Should Know
7) https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/if-sick/what-to-do.html
Bác sĩ Hồ Văn Hiền
Ngày 30 tháng 8 năm 2024