CÂY TIÊU BIỂU

CỦA TỪNG TIỂU BANG

Ở HOA KỲ

 

Hồ Phùng

(Sưu tầm và chuyển ngữ)

 

H-M

HAWAII                                 

Kukui (Candlenut)

[Aleurites moluccana]            

Cây Dẻ Ðèn Cầy

Là cây có lá màu nhạt nhất trong những cây ở Hawaii. Lá có bột phấn trên phiến lá. Cây Dẻ Ðèn Cầy cùng họ hàng với cây Tung mà dầu Tung nổi tiếng trên thế giới.

 

 

Cây Dẻ Ðèn Cầy cũng có trái dùng làm dầu. Hồi xưa, người ta dùng dầu Dẻ để thắp sáng. 

Một số cây Dẻ có thân xoắn lại (twisted) và cành nhánh mọc thật thấp. Một số cây Dẻ thì mọc thẳng, cao đến 80 feet (24 m) và không có cành nhánh sát gần đất. Những hoa nhỏ màu trắng hơi xám dùng làm vòng hoa đeo cổ hay đeo quanh trán. Vòng hoa làm bằng trái Dẻ giá rất đắt.

Hawaii thừa nhận cây này năm 1959 vì cây có nhiều công dụng và có giá trị đối với người Hawaii. 

                                   

IDAHO                                  

Western White Pine [Pinus monticola]

Cây Thông Trắng Miền Tây

Thông Miền Tây này tựa như Cây Thông Trắng Miền Ðông của tiểu bang Maine và Michigan. Cả hai loại Thông đều có lá mọc thành chụm năm và trái không có gai nhọn.

 

 

Nhưng Thông Miền Tây thân cao hơn, lá ngắn hơn, trái dài khoảng 8 inches (20 cm) và lớn hơn. Cây sống đến năm sáu trăm năm và cao từ 100 đến 175 feet (30-53 m). Trên thân cây lớn vỏ có màu tím xám hoặc ửng đỏ nứt ra thành từng mãng.

Idaho thừa nhận cây Thông Miền Tây làm cây tiêu biểu của tiểu bang vào năm 1935. Nhà máy chế biến gỗ và sản phẫm từ gỗ là một ngành kỹ nghệ quan trọng nhất của Idaho.

                                   

ILLINOIS                              

White Oak [Quercus alba]

Cây Bạch Sồi

Các cháu học sinh ở Illinois chọn cây Bạch Sồi này làm cây tiêu biểu vào năm 1973.

 

 

Ttước đó, từ năm 1908 đến năm 1973, bất cứ cây Sồi nào mọc trong tiểu bang đều được gọi là Cây Sồi Bản Xứ (native oak). Cây Bạch Sồi cũng là cây tiêu biểu của tiểu bang Connecticut.

 

INDIANA                   

Tulip Tree (Yellow Poplar)

[Liriodendron tulipifera]

Cây Tu-lip , cây Hoàng Dương)

Hoa giống như hoa tu-lip có sáu cánh (petals) màu vàng như da cam có ửng màu xanh lục bo tròn lại như cái ly cao. Dưới đáy hoa là ba đài hoa (sepals) có hìng dáng như ba ngọn lá. Hoa phát triển thành trái hình nón, có nhiều hột. Cây Hoàng Dương (Tulip Tree) mọc trong rừng có thể cao đến 150 feet (46 m) nhưng cây mọc nơi thảo nguyên thì thấp hơn.

 

 

 

Cây Tulip sỡ dĩ còn được gọi là cây Dương (poplar) vì lá cũng lờn vờn đùa giỡn với gió heo may như cây lá cây Dương. Gỗ bán ra dưới tên thương mại là Hoàng Dương (yellow poplar), nhưng thực sự không phải là gỗ Dương. Cây tu-lip thuộc họ cây Mộc Lan (magnolia).

Tiểu bang Indiana thừa nhận cây Tulip vào năm 1931. Người ta gọi cây này là cây “đế vương” (monarch, ruler) của rừng già vì vào thời dân mới đến lập địa cây này mọc tràn đầy khắp tiểu bang Indiana.

Cây Tuy-lip cũng là cây tiêu biểu của tiểu bang Tennessee.

 

IOWA                        

Oak  [Quercus]

Cây Sồi

Tiểu bang Iowa chỉ dùng tên Cây Sồi, có nghĩa là bất cứ giống hay loại Sồi nào cũng là Cây Sồi tiêu biểu của tiểu bang, kể từ năm 1961. Có nhiều lý do để giải thích điều này. Hầu như đất rừng ở Iowa mọc nhiều giống Sồi, có nơi thì luôn luôn hiện diện chỉ một giống Sồi đơn thuần, những nơi khác có đến năm sáu giống Sồi.

 

Những cây khác, không phải là cây Sồi thì hình như chẳng quan trọng gì đối với người dân Iowa và ngay

đối với cỏ cây muôn thú. Nhiều thú vật và chim chóc sống bằng trái cây Sồi, che nắng hay mưa hay làm tổ trong tàng cây Sồi. Hai loại Sồi có đề cập trong tài liệu này đều có ở Iowa, đó là: cây Bạch Sồi (white oak) là cây tiêu biểu của Connecticut, Illinois và Maryland; và cây Hồng Sồi (red oak) là cây tiêu biểu của New Jersey.

                                   

KANSAS                                

Eastern Cottonwood [Populus deltoides]

Cây Gỗ Gòn  Miền Ðông  

Sở dĩ có cái tên “cottonwood” là do trên hột có nhiều chùm sợi màu trắng giống như tơ lụa hay bông gòn. Khi tách vỏ hột ra, những hột rất nhỏ có cánh như bông sợi bay ra. Lá cây Gỗ Gòn Miền Ðông (Eastern Cottonwood) có hình tam giác, màu xanh lục sáng, có đầu nhọn. Lá kêu xào xạc khi có gió nhẹ. cây Gỗ Gòn thuộc họ cây Liễu (willow family).

 

Kansas thừa nhận cây Gỗ Gòn vào năm 1937.  Cây mọc thiên nhiên dọc theo những con sông hay con suối. Những người mới đến lập nghiệp vùng này trồng cây Gỗ Gòn xung quanh nhà, và còn trồng những nơi khác trong tiểu bang.

Cây Gỗ Gòn Miền Ðông cũng là cây tiêu biểu của tiểu bang Nebraska. Còn cây Gỗ Gòn Ðồng Bằng (plains  cottonwood) là cây tiêu biểu của tiểu bang Wyoming.

                       

KENTUCKY              

Kentucky Coffee Tree

[Gymnocladus dioca]

Cây Cà Phê Kentucky

Tại sao người ta gọi là cây Cà Phê Kentucky? Bởi vì những người mới định cư nơi đây hồi trước dùng hột của cây này thay thế hột cà-phê. Cây có hoa biệt chu: Trái cây này phát triển từ hoa cái, còn hoa đực thì lại mọc trên một cây khác. Mỗi trái có năm sáu hột rời nhau bằng một lớp thịt xốp mềm (pulp), hồi xưa người ta dùng lớp xốp này để làm xà phòng.

 

Lá rất lớn, dài từ 1 đến 3 feet (0.3 đến 0.9 m), chia ra nhiều phiến, mỗi phiến có mọāt số lá đơn. Cây trụi lá trong vòng nửa năm vì lá mọc ra trễ mà lại rụng sớm.

Kentucky chọn cây này làm cây tiêu biểu vào năm 1976 vì dân chúng cho rằng đây là một cây đặc biệt của riêng họ. Trước đó, Kentucky có?chọn cây Tulip nhưng không chính thức.

                                               

LOUISIANA               

Bald Cypress [Taxodium distichum]  

Cây Thông Ðầu Gối

Cây Cypress là cây có đầu gối, thường mọc trong đầm lầy hay dọc theo những con sông. Rễ cây tụ lại thgành một cấu trúc hình nón, gọi là đầu gối, hút nước và chất bùn. Từ chỗ phồng ra và có rãnh, thân cây nhỏ lần. Cây Bald Cypress thuộc họ Tùng (confer) nhưng lá kim rụng hằng năm. Lá mọc dọc theo những chi cành (branchlets). Về mùa thu, những nhánh nhỏ cũng rơi xuống cùng với lá. Cây cao từ 65 đến 130 feet (20 đến 40 m).

 

Louisiana thừa nhận cây này năm 1963. Người ta nói gỗ cây này bền chắc và có nhiều công dụng vào thời kỳ đầu mới lập nghiệp.

                       

MAINE                                  

Eastern White Pine [Pinus strobus]

Bạch Tùng Miền Ðông

Vào thời thuộc địa, Tân Anh cát Lợi dùng thân cây Bạch Tùng thẳng và cao làm cột buồm.

 

Tất cả những cây có thân dùng để làm cột buồm được chính thức thông báo là tài sản của vương triều Anh Quốc. Hành vi này làm cho những người dân thuộc địa nổi giận và gây ra nhiều vấn đề trước khi xẩy ra cuộc chiến tranh cách mạng (revolution war). Những cây Bạch Tùng hồi xưa cao gấp hai lần những cây Bạch Tùng Miền Ðông bây giờ, cao từ 75 đến 100 feet (23 đến 30 m). Lá mọc chụm từng năm lá kim. Trái thon, dài khoảng 5 inches (13 cm), hơi cong và có vảy nhưng không mũi nhọn.

Maine thừa nhận cây này vào năm 1945. Maine có biệt danh (nickname) là Tiểu Bang Cây Tùng (Pine Tree State). Trái Tùng và cái tua (tassel) là hoa tiêu biểu của tiểu bang. Trên khuôn dấu và cờ của tiểu bang có in hình cây Bạch Tùng này.

 

MARYLAND              

White Oak [Quercus alba]

Bạch Sồi  hay Sồi Trắng

Maryland thừa nhận cây Bạch Sồi làm cây tiêu biểu vào năm 1941. Có một cây đặc biệt mang tên là Wye Oak được coi là đại diện cho tất cả những cây White Oak, Bạch Sồi trong vùng Maryland.

 

Tiểu bang Maryland làm sở hữu chủ và bảo vệ cây này trong công viên Wye Oak State ở Wye Mills. Cây già hơn 400 năm, cao hơn 100 feet (30 m), cành nhánh trải rộng với một khoảng cách chừng 160 feet (49 m).

                                   

MASSACHUSETTS              

American Elm             [Ulmus americana]    

Cây Du Mỹ

Cây Du Mỹ là một cây đẹp, cho bóng im. Thường cây có dáng như một bình cắm hoa (vase) hay hình giếng phun. Trước khi lá rụng vào mùa xuân, cây đươc phủ bởi nhiều chùm hoa màu tím. Sau đó hoa phát triển thành nhiều chùm trái hình bầu dục. Mỗi trái có một hột dẹp. Lá có hình bầu dục nhưng phần gần cuống lá không đều nhau, không cân. Cây cao từ 75 đến 100 feet (23 đến 30 m). Trong những năm gần đây, một giống nấm bệnh tên là Dutch Elm lây lan do một loại bọ sống trong vỏ cây đã tàn phá nhiều cây Du Mỹ này.

 

Massachusetts thừa nhận cây Du Mỹ vào năm 1941 để tưởng nhớ đến một cây Liberty đầu tiên, một cây Du đã mọc ở Boston trong thời kỳ thuộc địa. Những nhóm người trong thuộc địa đã tập họp dưới những tàng cây đặc biệt gọi là những cây Liberty Trees và bàn thảo về những phương cách làm sao dành được quyền tự do từ Anh Quốc. Trong năm 1775, những chiến sĩ người Anh đã đốn hạ cây Liberty Trees ở Boston và chẻ ra làm củi chụm.

Cây Du Mỹ cũng là cây tiêu biểu của tiểu bang North Dakota.

           

MICHIGAN               

Eastern White Pine [Pinus strobus]

Cây Bạch Tùng Miền Ðông

Cây Bạch Tùng Miền Ðông được Michigan chọn làm cây tiêu biểu vào năm 1955.

 

Cây này đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển ngành gỗ là một trong những ngành kỹ nghệ lớn trong thời kỳ Michigan còn phôi thai.

                                   

MINNESOTA             

Red Pine [Pinus resisona]

Cây Hồng Tùng

Cây Hồng Tùng thường được gọi là cây Tùng Na-Uy (Norway Pine), nhưng không ai biết vì sao người ta gọi như thế. Có thể những người thợ rừng, thợ đốn gỗ (lumberjacks) đặt cho cây tên đó vì họ nhầm lẫn cây này với cây Tùng mọc bên Na-Uy. Cái tên Hồng Tùng (Red Pine) thì phù hợp với cây này hơn. Vỏ cây là những mảnh vỏ (flaky) vỏ màu đỏ ửng màu nâu, và gỗ màu đỏ nhạt. Lá gồm 2 lá kim màu xanh lục chụm lại. Một số cây cao hơn 100 feet (30m) và 2/3 chiều cao của cây từ mặt đất trở lên không có nhánh.

 

Minnesota có nhiều lý do để chọn cây này làm cây tiêu biểu vào năm 1953. Thứ nhất, cây mọc thiên nhiên và đâu đâu trong tiểu bang cũng có cây này. Lý do khác, cây cung cấp gỗ cho Minnesota trong nhiều năm qua, làm giàu cho tiểu bang.

 

MISSISSIPI                

Southern Magnolia

[Magnolia grandiflora]

Cây Mộc Lan Miền Nam

Học sinh ở Mississippi biểu quyết chọn cây Mộc Lan này và cây chính thức đuợc thừa nhận làm cây tiêu biểu vào năm 1938. Cây có lá xanh lục đậm phủ quanh che kín cành nhánh, dáng như kim tự tháp. Cây luôn có lá xanh tươi vì lá già vừa rụng thì lá non mọc ra vào mùa xuân. Hoa đẹp, lớn, màu trắng và bóng như có sáp. Kích thước và hình dáng của cây Mộc Lan Miền Nam thay đổi tùy theo nơi cây lớn lên.

 

                                               

MISSOURI                 

Flowering Dogwood [Cornus florida]

Cây Cầy Hoa

Khi hoa nở, cây phủ đầy hoa, dường như chỉ thấy hoa mà không thấy lá. Thực ra, 4 cái giống như “đài hoa” (petals) không phải là đài hoa. Ðó là những lá bắc, lá đài (bracts) là những bộ phận giống như lá mọc xung quanh dưới đáy hoa. Cây thường nhỏ, đôi khi cao độ 10 feet (3 m) nhưng đôi khi cũng có những cây cao hơn.

 

 

Khi mùa thu đến, những lá cây hình bầu dục đổi thành màu đỏ chói, và những chùm trái màu đỏ rực mọc ở đầu những nhành cây. Mỗi trái có một hay hai hột. Những nhà bán cây kiểng đôi khi bày bán những cây có những lá bắc, là đài (bracts) màu hồng hay màu đỏ rất đẹp.

Missouri chọn cây Cầy Hoa, một trong những cây đẹp nhất trong vúng làm cây tiêu biểu vào năm 1955. Virginia cũng chọn cây này.

                                   

MONTANA                

Ponderosa Pine [Pinus ponderosa]

Cây Thông Nặng

Cái tên “ponderosa” có nghĩa là rất nặng (very great weight). Ðó là tên của một cây có thể cao 200 feet (61 m) và có thân cây to bề ngang đến 8 feet (2.4 m), và cây có thể sống đến 500 năm.

 

 

Trên cùng một cây, lá mọc thành chùm ba lá, có khi hai lá kim. Cây dưới 100 năm có vỏ cây màu sậm. Còn cây già hơn thì vỏ cây đổi thành màu vàng ửng đỏ.

Montana chọn cây này vào năm 1949 vì cây đẹp và là cây cho gỗ có giá trị kể từ thuở lâp nghiệp cho đến nay.

                                             

A-G N-W