Viêm tai
giữa tái hồi (Recurrent otitis media)
Trả
lời Ô Nguyễn Đ.
Trường
hợp ông đau tai nhiều, chiụ tiếng ồn không được , ra nắng cũng
đau, và không định hướng được tiếng động. Ông cần phải
đi khám bác sĩ chuyên về tai mũi họng càng sớm càng tốt, nếu
có thể đến một trung tâm y tế có phương tiện X quang và
giải phẩu nếu cần đến.
Cơ
thể học: Tai gồm tai ngoài (vành tai), vào sâu hơn thì đến tai
giữa ,là một phòng nhỏ nằm sau màng nhĩ, trong đó có ba cái xương
nhỏ truyền dẫn các song âm thanh vào tai trong. Tai trong biến song
âm thanh thành dòng điện đi vào não bộ, vai trò tựa như cái
microphone.
Theo
quan niêm hiện nay, những người hay bị nhiễm trùng tai giữa là
do nghẹt cái ống thông hơi nối liền tai giữa với hầu
(họng). Một trong những nguyên nhân ống thông hơi nghẹt là dị
ứng hoặc viêm mũi. Điều này thì thường thấy nhất ở trẻ
em (dưới 7 tuổi) người lớn thì ít hơn. Có thể vì vậy mà ông
được định bịnh viêm mũi kèm theo những lần viêm tai. Không
biết ông bị một hay hai bên. Nếu là một bên tai thì cần bs
Tai Mũi Họng khám nội soi xem
có một u bướu gì sau mũi hoặc trong họng (nasopharyngeal mass) làm
bít ống thông hơi hay không.
Bịnh
nhân không nghe được có thể vì mũ ứ đầy trong tai giữa , mà
có thể bịnh nhiễm trùng tai ảnh hưởng đến tai trong . Bịnh có
thể lan qua vùng xương nhũ mastoid process phía sau tai làm vùng này
sưng và đau. Hệ thống tiền đình (vestibular system) phụ trách thăng
bằng đi kèm theo tai trong cũng có thể ảnh hưởng làm chóng mât,
mất thăng bằng. Ở những nơi có phương tiện CT , bác sĩ có
thể làm CT vùng tai và vùng lân cận.Thường phải giải phẩu để
thanh toán bớt ổ nhiễm trùng trong xương. Trong môt số trường
hợp, sau nhiều lần nhiễm trùng tai, có một loại u bướu mọc
trong tai giữa và lan dần hủy hoại xương, dây thần kinh chung
quanh, cần giải phẩu (cholesteatoma).
Nếu
bs quyết định bịnh chỉ
giới hạn, chỉ cần chữa
bằng trụ sinh uống, nhớ theo đúng liều lượng và thời gian
quy định, đừng ngưng thuốc vì thấy
bớt triệu chứng và cần theo dõi với bs. Nếu màng nhĩ bị
thủng và không vá lại được, nên hỏi bs về việc bảo vệ không
cho nước vào lúc bơi lội, lặn hụp. Nên tránh hút thuốc cũng
như nơi khói thuốc, không khí ô nhiễm vì đâý cũng là những
yếu tố dễ gây nhiễm trùng tai.
Chúc
bịnh nhân may mắn.
BS
Hồ văn Hiền
Ngày
29 tháng 12 năm 2010
Lung
cancer - Pain management - Ung
thư phổi: trị đau đớn sau
khi hóa trị
Câu hỏi:
Name: V V T
Email: Vietcop2010@yahoo.com
Country: Việt nam
Message: Trong chương trình hỏi
đáp thăc mắc Y hỏc của Đài VOA tiếng việt lúc 8h30 tối giờ
VN vào tối thứ 3 và thứ 5 hàng tuần ,tôi muốn nhờ các Bác
sỹ giảiđáp -tư vấn
-chỉ dẫn và giúp đỡ sao cho tôi nhanh chóng thóat ra khỏi căn
bệnh hiểm nghèo .Bệnh của tôi qua xét nghiệm là : U PHỔI TẾ
BÀO TUYỀN CARCINOME ,KÉM BIỆT HÓA ,XÂM lẤN Ở PHỔi PHẢI ( Hóa
trị 1)-CARBOPLATIN 2)-GEMMICS) .Sau HÓA TRỊ 6 CHU KỲ 12 LẦN do bị
UNG THƯ PHỔI GIAI ĐỌAN
4 đã xuất hiện triệu chứng đau rêm mạnh ở vùng PHỔI và KHÍ
QUẢN gây khó thở mệt mỏi vả yếu ớt -không thèm ăn uống .Nên
tôi đả dùng các lọai thuốc giảm đau như
: -IBUPARAVIC hoặc ULTRACET thì cảm giác đau và khó thở
chỉ nguôi đi trong 2 tiếng đồng hồ rồi lập lại đau rêm-bí
thở như cũ .Do đó tôi cứ
phải dùng liên tục 2 lọai thuốc giảm đau này .Xin thành thật
cảm ơn !
Trả lời:
Ung thư
phổi loại carcinoma tế bào tuyến (adenocarcinoma)] là loại ung thư
phổi thường gặp nhất (30-40% tổng số các trường hợp).Nguyên
nhân chính gây ra UTP bao gồm
·
hút thuốc lá,
·
radon ,một chất trong lòng đất dưới nền một số
nhà tỏa phóng xạ trong không khí,
·
và ô nhiễm không khí.
Hết ¼
bịnh nhân không thấy triệu chứng gì lúc ung thư phổi được
phát hiện do chụp X Quang vì một lý do nào đó. Số còn lại vì
có triệu chứng đường hô hấp như ho, khò khè , đau ngực, ho
ra máu , hoặc những triệu chứng tổng quát như mệt mõi, sụt cân
vô cớ, nên bs cho chụp hình và khám phá ra ung thư phổi.
Chữa ung
thư phổi là lãnh vực rất chuyên môn của bác sĩ chuyên về ung
thư (oncologist) và xin phép không bàn ở đây. Tuy nhiên, trường
hợp nêu ra ở đây tôi xin nêu ra một số nhận xét có tính cách
thông tin mà thôi.
-trường
hợp bịnh nhân không còn chữa đặc trị thêm nữa, cần có bác
sĩ chuyên về chăm sóc giảm đau (pain management specialist), giúp
cho bịnh nhân thoải mái và hoạt động càng
gần mức bình thường càng tốt (palliative treatment).
-bịnh nhân
nên tìm một bs gia đình để bàn thảo về nhu cầu sức khỏe
tổng quát và ý muốn của mình, và nếu cần bs này sẽ phối
hợp với bs chuyên khoa giảm đau để có những biện pháp thích
hợp làm giảm đau lúc bịnh càng ngày càng nặng. Ở Mỹ , người
ta nhận thấy bs hay ngại ngùng lúc dùng những liều thuốc opioid
(ma túy) để chữa bịnh nhân bị đau đớn kinh niên, một phần
vì sợ bịnh nhân ghiền, một phần vì sợ trách nhiệm pháp lý
, vì các thuốc có chất ma túy (để tránh
nghĩa xấu của chữ “narcotic”,
nay thường gọi là opioid, có nghĩa
‘thuốc tác dụng tương tự như thuốc phiện”) đều được cơ
quan kiểm soát các chất ma túy Drug Enforcement Agency ( DEA)
giám sát. Do đó cần những bs chuyên môn hoặc có kinh
nghiệm trong việc dùng những liều lượng cao cần thiết, trong cách
cho bịnh nhân uống, hoặc chích những liều thuốc giảm đau
cần thiết.
Thuốc
giảm đau đang dùng:
A)
Ibuparavic là thuốc gồm:
1) Ibuprofen , là một chất thuốc giảm viêm không phải
corticoid (NSAID) thông dụng trên
thị trường tự do, không cần toa, dưới tên Motrin, Advil. Thuốc
có thể làm loét bao tử và ruột nên cần ăn trước khi uống
thuốc, dùng lâu dài có thể ảnh hưởng đến tim mạch.
2) acetaminophen chúng ta sẽ bàn sau đây.
B) Ultracet gồm acetaminophen nói ở trên cọng với tramadol là
một loại thuốc narcotic để chữa đau loại vừa và nặng.
Uống quá liều tramadol có thể gây nguy hiểm tính mạng.
Acetaminophen
cũng bán không cần toa ở Mỹ dưới tên Tylenol. Thuốc này dùng
quá nhiều có thể hại gan (liver toxicity), cho nên những người có
cơ năng gan không bình thường, những người uống rượu phải
rất cẩn thận. Ở Mỹ, người ta dặn không được uống quá
3000 mg (6 viên 500mg) trong vòng 24 giờ; tuy nhiên, nếu người VN chúng
ta nhẹ cân hơn, nếu gan yếu, nếu là người uống rượu lại
phải cẩn thận hơn nữa. Nếu bịnh nhân uống chỉ thấy đỡ
đau chừng 2 tiếng đồng hồ phải uống lại, nên nhờ bs xem xét
bịnh tình của mình, chọn một trong hai thứ với liều lượng
đúng đắn để tránh biến chứng nguy hiểm.
Bịnh nhân
nên để ý hai thuốc trên cùng có chất acetaminophen, cho nên
uống cả hai thứ cùng một lượt hoặc xen kẻ nhau mà không để
ý có thể bị ngộ độc acetaminophen làm hư hại gan rất nguy
hiểm.
Về triệu
chứng khó thở, bịnh nhân có thể bàn với bs dùng oxygen
để thở cho thoải mái hơn, và điều chỉnh các
thuốc giảm đau mạnh (morphine, codeine, methadone) cho hữu
hiệu, đúng mức với cơn đau đớn, có thể giúp bịnh nhân
thở dễ dàng hơn.
Trong một
số trường hợp, bs có thể dùng corticoid
(corticosteroid) để giúp giảm đau và cho bịnh nhân dễ chịu
hơn.
Ngoài ra,
nếu bs có thể giúp bịnh nhân ăn uống, dinh dưỡng tốt
hơn, bớt lo lắng, chữa mất ngủ, trầm cảm, nếu có,
để thể cải thiện chất lượng cuộc sống của bịnh nhân.
Ước mong
những thông tin nói trên giúp ích được phần nào. Chúc bịnh nhân
may mắn.
BS Hồ Văn
Hiền
(Hien V. Ho,
MD, FAAP)
16 tháng 11
năm 2010
Thương
tích xương sống cổ do tai nạn xe hơi (whiplash injury)
Hỏi:
Tôi
bị đau C4-5-6 Qua lần bị xe 2.5ton đâm phải tôi.khi lên BVCRẫy
thì não không việc gì.BS cho về uống thuốc. sau 1 tháng hết
thuốc tôi thấy
đau
sau vùng cổ gáy.Vào BV175 BSĩ chẩn đóan-thái hóa đốt sống
cổ cho uống
1-celebrex
2-tigym
3-bosamin
4-carfi
sak
5-nucle
6-pharmaton
Tôi
uống 3 tháng không thấy gì-nhưng
đau bao tử-chữa bao tử xong.
next >
Vào TT CTCH TPHCM BSĩ chụp MRI chẩn đóan THẤP NGÒAI KHỚP
1-celebrex
2-Tigym
3-nucleo
4-omephagole
5-calci-d
không
khỏi.Tôi quay sang xin mổ,hội chẩn nói không mổ đuợc.tôi
thất vọng quay vào BV115
khoa
y học thể thao-chụp MRI xong họ cũng bán thuốc like BV CTCH tôi
uống thêm 2 tháng cũng không thấy gì
-quay
sang BV CRẫy họ xem phim và cũng nói chỉ cong nhẹ C4:C5:C6
bao hẹp màng truớc.không mổ đuợc cũng bán thuốc
like
BV CTCH.Vì họ nói BSĩ Hiển là tốt rồi. chúng tôi cũng cho
thốc vậy thôi.tôi thất vọng mua 1 tháng thuốc uống an ủi thôi
nhưng cũng bó tay
tôi
vào Khoa VLTLiệu đóng tiền làm 1tháng-cũng không thấy gì-quay
về đi châm cứu 2 tháng và uống thuốc Bắc nhưng
cũng không có kết quả
sau
đó tôi quay ra Qủang ngãi chữa 2 thầy võ.Họ bấm huyệt và nói
là tôi bị hở đốt xuơng do té ngã,nhưng
phải điều trị bấm huỵêt khỏang 4-5 tháng thì có cơ
may vào đốt xuơng
đó.tôi mới biết vào internet nên rất khó tìm và biết cách
sử dụng máy tính.tối nghe radio mà sóng chập chòn nên rất khó.
Hiện
tôi bị tê,Nhức sau gáy.tê 2 gan bàn chân.nếu nằm nghỉ thì tê
đùi phải.Xin cứu giúp tôi.tôi không có gì hơn
chỉ biết cảm on BS và Qúy đài VOA Tieng viet.
Trả
lời trường hợp đau các đốt sống cổ C 4,5,6
Sau
khi bị đụng xe, ông được các chẩn đoán sau đây:
1.
Não bình thường sau tai nạn
2.
một tháng sau:thóai hoá đốt sống cỗ
3.
3 tháng sau: thấp ngoài khớp (MRI)
4.
2 tháng sau , MRI thứ nhì: cong nhẹ C456, bao hẹp màng
trước?
5.
hở đốt xương do té ngã (có lẽ không đáng tin
cậy do thầy võ).
Ông
đã từng uống thuốc NSAID loại mới (COX2 inhibitor) và do đó
bị loét bao tử (Celebrex), châm cứu và bấm huyệt. Hiện nay ông
đau nhức gáy, tê hai bàn chân, và lúc nằm nghỉ thì tê đùi
phải.
Nói
tóm lại, các chuyên gia , bằng nhữ xét nghiệm khá phức tạp,
không tìm thấy nguyên nhân chính xác làm gáy ông đau và BV
chuyên khoa không thấy lý do phải mổ cho ông.
Đây
là trường hợp điển hình đau cỗ kinh niên do “ dãn gân”cỗ
vì tai nạn xe cộ. Ở Mỹ, người ta thường gọi là whiplash
injury. Lúc xe bị đụng, nhất là đụng từ đàng sau húc tới,
thân và vai người ngồi trong xe được đẩy về phía trước
thật nhanh, do quán tính , đầu người đó di chuyển chậm hơn nên
bật ra phiá sau (neck hyperextension), liền sau đó xe ngừng đột
ngột, cái cỗ kéo đầu giật về phía trước (neck hyperflexion).
Các gân và cơ bị dãn ra đột ngột , quá mức chịu đựng bình
thường. Động thái (cử động) của cỗ và đầu đi theo thứ
tự như động thái quất một cái roi, bởi vậy mới gọi là
whiplash (whip=roi, lash=quất).Còn được gọi là
acceleration-deceleration injury=tổn thương gia tốc-giảm tốc.
Figure
1
: Bên trái, đầu bị bật qua trái và phải, hình phải: bật ra
sau rồi giật ngược vềtrước. Trong hình dưới, các sợi gân
giữa các đốt sống (vertebra) bị dãn quá mức
(strecched) và có thể bị rách (tear of ligament)
Ông
may mắn không bị những tổn thương nặng cần phải giải phẩu
như: thoát vị đĩa đệm (herniated disk), gẩy xương. Theo cách
xếp hạng nặng nhẹ từ 0-4, ông thuộc nhóm 1, chỉ có đau cỗ,
không có dấu hiệu tổn thương vật lý (no physical signs). Những
dấu hiệu thoái hoá cột sống thường gặp trên người 30 tuổi
bình thường và chưa chắc là nguyên nhân của các triệu chứng
của ông.
Tuy
nhiên, whiplash là một bịnh chưa được y giới hiểu rỏ cơ
chế, do đó những triệu chứng (như đau nhức) không hẳn phải
tỷ lệ thuận với những dấu hiệu tổn thương trên cơ thể, cũng
không tỷ lệ với mức tai nạn gây thiệt hại nhiều ít cho
chiếc xe. Ngay những quan sát thấy trên quang tuyến, MRI cũng chưa
chắc là nguyên nhân trực tiếp của chứng đau nhứt sau gáy
của ông.Thường trong trường hợp này , nguồn gốc đau
ở những mặt khớp xương nhỏ hai bên xương của sống cỗ
(cervical facet joints), chứ không phải ở những vùng khớp lớn hơn.
Trị
liệu whiplash injury cũng chưa được chuẩn hoá rõ rệt, tùy
trườg hợp;bịnh nhân có thể thử và kết hợp những biện pháp
khác nhau:
·
Theo tôi nghĩ, nếu bs chuyên khoa đã cho biết không
cần phẩu thuật thì không nên năn nỉ người ta mổ làm gì.
Giải phẩu chỉ cần lúc dây thần kinh bị đè, chèn ép (nerve
compression), cột sống bất ổn (spinal instability), và giải phẩu
cũng có thể gây những biến chứng làm đau nhức như thẹo mác
mô, viêm.
·
Những thuốc giảm viêm và đau (chỉ có tính cách thông tin mà thôi):
Celebrex là một NSAID loại mới và đắt tiền mà vẫn có
thể làm đau bao tử. Những thuốc NSAID (Non Steroid Anti-Inflammatory
Drug tương tự nhưng rẻ hơn như ibuprofen (Advil, Motrin) dễ gây ra
biến chứng loét hoặc chảy máu bao tử , cần uống thuốc sau
khi đả ăn lót bụng ; những người từng bị loét bao tử nên
tránh loại này. Thuốc Acetaminophen (Tylenol), cũng có khả năng
giảm đau tương đương, không gây biến chứng ở bao tử như
NSAID.
·
Những người đau quá nhiều có thể cần đến
những thuốc giảm đau mạnh hơn, như acetaminophen kết hợp với
một chất ma túy (narcotic) như Codein, Oxycodone (Tylenol 3,Percocet ).
Những thuốc này có thể gây ghiền (addiction) và được DEA của
Mỹ kiểm soát chặt chẽ.
·
Một số thuốc làm giản cơ (muscle relaxant loại
diazepine như diazepam, có thể gây buồn ngủ, ghiền) có thể
hiệu nghiệm ít nhiều.
·
Tuy nhiên tốt hơn hết là các các biện pháp giản
dị như dùng hơi nóng (heat), thoa nước đá (ice) vào chỗ đau,
nhờ người thân thoa bóp nơi đau (massage).
1.
Đắp nước đá (bớt sưng , giảm viêm): đừng cho nước
đá trực tiếp với da; cho đá vào một cái túi và đặt lên vùng
đau chừng 15 phút, nghỉ 15 phút , làm lại, càng nhiều lần càng
tốt. Ngày đầu có thể không thấy bớt đau, nhưng qua vài ngày
sẽ thấy kết quả rõ hơn.
2.
Đắp nước nóng làm
gia tăng tuần hoàn, và giảm đau. Cách giản dị nhất là lấy
một khăn tắm nhúng nước , cho vào microwave cho nóng lên và dùng
để đắp lên chỗ đau.
3.
Có thể xen kẻ đắp nóng xong đắp lạnh để kích
thích tuần hoàn và giảm viêm, và chấm dứt bằng thoa nước đá
(để giảm sưng).
·
Nếu nắn, kéo (traction, manipulation ) vùng cỗ thì
phải rất cẩn thận vì có thể rất nguy hiểm nếu trặc xương
cỗ.
·
Các khảo cứu gần đây cho thấy cứ để người
bịnh vận động tự nhiên , sớm sau khi bị chấn thương (early
mobilization) tốt hơn là phương pháp cổ điển cho mang vòng cỗ
mềm và giới hạn cử động cỗ lúc đầu.
·
Tuy nhiên, đôi khi mang vòng cỗ mềm làm bằng mousse
(soft collar) có thể làm
bớt đau vì nhắc nhở bịnh nhân không cử động đột ngột;
nếu đau ban đêm làm thức giấc có thể đỡ đau nếu mang vòng
cỗ mousse.Tuy nhiên, thường người ta khuyên chỉ mang vài tiếng
đồng hồ; mang lâu quá có thể làm cỗ yếu đi.
·
Bịnh nhân nên tập vẫn động các cơ và khốp cỗ
thường xuyên: quay cỗ qua phải, trái, ngẫng đầu lên xuống
nhiều lần trong ngày nếu bs cho phép và trong giới hạn không đau
đớn.
·
TENS (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation): máy điện
nhỏ, chạy bằng pin, chừng vài chục đô la, kích thích vùng đau
để giảm đau.
·
Vật lý trị liệu do chuyên viên hướng dẫn có thể
làm dãn gân và cơ, giúp cho
bịnh nhân vận động dễ dàng hơn và bớt đau. Tuy nhiên
kết quả có thể khiêm
nhường.
Một
số trường hợp khó trị cần tư vấn chuyên gia về đau (pain
specialist), người này có thể là bác sĩ gây mê (anesthesiologist),
bác sĩ quang tuyến thần kinh (neuroradiologist), có khả năng chích
thuốc tê hoặc corticoid vào tủy sống (epidural) hoặc vào khớp
cột sống, với sự hướng dẫn của x quang.
Trong
một số trường hợp, cũng nhờ X quang hướng dẫn, người ta dùng
một cái kim phát nhiệt đâm xuyên qua da,
nung nóng các dây thần kinh phụ trách cảm giác đau các
khớp xương sống bị đau (transcutaneous cervical facet medial branch
radiofrequency neurotomy). Tác
dụng thường vài tháng, phải làm lại vì dây thần kinh phục
hồi qua thời gian.
Bịnh
nhân không nên bi quan vì nhiều người cũng bị chứng này. Nên
kiên nhẫn, sau 15 năm, trong 5 người, hết 2 người vẫn còn ít
nhiều triệu chứng.
Chúc
bịnh nhân may mắn.
Bác
sĩ Hồ Văn Hiền
[Hien
V. Ho, MD, FAAP]
Ngày
8 tháng 10 năm 2010
Bệnh phế
quản nhạy cảm và bịnh suyễn (Reactive Airway Disease and Asthma)
Hien
V. Ho, MD
Bé
ở VN một tuổi rưỡi bị viêm phế quản nhiều lần , trị
bằng trụ sinh rồi tái lại không khỏi hẳn Bịnh khí “quản
nhạy cảm” gọi là “reactive airway disease”, có thể là nguyên
nhân chính của chứng viêm phế quản tái hồi trong trường hợp
này. Những bịnh nhân này có các ống thở (phế quản, bronchi)
nhạy cảm một cách bất thường với các nhiễm trùng do siêu
vi, thay đổi khí hậu (trời lạnh). Mỗi lần cháu bị cảm, thay
vì chỉ nóng, ho, sổ mũi, nghẹt mũi vài hôm, 10 ngay là hết, các
cháu naỳ ho nhiều hơn, khò khè, bác sĩ nghe phổi thì có đàm
(rales) nên định bịnh là viêm phế quản , đôi khi định bịnh
là viêm phổi (pneumonia). Vì đứa trẻ nhỏ thường bị cảm
virus nhiều lần trong năm đầu và năm thứ nhì, các trẻ này
dễ bị định bịnh là bị viêm cuốg phổi hoặc viêm phổi tái
hồi (recurrent bronchitis or pneumonia), trong lúc vấn đề cơ bản
của chúng chỉ là cuống phổi qu á nhạy cảm, và nói một cách
khác là chúng bị suyễn, nhưng vì chưa chắc chắn , bs tránh dùng
từ “suyễn” mà dùng từ “reactive airway” mơ hồ hơn
trước khi xác định đấy là bịnh suyễn. Tuy nhiên, nếu
là reactive airway disease, thì viêm phế quản do virus gây ra thường
không cần trụ sinh mà cần đối phó với bịnh tương tự như
bịnh suyễn bàn sau đây.
Bệnh
suyễn có nhiều nguyên nhân gây ra và cùng một bệnh nhân có
thể có nhiều yếu tố khác nhau góp lại để gây bệnh suyễn,
tưởng nên nhắc lại những số khái niệm về cơ
cấu của hệ hô hấp. Khi chúng ta thở vào, không khí đi vào
mũi hoặc miệng, qua ống khí quản (trachea) là cái ống cưng
cứng, nằm chính giữa cổ, mà ta có thể sờ được một
cách dễ dàng, sau đó không khí được phân phối khắp các vùng
trong phổi nhờ những nhánh ống càng ngày càng nhỏ hơn,
tủa ra như hình những rễ cây. Những ống này gọi là
phế quản (bronchi) đem không khí đến những túi nhỏ ở tận cùng
gọi là phế nan (alveoli). Khi ta thở ra, không khí được đẩy ngược
trở ra từ các phế nan và thoát ra ngoài ở miệng hoặc mũi. Ðường
kính của những phế quản nói trên được điều chỉnh ở mức
tối hảo để đáp ứng nhu cầu của cơ
thể. Nói một cách giản dị, các phế quản phải được
mở rộng vừa đủ để không khí đi ra đi vào. Yếu tố này tùy
thuộc vào rất nhiều yếu tố kiểm soát, một số yếu tố làm
nở cuống phổi, yếu tố khác ngược lại có khuynh hướng làm
co cuốn phổi lại. Ví dụ khi ta sợ sệt trước một tai họa nào
đó khiến ta phải "tranh đấu hoặc trốn chạy", tuyến
thượng thận tiết ra chất adrenaline nhiều trong máu để giúp ta
đối phó với các "stress" đó (fight or flight), một trong
những tác dụng của chất adrenaline là làm cho cuống phổi nở
ra để chúng ta lấy hơi.
Trong
trường hợp người bị suyễn hay bịnh phế quản quá nhạy
cảm, cuống phổi nhạy cảm một cách bất bình thường và dễ
co thắt lại. Nếu cháu bé ngửi phải một chất làm cuống
phổi khó chịu, hoặc bị một bệnh siêu vi trùng (virus) nào đó
hoặc ra không khí lạnh làm nhiệt độ trong cuống phổi thay đổi
đột ngột, các cuống phổi sẽ thắt lại. Cộng thêm vào đó,
những chất nhờn được tiết ra nhiều và niêm mạc trong lồng
cuống phổi sưng lên. Các biến
cố này làm cho lòng cuống phổi nhỏ lại rất nhiều và không
khí đi qua một cách khó khăn tạo nên một tiếng vi vu như
tiếng sáo diều nếu áp tai vào ngực bệnh nhân để nghe.
Nếu suyễn nặng ta có thể nghe được mà không cần dùng ống
nghe, đó là tiếng khò khè mô tả ở trên (tiếng Anh gọi là
"wheezing").
Chữa
trị:
Figure
1
: Dùng nebulizer để cho bé thở thuốc làm nở cuống phổi
Phụ
huynh nên tìm hiểu về khả năng bé bịnh suyễn hoặc reactive
airway và bàn với bs lúc cháu đi khám. BS có thể cho toa mua sẳn
thuốc có tác dụng làm nở cuống phổi mỗi lần cháu bắt đầu
ho đàm. Thuốc uống hoặc thuốc chưá trong một ống bơm gọi là
metered dose inhaler (MDI). Tên thuốc : albuterol (Ventolin, Proventil, ) .
bé nhỏ dùng inhaler cần một cái ống đặc biệt gọi là
“holding chamber” (tên thương mãi là Aerochamber, gắn liền với
một cái mặt nạ [mask] lớn nhỏ tùy theo tuổi,
ụp vào miệng bịnh nhân, để bé hít hơi có thuốc từ
trong ống nhiều lần) để giữ thuốc đừng tản mát ra ngoài.
Ngoài ra có thể dung một máy bơm chạy bằng điện bơm thuốc nước
ra dưới dạng sương mù (nebulizer) để em bé thở.
Phụ huynh có thể lên internet đọc them về các MDI và
Aerochamber cũng như cách dùng các thứ này.
Figure
2
: Holding chamber với mặt nạ để bơm thuốc từ MDI
Đương
nhiên, cần hướng dẫn của bác sĩ nhi khoa và các tin tức bàn
ở đây chỉ có mục đích thông tin và giúp cho sự đối thoại
với bs của bé đầy đủ và dễ dàng hơn.
Chúc
bịnh nhân và gia đình may mắn.
BS
Hồ Văn Hiền
Ngày
18 tháng 9 năm 2010
Post herpetic
neuralgia - Đau nhức thần kinh hậu
zona
Bịnh
nhân bị bịnh “dời ăn” (zona) bên ngực trái, nay đã khỏi nhưng
mười tháng sau vẫn còn đau. (Ông Nguyễn Văn)
Mặc
dù tên là bịnh ‘dời ăn”,
bịnh zona (tiếng Pháp) hoặc shingles hay herpes zotser trong tiếng
Anh, là do một siêu vi (virus) gây ra. Virus này thuộc loại herpes
(các loại virus herpes khác thường
gặp là loại virus gây ra lở miệng , hay lở bộ phân sinh dục).
Virus bịnh dời ăn gây ra bịnh trái rạ (thủy đậu), tiếng Anh
là chicken pox, varicella , tiếng Pháp là varicelle.
Figure
1
: Bịnh trái rạ (Varicella, chicken-pox)
Tôi
đưa ra những tên khác nhau này để chúng ta khỏi lầm lẫn và
thấy được sự lien hệ các bịnh khác nhau. Ví dụ nên nhớ là
người bị “dời ăn” nếu tiếp xúc với trẻ em chưa bị trái
rạ, đứa trẻ có thể bị lây và nổi trái rạ khắp mình.
Figure
2
: Herpes zoster (“bịnh dời ăn) (Wikipedia.
Khi
một người bị nhiễm virus varicella thì người đó sẽ bị trái
rạ. Sau đó, cơ thể người đó kháng cự lại và lành bịnh.
Tuy nhiên, một số nhỏ virus
đó còn tiềm ẩn trong những hạch thần kinh của người đó
suốt đời. Thỉnh thoảng, do một bịnh gì đó làm cơ thể người
bịnh yếu đi (như stress, dung corticoid, bị ung thư, tuổi già), các
virus này có thể nổi dây, chay dọc theo các sợi thần kinh từ
trong tủy sống đi ra ngoài. Vì các vết san thương gây ra chạy
dọc theo các dây thần kinh chỉa ra như những nhánh cây thông
từ hai bên của cột sống, chúng ta thấy những mụt nước
giống như mụt nước
(vesicles) bịnh trái rạ nằm giới hạn trong một dãi da dài nào
đó, chỉ ở bên trái, hoặcchỉ ở bên phải, theo địa hình
của một hoặc vài sợi thần kinh nào đó (dermatome).
Vài
ngày, các mụt nước khô đi và bịnh dời ăn này chấm dứt.
Trong chừng 10% trường hợp, do một sự thay đổi nào đó ở
cả hệ thần kinh trung ương và thần kinh ngoại biên, người
bịnh bị đau nhức ở vùng đã bị zona. Người dưới 50 tuổi
ít khi bị chứng đau hậu zona, thường người trên 60 tuổi là
bị nặng nhất.
Các
cách trị liệu gồm có (chỉ
có tính cách thông tin, bịnh nhân cần khám bác sĩ riêng của mình
để chữa trị)
1)
thuốc thoa giảm đau: Capsaicin là chất giảm đau lấy từ trái
ớt. Tên thương mãi: Zostrix, Dolorac, Capsin , ointment
0.025-0.075% thoa 3-4 lần / ngày trong 3-4 tuần lien tiếp.
Thuốc
tê Lidocain (Lidoderm) : gel 5% thoa lên chỗ đau lúc cần;
topical
patch, dán lên chỗ đau, không để lâu quá 12 giờ.
2)
thuốc chống trầm cảm (antidepressant) : Amitriptyline (Elavil) uống
ban đêm trước khi ngủ
3)
Một số thuốc chống động kinh (anticonvulsants) như gabapentin
(Neurontin)
Hay
Pregabalin (Lyrica). Phản ứng phụ: chóng mặt, buồn ngủ, ataxia,
phù (edema)
4)
Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation (TENS) : máy điện pin nhỏ,
mang theo người, phát ra những dòng điện nhỏ kích thích vùng da
đau.
5)
Rất hiếm khi : block dây thần kinh hoặc giải phẩu (Nerve block
and surgery)
Ngừa
bịnh: tất cả trẻ con ở Mỹ nay được chích ngừa trái rạ. Năm
2006, FDA chấp thuận cho thuốc chích ngừa tên Zostavax dùng cho người
trên 60 tuổi. Thuốc rất đắt tiền, làm giảm 50% các trường
hợp zona, và do đó giảm khả năng đau thần kinh hậu zona; và
ngoài ra có đau cũng đau ít hơn. Ở nơi không có Zostavax, cũng nên
biết rằng nếu người lớn, người già từng đã bị trái rạ
(chicken pox) trước đây, nếu tiếp xúc (phơi nhioễm) với trẻ
bị chicken pox, sự phơi nhiễm này có thể làm khả năng đề kháng
của người lớn đó tăng lên và khả năng bị zona giảm xuống
đáng kể.
Chúc
bịnh nhân may mắn.
Bs
Hồ Văn Hiền.
Hien
V. Ho, MD
Ngày
2 tháng 9 năm 2010.
Hip
pain
Trả
lời bịnh nhânNguyễn văn Hùng
ở Nha Trang.
Ông
ngồi chừng 20 phút thì đau ở háng. Sáng dậy đau vài phút , đi
cò cò, chỉ cần xoa xoa thì khỏi, có thể khiêng nặng, đi đứng
bình thường mà không đau. Chụp X quang khung chậu, khớp háng bình
thường, các sống lưng có mọc gai.
Những
cảm giác từ hai chi dưới (bàn chân, cẳng chân, háng) được
gởi về bộ óc (hệ thần kinh trung ương) qua những dây thần
kinh từ hai chi dưới, chia thành những rể (nerve root) đi vào
những lổ ở hai bên cột sống của sống lưng, đọan eo lưng,
đoạn này tiếng Anh gọi là lumbar , tiếng Pháp là Lombaire, cho nên
người ta viết tắc là L, đếm từ L1 –L5, qua xương thiêng
(sacrum, đếm S1, S2..).. Nếu đốt xương sống bất bình thường
(như bị dẹp xuống vì xương xốp, bị viêm thấp khớp), các
đường đi của dây thần kinh bị hẹp lại , đè nén lên làm
những dây thần kinh này bị khó chịu (irritated). Lúc đó bộ óc
người bịnh nhận được những tín hiệu cho biết là háng, chân
bị đau, nhưng thật sự đấy là những tín hiệu gây sai lạc vì
chỉ là những false alarm do dây thần kinh phát ra, không phải do các
xương khớp bị tổn thương thật sự làm cho đau đớn.
Figure
1
: Dây thần kinh đi từ eo lưng xuống chân. Dây thần kinh bị chèn
ép ở lưng có thể gây đa đớn dọc theo hang, đùi, cẳng chân.
Bịnh
nhân hỏi đau cột sống có ảnh hưởng đến khả năng sinh lý
hay không. Trên lý thuyết thì có thể, nhưng không phải theo nghĩa
y học dân gian cho đau lưng là do thận yếu và do đó kém sinh lý
(đàn ông). Một số dây thần kinh nằm ở đoạn cuối cùng của
tủy sống (conus medullaris), tức là những rể S2,3,4, 5 phụ tránh
về phần cơ năng bộ phận sinh dục. Nếu bịnh xương khớp, u bướu
ảnh hưởng đến phần cuối của xương sống (phần xương thiên)
thì có thể gây trở ngại cho hoạt động tính dục (conus
medullaris syndrome).
Figure
2
: Phàn đuôi của tủy xương sống (caudus medullaris)
Tuy
nhiên trong trường hợp thính giả, đau lúc ngồi là chính, ngoài
ra đi đứng khiêng nặng bình thường làm chúng tôi nghĩ đến
bịnh hip bursitis nhiều hơn. Trong cơ cấu tổ chức khớp hang và
những bắp cơ, sợi gân bao quanh khớp, có những túi nhỏ gọi là
bursa (tiếng Hy lạp có nghĩa túi đựng rượu) , tực những cái
gối nhỏ bọc những chỗ xương u lên để che chở đối với
những cọ xát giữa xương và
gân cơ bên cạnh. Một trong những bursa đó nằm trên cáu
mấu xương lớn grand trochanter của
xương đùi (nếu bạn vừa thọc tay vào túi quần, sẽ thấy
chỗ xương cứng bên hông mình,
mình lắc đùi qua lại thì nó nhúc nhích theo, đó là grand
trochanter). Trong một số trường hợp cái túi bursa bị viêm và
người bịnh thấy đau khớp háng, mặc dù cái khớp xương thì
không sao. Ban đem ngủ, bursitis có thể làm đau nhiều, nhất là
nếu bịnh nhân nằnm nghiêng đè lên phần bên hông của khớp háng.
Các bursa khác có thể làm đau vào phía trong của khớp hang, nguyên
do cũng tương tự. Đau nhiều
sau khi ngồi một lát rồi đứng dậy, đi bộ nhiều, hoặc ngồi
chồm hổm.
Figure
3
: Các bursa của khớp háng
Bursitis
có thể đi kèm theo với:
Dùng
khớp nhiều quá (overuse injury)
Chấn
thương cũ, bị té
Đau
xương sống
Phong
thấp khớp (cũng làm bursa sưng)
Chân
dài chân ngắn, (khác biệt trên 2.5 cm)
Chữa
trị:
-tránh
các cử động, tư thế làm đau thêm (như ngủ nằm nghiêng bên
bị đau)
-thuốc
loại NSAID như Ibuprofen (Motrin, Advil), naproxen
-chống
gậy, hoặc walker 7-10 ngày lúc đau nhiều.
-bs
có thể chích corticoid và thuốc tê vào bursa và hết đau hẳn.
Có thể chích them một vài lần
néu cần, cách
nhau vài tháng.
-trường
hợp hiếm, bs có thể giải phẩu lấy bursa ra.
BS
Hồ Văn Hiền
Ngày
1 tháng 9, 2010
Gastric
Polyp
Đây
là một vấn đề rất chuyên môn,hơn nữa thính giả không cho
những chi tiết tối thiểu như tuổi bịnh nhân, chi tiết bịnh
sử, nên tôi chỉ xin cung cấp một số tin tức liên hệ để
bịnh nhân có một ý niệm tổng quát về vấn đề căn cứ trên
y văn mới đây.
Từ
polyp dạ dày để chỉ một nốt (nodule) hay một khối (mass) lồi
lên trên mặt phẳng của niêm mạc, tức là mặt lót trong lòng
dạ dày. Các polyp này có thể rất nhỏ như trường hợp ở đây
(3mm), có thể lớn vài cm, có thể dài có cuống (cọng, stalk)
hoặc không có cuống (sessile).
Đa
số (90%) polyp dạ dày thuộc loại tăng sản, nghĩa là vì hiện tượng
viêm (inflammation) và xoi mòn
của niêm mạc, các tế bào niêm mạc sinh sản nhiều ra (tăng
sản, hyperplasia)để bù đắp lại (regeneration), tạo nên những
khối, những cái nốt trồi lên khỏi mặt bằng của lòng bao
tử.Tuy nhiên những tế bào này không có những dấu hiệu
bất bình thường (loạn
sản, dysplasia) của tế bào ung thư. Loại polyp tăng sản thường
nhỏ, nằm trong hang môn vị của
dạ dày (là phần cuối dạ dày, trước khi qua ruột non, pyloric
antrum), và đi kèm với bịnh viêm bao tử mãn tính (chronic
gastritis).
Trong
5-10% trường hợp polyp còn lại, gọi là adenoma (u tế bào
tuyến). Ở đây, các tế bào polyp có những thay đổi loạn sản
(dysplasia), tức là rối loạn trong sự phát triển của chúng,
thay vì những tế bào trưởng thành, chúng ta có những tế bào
chưa thành thục (immature), những tế bào này ở thời kỳ dẫn
tới ung thư hoặc tiền ung thư (precancerous). Nói một cách khác,
chừng 10-5% các polyp có thể là u bướu có khả năng ung thư
(cancerous potential).Tuy
nhiên hai loại polyp này có
thể chồng lên nhau, đi đôi với nhau, có nghĩa là một số polyp
tăng sản cũng có khả năng đi đôi với ung thư.
Bịnh
nhân ở đây có vẻ như là một người nhỏ tuổi được kêu
bằng cháu. Trong giới bịnh nhân nhi khoa, một khảo cứu gần đây
của ĐH Johns Hopkins cho thấy 42% thuộc loại
viêm tăng sản (inflammatory-hyperplastic) và chừng một nửa
(thuôc loại fundic gland hoặc adenoma) cần theo dõi vì có khả năng
tiền ung thư.
Những
yếu tố khác cần để ý là:
1)
gia đình có bịnh di truyền gây ra nhiều polyp
“Familial Adenomatous Polyposis”
(FAP), thường gây nhiều polyp trong ruột già và ung thư ở ruột
già, hay không. Nếu có FAP trong gia đình, cần theo dõi chặt chẽ
hơn (ví dụ 1-3 năm nội soi một lần).
2)
bịnh nhân có dùng mãn tính
thuốc loại ức chế bơm proton (proton inhibitor, như
Prilosec/opremazole hay Prevacid) để làm giảm axit trong bao tử hay không.
Thuốc này có thể gây ra polyp bao tử. Ngưng thuốc thì giảm
polyp.
Tóm
lại, theo tôi nghĩ, nếu bs ở Trường DHYD đã nói là không có gì
thì không cần làm gì thêm. Nếu có triệu chứng gì đáng lo
ngại, hoặc nếu chưa yên tâm, đề nghị bịnh nhân tham khảo
lại với bs làm nội soi lần đầu, và hỏi bác sĩ ước tính giúp
khả năng các chẩn đoán khác nhau là bao nhiêu, và nên theo dõi
như thế nào, trong tương lai có nên làm lại nội soi và cắt
polyp (polypectomy) nếu có để thử thịt, vì chỉ có vị bs này
mới nắm vững những dữ kiện đi đến quyết định họp lý. Nói
chung, xác suất thuận lợi về phần định bịnh không ác tính,
và có thể bác sĩ nội soi có lý do để không cắt polyp làm sinh
thiết (biopsy) lúc nội soi lần đầu cho bịnh nhân. Nội soi cũng
có những risk về biến chứng của nó. Trong các trường hợp
cần theo dõi, cũng phải mấy năm mới làm lại. Tuy nhiên chỉ có
sinh thiết (biopsy) mới cho chẩn đoán tế bào chắc chắn vì trên
lý thuyết nội soi không thể phân biệt được các loại polyp khác
nhau . Phần lớn cách đối phó với các polyp (như theo dõi thế nào)
tùy thuộc vào định bịnh tế bào học và mô học của polyp đó.
Chúc
bịnh nhân và gia đình may mắn.
BS
Hồ văn Hiền
BS
Hồ Văn Hiếu
31
tháng 8 năm 2010
Essential
Tremor -
Bịnh run không có nguyên nhân (run bản chất, run vô căn).
Tôi
năm nay 47 tuoi, khoảng 46 kg, cao 1m6. Tôi bị chứng run tay, bị
cách
đây đã được bốn năm năm rồi lúc đầu run nhẹ đến nay
đã nặng hơn; Hai tay
đều bị run trong đó tay trái lại run hơn tay phải và càng run hơn
không
làm chủ được khi giận dữ, bức xúc, lo âu hoặc khi
có vấn đề gì cần bình
tĩnh cố cho khỏi run thì lại càng run hơn
hoặc bị đói lại càng run hơn;
trạng thái tâm lý không vững vàng dễ có cảm xúc lo
âu.
Tôi đã đi khám và điều trị : xét nghiệm T3, T4 cận với cường
giáp, đo
diện tâm đồ nhiều lần bác sỹ bảo bình thường, điện não
đồ bác sỹ bảo
bình thường . Như vậy
có bác sĩ bảo bị run vô căn, bác sĩ khác bảo rối
loạn thần kinh thực vật, có bác sỹ bảo bị cường giáp,
có bác sỹ bảo bị
Parkinson, rồi uống các loại thuốc thần kinh như Ma nhê B6, Can xi D,
một số thuốc an thần để ngũ về đêm như
Tran xen, Seduxen; gần đây khi đi
khám bác sỹ cho uống thuốc như
Propranolol ngày 1/2 viên/ ngày sau đó
tăng dần lên nếu không đỡ và uống trong thời gian 15
ngày (xin lỗi một
số thuốc tôi chỉ ghi theo cách đọc tiếng Việt).
Đến nay vẫn không giảm, tôi xin Bác sỹ cho biết:
- Có phải là bệnh
Parkinson không ?
- Nếu là bệnh Parkinson thì nên uống những loại thuốc nào
của nhóm thuốc
Parkinson ?
- Nếu không phải Parkinson thì nên uống thuốc gì ?
- Nếu uống thuốc Propranolol hoặc một số thuốc thuộc nhóm
thuốc trị
Parkinson nhiều ngày có tác dụng phụ gì không ?
- Ngoài ra xin bác sỹ tư vấn
thêm cho một số lời khuyên và hướng dẫn để
giúp tôi điều trị. Tôi xin thành thật cảm ơn
!
Tôi xin chương trình
cho biết . xin trân trong
Bịnh run không có nguyên nhân
(essential tremor)(run bản chất, run vô căn).
Trường
hợp đang bàn ở đây đã kéo dài đến 4-5 năm và đã được
nhiều bác sĩ khám điều trị và thử nghiệm nhiều lần ,
kể cả tâm điện đồ và não điện đồ.
Parkinson
và run vô căn :
Bịnh
nhân hỏi đây có phải bịnh Parkinson hay không.
·
Run là một triệu chứng chính của Parkinson, tuy
nhiên thường thì bịnh
nhân Parkinson run lúc nghỉ ngơi , không cử động (at rest),
giảm run lúc cử động. Ví dụ lúc bs nói chuyện với bịnh
nhân và bịnh nhân trả lời thì tay bịnh nhân run. Nhưng trong
lúc bịnh nhân làm một động tác nào đó thì tay bớt run
lại. Trái lại, trong một bịnh khác là bịnh
“run vô căn” (essential tremor,ET ), bịnh nhân không run
lúc ở yên và run nhiều lúc cử động.
·
Các triệu chứng khác của Parkinson là cứng cơ
(rigidity), dáng đi đứng bất thường (đầu đưa về phía trước,
chân cứng nhắc) và cử đông chậm chạp (bradykinesia) thì không
thấy bịnh nhân kể ra. Cơ cứng đi đôi với run tạo ra một
hiện tượng đặc biệt: ví dụ nếu ta kéo khớp khủyu ta
của bịnh nhân cho nó mở ra ra, thì các cơ dãn ra từng nấc,
như một cái bánh xe chỉ nhúc nhích theo từng cái răng cưa
của nó (cogwheel rigidity).
Tuy
nhiên, những nghiên cứu mới đây cho thấy hai bịnh này có
thể liên hệ với nhau, ví dụ người bịnh “essential
tremor” có khả năng trở thành Parkinson nhiều lần hơn so
với người bình thường. Nếu là Parkinson,thì có lẽ phải
đợi thêm một thời gian , nếu xuất hiện thêm một số
triệu chứng nữa mới dứt khoát được. Lúc đó thì bác sĩ
sẽ tính chuyện dùng thuốc gì cho thích hợp.
Hiện
giờ, theo bịnh nhân mô tả, có lẽ định bịnh run không nguyên
nhân (bản chất hoặc run vô căn) là ăn khớp nhất. Từ này
dịch từ “essential tremor “(ET), trong đó tremor là rung,
hoặc run rẫy, essential không theo nghĩa thường là bản chất,
mà hiểu theo nghĩa chúng ta không biết nguyên nhân gây ra
bịnh này. Các cuộc khảo cứu gần đây cho thấy có thể ET
đi đôi với những bất bình thường trong tiểu não
(cerebellum) và chất neurotransmitter GABA.
Trong trường hợp bàn ở đây, bao nhiêu bác sĩ đã truy
tầm nguyên nhân nhưng không thấy nguyên nhân nào giải thích
được.
Bịnh
run vô căn là bịnh rối loạn cử động thường gặp nhất,
ví dụ ở Mỹ người ta ước tính hang triệu người mắc
bịnh này.Thường hai chi trên (cánh tay) bị run, lúc cử động,
làm một động tác nào đó (kinetic tremor), cũng như run tư
thế , lúc người bịnh muốn giữ yên tay mình trong một tư
thế nào đó (postural tremor). Có thể một bên
này bị nặng hơn bên kia.Tuy nhiên cũng có người lại
rung cái đầu, cứ phải lắc lư, gật gật đầu hoài, có người
bị rung thanh quản nên tiếng nói bị rung. Khá phổ biến, tính
ra cứ 1000 người co thể có 3-50 người bị bịnh này, có
thể nặng hoặc nhẹ.Trong gia đình có thể có những trường
hợp bịnh khác (familial essential tremor) mà mình có thể không
để ý đến, vì đây là một bịnh di truyền. gen gây ra
bịnh này là gen trội (dominant), có nghĩa là chỉ cần cha
hoặc mẹ có bịnh (mang gien này), là con cái có thể bị
bịnh (50% con cái có thể mắc bịnh).
Điều
trị (chỉ với mục đích thông tin, cần theo hướng dẫn
của bác sĩ của mình):
·
Propanolol, là thuốc thính giả từng dùng, là
thuốc ngăn chặn tác dụng kích thích của loại
neurotransmitters tương tự như adrenaline (chất tiết tuyến thượng
thận). Phản ứng phụ: mệt mõi, nghẹt mũi, tim đập chậm,
không dùng cho người bị suyễn.
·
hoặc Primidone,(Mysolin) là
một thuốc chống động kinh. Có thể làm buồn ngủ, lờ đờ,
buồn nôn, mất thăng bằng.
Nếu
cần bs tăng dần liều thuốc cho
đến mức có kết quả tối hảo mà không phản ứng phụ quá
đáng. Nếu không được, có thể dùng 2 thứ thuốc kết hợp
với nhau, cùng một lúc.
Ngoài
ra; một số trường hợp có thể xài, với ít nhiều kết
quả :
-gabapentin
(Neurontin) chủ trị động kinh.
-thuốc
an thần: trong nhóm này có vẻ clonazepam
(Klonopin) hiệu nghiệm hơn . [BN đang xài clorazepate (Tranxene)]
-flunarizine,
(calcium channel blocker, chữa trị chứng động kinh, migraine)
Một
số trường hợp hiện nay được chữa bằng cách chích Botox
vào tay hoặc cổ (nếu đầu bị lắc lư), là một độc tố
sinh học thường được dùng để chống các vết nhăn trên
mặt.
Trường
hợp nặng, một số nơi gắn electrodes vào não bộ (bộ phận
tên thalamus), kích thích trực tiếp
(deep brain stimulator) ở vùng não bộ phụ trách các cử
đông, máy phát dòng điên
kích thích (pacer) gắn ở ngực
bằng giải phẩu.(cũng áp dụng cho Parkinson).
Figure
1
: Máy ở ngực phát ra những dòng điện
kích thích tha lamus trong não
bộ.
Những
biện pháp khác;
·
Tránh stress, cà phê, soda
·
Tư vấn về tâm lý,
·
Vận động cơ thể, tập thư giãn, yoga, ngồi
thiền, taichi để tập thăng bằng…
·
Một liều rượu vừa phải có thể giúp các
triệu chứng run giảm đi, hoặc hết run. Tuy nhiên có thể đi
vào đường nghiện rượu.
·
Đề nghị bịnh nhân chọn một bs gia đình có
khả năng theo dõi mình liên tục và đều đặn, để theo dõi
bịnh tình, điều chỉnh thuốc men và làm những thử nghiệm
tốn kém hơn, phức tạp hơn nếu
thấy cần như CT, MRI, mức chì trong máu (ngộ độc chì khả
năng ở VN cao hơn ở Mỹ), mức vitamin B12…
Chúc
bịnh nhân may mắn.
BS
Hồ văn Hiền
Ngày
5 tháng 8, 2010
Bịnh
bón cơ năng:
Functional
constipation and Hirschsprung Disease
Trả
lời trường hợp bé 4 tuổi
5 bị bón:
Name:
Hồ Ngọc Thy
Email: thybvnhantho@yahoo.com.vn
Country: Việt Nam
Message: Xin Quý đài trả lời về Y học:
Tôi
có cháu trai năm nay 04 tuổi, xin hỏi về việc đi ngoài của cháu:
một lần đi ngoài của cháu từ 06 ngày có khi lên 10 ngày mới
đi, đi phân thì bình thường, nhưng để lâu quá phân bị cứng
và dồn to nên có khi đi có máu dính trên phân. Hồi từ 01 tuổi
cháu thường bị viêm họng uống kháng sinh nhiều bị bón, mỗi
lần đi ngoài bón đau nên cháu sợ đi ngoài, mãi đến thời gian
sau khi có dấu hiệu đi ngoài thì cháu ráng nín lại sợ đau.
Vậy xin hỏi Quý Bác sỹ trả lời giúp cháu: Dùng thuốc gì để
cháu đi ngoài thuờng xuyên không để lâu như hiện nay từ 06 ngày
trở lên, liệu để như vậy có ảnh hưởng gì sức khoẻ về
sau nầy không? hay là cứ để như vậy lớn lên là hết hay sao?
và chế độ ăn uống cho cháu ra làm sao? Kính nhờ Quý Bác sỹ
trả lời về Email cho Tôi theo đị
a chỉ: thybvnhantho@yahoo.com.vn - Kính cảm ơn Quý Bác sỹ, Kính
cảm ơn Quý đài! Kính chúc Gia quyến Quý Bác Sỹ, Quý Đài BÌnh
an, may mắn, thành đạt..Xin cảm ơn! Xin nói thêm cháu khẻo
mạnh ăn uống bình thường, mẹ chăm rất kỹ.
Trả
lời:
Bón
ở trẻ em thường gặp nhưng chữa chứng này một cách hiệu
quả không phải là dễ. Ở đây tôi chỉ bàn về trường hợp bón
cơ năng (functional constipation), nghĩa là bón không phải do những
nguyên nhân khác như ruột bất bình thường hay suy tuyến giáp
trạng.
1)
Như thính giả nói trong thư, một số cháu chừng 1 tuổi bị đau
lúc đi cầu, nên nhín lại và làm bón.
·
Một số trẻ vì tiêu chảy (vd sau khi uống trụ sinh
gây ra tiêu chảy) hoặc bón phân cứng gây ra
vết nứt ở hậu môn (anal fissure), đi cầu rất đau. Và vì
đau nên em lại không muốn đi cầu (stool withholding). Nếu cần
nhờ bác sĩ khám hậu môn cháu xem có bình thường không. Nếu dùng
thuốc cho phân mềm lại, đồng thời cho em ngồi trong nước ấm
nhiều lần mỗi ngày, thì
từ từ vết nứt lành lại. Nếu không bớt cần nhờ bs chữa
trị.
·
Trẻ cũng có thể nín đi cầu vì phụ huynh tập chúng
ngưng xài tả gắt gao qúa nên chúng sợ đi cầu thì bị phạt,
quỡ mắng. Bé cũng có thể ham chơi quá, hoặc đến chỗ lạ,
cầu tiêu không sạch, ngại nên nín đi cầu.
2)
Phụ huynh hỏi bón như vậy để lâu có ảnh hưởng lâu dài gì
không.Nếu chỉ là bón cơ năng, tuy không gây ra hậu quả gì nguy
hiểm, bịnh bón ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống đứa
trẻ: hay đau bụng, đi cầu đau hậu môn, có khi vì phân cứng và
khô tụ lại trong trực tràng, nên các chất tiết của ruột len
lỏi chảy ra ngoài làm cha mẹ cháu tưởng là tiêu chảy kéo dài,
khó giữ vệ sinh vùng hậu môn…Ngoài ra , theo một ý kiến của
một số bác sĩ , ít nhất ở phái nữ, bịnh nhân bón dễ bị
nhiễm trùng đường tiểu hơn.
Chữa
bón:
1)
Thay đổi chế độ ăn uống:
·
Uống nhiều sữa bò quá (lượng sữa gây bón tùy
theo người), hoặc những thức ăn làm bằng sữa (dairy products)
như fromage, yaourt.. có thể gây bón. Nếu cần có thể thay thế
bằng sữa đậu nành.
·
Uông ít nước quá, nhất là nếu trời nóng, mồ hôi
ra nhiều.Nên cho trẻ uống 2-3 ly nước lạnh hoặc nước trái cây
mỗi ngày. Nước trái cây loại có nhiều sorbitol (apple juice,
prune juice) giúp phân giữ nước, mềm và
bé dễ đi cầu.
·
Ăn đồ ăn có ít sợi xơ (như gạo xay kỹ, bột mì
tinh chế, cà rốt) cũng dễ bón. Nên thử cho cháu ăn gạo lứt
(còn vỏ bọc, nhiều cám), bánh mì làm bằng bột xay hạt lúa mì
nguyên vẹn, còn giữ phần cám và cái mầm của hạt (whole wheat
bread), đậu (beans),rau cải (cà chua tươi), cháo nấu với rau
cả, vừa có chất xơ vừa cung cấp nhiều nước..
2)
Khuyến
khích em bé đi cầu:
·
Mỗi buổi sang, cho em bé uống một ly nước và cho em
ngồi lên ghế toilet vài phút để khuyến khích em đi cầu. Ghế
ngồi toilet cần vừa tầm cở em, cho em ngồi ở thế thoải mái,
đừng hối thúc nhiều nhất là đừng hăm dọa.
·
Có thể khuyến khích đi cầu sau bữa ăn hoặc lúc
thấy em muốn nín đi cầu (stool withholding).
Thuốc
trị bón (chỉ có tính cách thông tin, cần hướng
dẫn của bác sĩ riêng của bịnh nhân):
1)
Phần chính là những thuốc làm phân mềm, giữ nước trong phân
(hyperosmotic laxative), hoặc làm trơn phân (lubricant):
1.
Philip’s Milk of magnesia, hơi khó uống (pha 1-2 muỗng cà
fê với milk shake mỗi ngày )
2.
Dầu khoáng (mineral oil), có thể pha với nước cam.
trẻ 5-11 t: 1-3 muỗng cà fê(5-15 ml)/ ngày (có thể chia ra 2-3
lần)
3.
Docusate (Colace, Surfak), làm trơn: 3-6t uống 1-2 muỗng cà
phê/ ngày
4.
Lactulose (cần toa bs ở Mỹ): 7.5 ml (1 1/2 tsp sau khi ăn
sáng )
5.
Polyethylene glycol (Miralax); gần đây được thịnh hành
trong giới bs trẻ em ở Mỹ. Người lớn (hoặc trên 20 kg cân
nặng) 17 gram (cái nắp chai có mức lường ghi là 17 gram) pha trong
8 oz nước hoặc nước trái cây, uống
mỗi ngày. Trẻ dưới 20 kg ít hơn, tùy bs, ví dụ trẻ 10
kg chừng 8 gram/ ngày.
2)
Có những thuốc kích thích ruột già (laxative stimulant), có thể gây
đau bụng, ói,… như Senna (Senokot): 1-5 tuổi uống ½ hoặc 1
muỗng càfê, trước khi đi ngủ.
Bisacodyl
(trong Correctol, Dulcolax)
Bịnh
Hirschsprung: (Hirschsprung Disease)
(phình
đại tràng bẩm sinh do thiếu tế bào hạch=congenital aganglionic
megacolon)
Sau
khi nhận được
email của phụ huynh trên đây thì chúng tôi nhận được
câu hỏi qua điện thoại về một bé 5 tuổi bị bón tương
tự , nhưng có
cho biết chi tiết quan trọng là
cháu bị bón từ lúc mới sanh. Trong đoạn trả lời trên tôi
chỉ nói về bón cơ
năng (functional constipation), tức là những trường
hợp ruột bịnh nhân không có
bịnh, rối loạn, một bất
thường gì
về cơ thể
học.Tuy nhiên, bé trai năm tuổi bị bón từ lúc mới sanh thì là
một tình huống khác, cần bàn tới khả năng có thể bị bịnh
gọi là Bịnh Hirschsprung hoặc là congenital aganglionic megacolon.
Figure
1
: Bên trái, ruôt già bình thường. Bên phải : ruột già nở lớn
trong bịnh Hirschsprung
Trong
đoạn cuối của ruột già của chúng ta, tức nhiên là khoảng
gần hậu môn đi ngược
lên, trong vác ruột có những tế bào thần kinh gọi là ganglion
cells (“tế bào hạch”) phụ trách làm cho những tế bào cơ
trong ruột già co lại, tạo
nên những nhu động (peristalsis) đưa
đẩy phân đi về phía hậu môn và thải ra ngoài lúc cần thiết
( nghĩa là lúc ruột già đầy phân). Trong 5000 trẻ em ra đời thì
có chừng một em thiếu các tế bào ganglion cell này ở trong
ruột già của mình. Con trai bị nhiều 4 lần hơn
con gái và triệu chứng bón xuất hiện rất sớm, ngay trong
những tuần đầu đời như
trường hợp
thứ hai bàn ở đây. Nói chung, nếu trẻ sơ
sinh không đi cầu 48 giờ sau
khi sanh là bác sĩ nhi phải để ý xem em có bị bịnh ruột già
loại này hay không.
Ruột
già các em này do đó bị
hẹp lại ở khúc thiếu tế bào ganglion này. Phân từ phần trên
ruột già , đi về phía hậu môn , ngang qua khúc ruột hẹp đó thì
bị tắt nghẽn lại, phía trên thì phình ra, phía dưới
thì vẫn teo lại nên phân bài tiết ra thường
chỉ là những lọn phân đường
kính nhỏ, hoặc kéo dài ra thành những dải ruban dẹp và mỏng.
Lúc bác sĩ khám hậu môn, thường
thấy trực tràng bịnh nhân Hirschsprung
trống không có phân, khác với bịnh nhân bón cơ
năng thì trực tràng đầy phân.
Điểm
này phụ huynh có thể quan sát được,
vì phân ở đây khác với phân trong bịnh bón cơ
năng thường
gặp. Trong bón cơ
năng, bịnh nhân đi ra lượng
phân rất lớn, có thể làm nghẽn cầu tiêu, và như
trên đã nói, phân đã lỏng ra thành nước
,dò rĩ ra khó giữ vệ sinh vùng hậu môn. Tôi nghe lời phụ huynh
hỏi được
thu lại không rỏ lắm , nhưng
hình như mẹ
bịnh nhân nói em đi ra nhiều nước
, có máu, thì riêng điểm này, khác với mấy điểm trước,
có vẻ thiên về định bịnh bịnh bón cơ
năng thay vì bịnh Hirschsprung.
Tóm
lại, nên nhờ bác sĩ chuyên về đường
ruột xem xét em lại cho kỹ. Khả năng em bé bàn ở đây
bị bịnh aganglionic megacolon có thể thấp, tuy nhiên bác sĩ
cần hỏi bịnh sử cẩn thận và cha mẹ bịnh nhân cần lục
lọi trí nhớ và hồ sơ
để cho những tin tức cần thiết và quan trọng
Bac
sĩ có thể khám trực tràng, nếu thấy cần cho chụp quan tuyến
ruột bịnh nhân sau khi bịnh nhân đã uống hoặc bơm
chất cản quang qua hậu môn vào ruột già (barium enema).Nếu cần
có thể soi ruột già và làm sinh thiết (biopsy) trực tràng (rectal
biopsy). Nếu đúng là Hirschsprung thì cần nhờ đến bs giải
phẩu cắt bỏ khúc ruột thiếu tế bào trhần kinh làm ruột
tắt nghẽn và nối lại.
Chúc
bịnh nhân và gia đình may mắn.
Ngày
26 tháng 7 năm 2010.
BS
Hồ Văn Hiền
(Hien
V. Ho, MD, FAAP)
Trường
hợp bé 3 tuổi, chẻ vòm
họng đã giải phẩu, lưỡi gà còn chẻ:
(3
year-old girl with repaired cleft palate; bifid uvula)
Câu
hỏi:
Con
gái tôi năm nay đuọc 3.5 tuổi. Cháu bị chẻ vòm họng nhưng không
bị sứt môi, khi cháu đựoc 15 tháng tôi đưa cháu đi vá lại vòm
họng (tàu của Mỹ vào Nha Trang năm 2008), nhưng lưỡi gà vẫn còn
chẻ đôi và vòm họng phía trên gần mũi vẫn còn một đường
rãnh nhỏ không sâu lắm và một lỗ nhỏ bằng hạt đậu mà tôi
nghĩ chỗ đó thông với mũi , bởi vì thỉnh thỏang tôi thấy
sữa vẫn chảy từ mũi ra. Tháng 8 /2009 tôi đưa cháu đến bệnh
viện Răng hàm mặt trung uơng TPHCM kiểm tra theo chương trình
của tổ chức Operation Smile. Sau khi khám và nghe tôi trình bày
(bởi vì do số lượng các cháu bị dị tật này rất là đông nên
bác sĩ không bao quát đựoc hết). Con tôi đựoc sắp xếp cho vá
và tạo hình luỡi gà. Đến ngày thứ năm kể từ ngày mổ ,
luỡi gà bung chỉ và chẻ ra làm đôi rộng hơn. Một bên lữoi gà
bị chẻ mất đi một miếng thịt nên bây giờ bên ngắn , bên dài.
Vợ chồng tôi suy sụp vì nghĩ rằng lưỡi gà mà bên ngắn bên
dài như thế thì làm sao có cơ hội vá lại đựoc. Bé nói
ngọng chữ C và N ,vợ chồng tôi dành mọi thời gian để tập
luyện cho cháu + cầu nguyện mong có một phép nhiệm màu. Thế
rồi cháu phát âm đựoc chữ C , con chữ N thì khi nói nhanh còn hơi
ngọng chút ít nhưng toi nghĩ cố gắng tập luỵen se khỏi. Vợ
chồng tôi thở phào nhẹ nhõm.
Nhưng có điều này xin các bác sĩ tư vấn giúp tôi là bây giờ
tôi có nên đưa cháu đi vá lại lữoi gà hay không. Nếu vá thì
vá vào lúc nào thì phù hợp với cháu ( có nghĩa là nên vá vào
lúc mấy tuổi). nếu cháu không vá thì có ảnh hưởng gì sau này
không.
Khe hở cạn ở vòm trên họng và lỗ nhỏ bằng hạt đậu không
vá lại có gây ảnh hưởng về tai mũi họng cho cháu sau này không
(như hôi miệng, hay viêm mũi )
Tôi sợ cháu chụp thuốc mê nhiều lần sẽ ảnh hưởng tới
thần kinh hay trí nhớ sau này.
BS
Hiền trả lời:
Vòm
miệng (palate) là một bộ
phận quan trọng cho việc ăn uống và phát âm. Nếu ta lấy ngón
tay rà trên vòm miệng, ta sẽ thấy phần trước cứng (hard
palate) vì có xương ở dưới niêm mạc, xong ra phía sau thì vòm
miệng mềm (soft palate), và cuối cùng có cái lưỡi gà
(uvula) nhỏ thòng xuống. Nếu vòm miệng không nguyên vẹn,
thức ăn chạy ngược lên mũi , lúc nói, không khí trong miệng xì
lên mũi và người bịnh không
phát âm được những âm cần áp suất trong không gian miệng và
cần lưỡi chạm lên vòm miệng (âm C, N).
Figure
1
: Vòm họng mềm (soft palate) và lưỡi gà (uvula)
(Nguồn:
Wikipedia)
Trước
hết , tôi xin ngợi khen cách trình bày bịnh sử, những cố
gắng mà phụ huynh đã thực hiện trong hoàn cảnh thiếu thốn phương
tiện để thực hiện được những tiến bộ đáng kể trong
việc chữa bịnh cho cháu. Ở Mỹ, là nơi giàu phương tiện và
chuyên khoa, thường việc săn sóc cho những trẻ chẻ vòm họng
cần đến một e kíp chuyên gia mà ba chuyên gia chính là bác sĩ
tai mũi họng (hoặc bs tạo hình, plastic surgeon), chuyên gia về ngôn
ngữ và phát âm (speech and language pathologist) và bs nha khoa chuyên
về răng hàm mặt. Ngay trong những điều kiện lý tưởng, vẩn có
một tỷ lệ nhất định các cháu sau khi giải phẩu và trị
liệu vẫn bị trở ngại phát âm một số từ (ví dụ đọc
“bờ” thành ra “mờ” vì phụ âm”mờ” không cần đến
phần sau họng) vì không ngăn cản không khí trong miệng đừng
thoát lên mũi lúc cần phát âm một số âm thanh. Từ khoa học là
velopharyngeal dysfunction (VPD) , nghĩa là loạn cơ năng vòm
miệng-họng, rối loạn trong việc kiểm soát, trong việc điều
khiển phần mềm của vòm
miệng phía sau (soft palate) và hầu (họng, pharynx) để chặn không
cho không khí từ miệng thoát lên trên mũi lúc cần. Phụ huynh đã
tập cho cháu nói được những phụ âm C và N như vậy thật đáng
khen.
Figure
2
: Bé sơ sinh bị chẻ vòm miệng (cleft palate)
(Nguồn:
Wikipedia commons)
Đề
nghị phụ huynh nên tiếp tục dành thì giờ hơn nữa để
nói chuyện, dạy cho cháu phát âm chuẩn vì nay cháu 3 tuổi
và đang ở giai đoạn phát triển ngôn ngữ rất nhanh, trong thời
kỳ trước khi cắp sách đến trường học. Những trẻ hở vòm
họng hay bị chậm về phát triển ngôn ngữ nên cần phụ huynh
đầu tư công sức, thì giờ nhiều hơn.
Lưỡi
gà (tiếng Anh gọi là uvula) của em vẫn còn chẻ ra làm đôi, và
mất miếng thịt một bên sau vụ mổ thứ nhì. Phụ huynh hỏi không
biết cần vá lại hay không, sau khi vá một lần thất bại. Tôi
không phải là bác sĩ giải phẩu và đưong nhiên bác sĩ giải
phẩu của em là người khám cháu và quyết định từng trường
họp.
Tuy
nhiên, xin có một số nhận xét sau:
·
Uvula hoặc lưỡi gà đóng
vai trò tương đối nhỏ trong sự phát âm. Có khi uvula trách
nhiệm một phần trong hiện tượng vòm-họng hở (VPD), không đóng
kín, như nói trên ( nghĩa là phát âm có nhiều giọng mũi
(hypernasal), vì không khí miệng xì lên mũi). Nhưng ngay trong trường
họp này, chữa trị và định bịnh cũng khó, có nhiều phương cách
giải quyết (như trị liệu phát âm, speech therapy), không nhất
thiết là phải may uvula lại thì kết quả tốt.Nên tham khảo
chuyên viên nói và ngôn ngữ trước khi quyết định.
·
Nếu cháu nói được đa
số các từ kể cả phụ âm C và N, chắc giải phẩu uvula không
đem lại ích lợi gì thêm.
·
Theo như tôi biết, khe hở
nhỏ trên vòm miệng (oronasal fistula, ONF) không
gây biến chứng tai mũi họng gì nguy hiểm: tuy thức ăn có thể
xì lên mũi và nói giọng mũi nhiều (hypernasal). Những kết quả
công bố cho biết nếu giải phẩu cũng sẽ thất bại (bịnh tái
lại) trong 25%.
·
Có những khảo cứu gần
đây (2009) cho thấy trẻ con bị gây mê nhiều lần trước 4
tuổi có thể liên quan đến tỷ lệ học hành khó khăn (learning
disabilities) tăng gấp đôi.
·
Cho nên, tôi thiết nghĩ,
sự ngần ngại của phụ huynh là có cơ sở và nhất là việc vá
lại lưỡi gà (uvula) có thể xem như không cần thiết lúc này.
·
Tuy nhiên, các trẻ em bị
chẻ vòm họng thường dễ bị nhiễm trùng tai giữa (middle ear
infection) hơn các trẻ khác.
·
Nên chú ý đem em khám bs
chuyên môn để xem em có thính lực bình thường hay không và
chữa bịnh tai kịp thời nếu có.Trẻ bị nhiễm trùng tai thường
xuyên không theo dõi kỹ, làm mất khả năng nghe, trẻ có thể phát
âm bất bình thường vì nghe không rõ.
·
Cần cho em khám bs nha khoa
để xem răng có mọc đầy đủ, hàm có ngay ngắn không vì các
yếu tố này cũng ảnh hưởng đến khả năng nói.
·
-Ngoài ra, ở các trẻ em bình
thường, không phải là hiếm khi chúng ta gặp những trẻ có lưỡi
gà chẻ làm đôi (bifid uvula), phần đông không cần chữa trị gì.
Tuy nhiên, bs cũng luôn nhớ rằng, nhiều
khi, lưỡi gà chẻ đôi có thể là dấu hiệu của chứng
chẻ vòm họng tiềm ẩn (occult cleft palate) hoặc là một triệu
chứng trong một hội chứng , kèm theo chứng bịnh ở bộ phận
khác. Như trường họp hội chứng Loeys Dietz Syndrome thì bịnh
nhân còn chứng nở đại
động mạch (aortic aneurysm),
nhưng đây là một bịnh
hiếm, ngoài lãnh vực câu chuyện hôm nay.Ngoài ra nếu lưỡi gà
chẻ đôi, thuờng bs tai mũi họng tránh giải phẩu nạo cắt
adenoid hoặc amiđan vì sợ hội chứng rối loạn cơ năng vòm
-họng (VPD).
Chúc
gia đình và bịnh nhân may mắn.
BS
Hồ Văn Hiền
(Hien
V. Ho, MD)
June
21, 2010
Tế
bào gương và chứng tự kỷ (Mirror Neurons and Autism).
BS Hồ văn
Hiền
Trong
một cuộc nghiên cứu hệ thần kinh của con khỉ ở Ý, người
ta cho con khỉ làm một số việc nào đó đồng thời người ta
đo dòng điện phát ra từ các tế
bào thần kinh riêng rẻ trên vỏ não của nó . Nhà khảo cứu
Giacomo Rizzolatti và cọng sự viên thấy mỗi lần con khỉ cử động
cánh tay nó để lấy thức ăn
thì có một số tế bào thần kinh trong vỏ não trán (premotor
cortex) và vùng xương đỉnh
(inferior parietal lobe) nó được hoạt hóa (activated).Sau đó, điều
ngạc nhiên là ngay lúc con khỉ chỉ nhìn người khác làm động
tác trên, cũng những tế bào đó sẽ được hoạt hoá, y như lúc
chính nó làm động tác đó vậy. Có nghĩa là có một nhóm tế bào
thần kinh trong đầu con khỉ đóng vai trò cái gương (kiếng soi,
mirror) phản ảnh lại, hoặc bắt chước những động tác mà
mắt nó theo dõi trên sinh vật khác. Những tế bào này, được
gọi là “mirror neuron”, tế bào thần kinh gương”,
xoá nhoà biên giới giữa “làm” và “ thấy”, giữa
“hành động” và “thụ động”. Chúng ta nhìn một người khác
cười, trong bộ óc của chúng ta cũng có một nhóm tế bào neuron
cũng “ cười” theo (nghĩa là những tế bào phụ trách động tác
cười cũng được hoạt hóa, “cười trong bụng’ hay “cười
thầm” như chúng ta thường nói trong tiếng Việt, tuy trên mặt
chúng ta không cười thật sự). Lúc nhìn người khác khóc, nhăn
nhó, mếu máo, trong đầu chúng ta cũng có một số tế bào “làm”
theo như vậy, mặc dù ngoài mặt chúng ta không khóc, không biểu
lộ cảm xúc. Do đó, giả thuyết được đưa ra gần đây là các
mirror neuron đóng vai trò quan trọng trong việc bắt chước, và
học tập. Em bé mới chào đời, mắt thấy chưa xa lắm, chỉ
gần thôi, đủ để thấy và nhận ra mặt mẹ nó, nhưng nếu ta
lè lưỡi cho nó thấy, đợi vài giây đồng hồ, nó sẽ bắt chước
được, lè lưỡi nó đáp lại. Có lẽ đó là do các mirror neuron
của bé làm việc, vì trẻ sơ sinh không có khả năng phân tích
xem động tác lè lưỡi của ta rồi từ đó vận động từng bước
miệng môi và lưỡi nó để bắt chước một cách có ý thức
(giống như người lớn chúng ta bắt chước uốn lưỡi lúc phát
âm một tiếng ngoại ngữ, thật khó khăn). “Cơ chế tế bào
thần kinh gương” gồm những vùng phụ trách thị giác (tempral,
parietal, occipital visual areas) và hai vùng vận đông (motor area)
của vỏ não trán và đỉnh (frontal and parietal cortex).
Hệ
thống tế bào gương (Human Mirror Neuron System/MNS, mảu đỏ )
trên vỏ não vùng trán ( Premotor cortex, PMC) và đỉnh (parietal). Vùng
trán phụ trách về mục đich của
động tác (ví dụ đưa tay ra nắm cái ly để uống nước
khác với đưa tay ra nắm cái ly lúc dọn dẹp) trong lúc vùng vách
phụ trách về mô tả động tác . Vùng màu vàng ở thái dương
(Superior Temporal Sulcus, STS)
là nơi xuất phát các tín hiệu thị giác (nhìn) cung cấp
cho hệ thống tế bào gương.(theo Nature.com)
http://www.nature.com/nrn/journal/v7/n12/fig_tab/nrn2024_F1.html#figure-title
Trong
giao tiếp xã hội hàng ngày, ngoài những lời nói, chúng ta
“hiểu” người khác bằng cách nhìn những cử chỉ, dáng điệu,
điệu bộ, cái “tướng” của
người đó, tiếng Anh gọi là “body language”. Vì mirror neuron
vừa phụ trách cả cái mình “nhìn” ( chúng phản ảnh lại cái
mình đang thấy) và cái mình “làm” (chúng được hoạt hóa
theo động tác của bản thân), chúng là nhịp cầu giúp mình
“thông cảm” được những động tác của người khác, ý nghiã
và những cảm xúc đi kèm theo những động tác đó. Tôi thấy
anh môi nở nụ cười, những mirror neuron phụ trách “cười”
trong đầu tôi cũng được hoạt hóa , tôi cũng “cười trong
bụng”, và vì mirror neuron của tôi được nối liền với bộ
phận khác trong óc (anterior
insula) phụ trách về tình cảm, tôi sẽ hiểu một cách trực giác
là anh cười vì vui, và tới một mức nào đó, tôi vui “cùng
với anh”.
Do
đó, một thuyết được đưa ra là mirror neuron giúp cho ta ý
thức về sự hiện hữu của người khác, là những kẻ cũng có
một cái “ngã” cái tôi riêng của họ, giống nhứ cái “tôi”,
cái “ngã” của chính mình. Đến một giai đoạn phát triển nào
đó , đứa trẻ biết rằng chính nó có cảm giác vui buồn, ý
muốn, có sở thích,thì người
khác cũng có những cảm giác, ý muốn, sở thích của học, họ
cũng có ‘tâm trí “, “đầu óc” (mind) như mình có ‘đầu
óc’ của mình, khả năng ý thức về sự hiện hữu của đầu
óc người khác đó gọi là “theory
of mind”(tạm dịch “thuyết về tâm trí ”). Sự hình thành
của lương tâm cũng tùy thuộc và khả năng này.
Những
đứa trẻ bị bịnh tự kỷ (autism), ngoài thiếu sót về khả năng
ngôn ngữ, còn bị khiếm khuyết trong khả năng “thấu
cảm “(empathy) tức là cảm thông
với những cảm xúc, cảm tình của người khác, do đó chúng
bị trở ngại trong giao tiếp
và trong sự thích ứng với lối sống, lối hành sử của xã
hội chung quanh nói chung. Thuyết về các tế bào thần kinh gương
có thể giải thích phần nào những triệu chứng như sự tự cô
lập (isolation) và thiếu đồng cảm của người bịnh autism
(chứ không giải thích toàn bộ bịnh autism). Người ta nhận
thấy ở những bịnh nhân này hệ “mirror neuron” hoạt động kém
hơn ở những người bình thường, và đó có thể là lý do làm
người bịnh có một “theory of mind” thấp kém (tùy theo mức độ
nặng nhẹ, trong quang phổ từ nặng đến nhẹ của cái gọi là
“ phổ tự kỷ”. autism spectrum), làm cho người tự kỷ không
hiểu được tình cảm, tâm trạng cũng như tâm tư của người
khác. Hy vọng trong tương lai không xa, hiểu biết về mirror neuron
có thể giúp định bịnh chứng tự kỷ khách quan hơn và sớm hơn,
cũng như giúp cải thiện khiếm khuyết về thấu
cảm và tương quan xã hội nơi người mắc chứng tự kỷ.
Bs
Hồ Văn Hiền.
(Hien
V, Ho, MD)
Ngày
9 tháng 6 năm 2010
Autism
and acupuncture.
Tôi
xin trả lời câu hỏi với tư
cách một bác sĩ tây y tìm hiểu về những khảo cứu
y học liên hệ đến
vai trò châm cứu trong trị liệu của bịnh tự kỷ. Tôi không hành
nghề châm cứu và không phải là
thầy thuốc đông y. Ngoài ra, tuy về lý thuyết , đông y đặt
cơ sở trên thuyết âm dương, ngũ hành, huyệt đạo là những điều
chưa được tây y công nhận, kết quả lâm sàn của một số
thủ thuật, thực hành như châm cứu đã được các bác sĩ tây
y nghiên cứu và công nhận có giá trị trị liệu thực tiển, đặc
biệt tronh lãnh vực chữa trị đau nhức và một số rối loạn
của não bộ.
Bịnh
tự kỷ là một bịnh bao gồm những triệu chứng chính sau đây
thường biểu lộ, xuất hiện trong ba năm đầu đời và sẽ
tồn tại suốt đời:
1.
Rối loạn
về ngôn ngữ cũng như cách phát biểu bằng nét mặt, cử chỉ,
điệu bộ
2.
Rối loạn
về giao tiếp xã hội, về cách tương tác với người khác,
những rối loạn này ảnh hưởng đến việc học tập.
3.
Những
hoạt động hoặc động tác lập đi lập lại (repetitive
activities and stereotypic movements)
4.
Khó khăn
trong sự thích ứng với tình huống mới, không chịu thay đổi,
dù là chi tiết nhỏ nhặt.
5.
Phản ứng
một cách khác thường đối với những kích thích như âm thanh,
mùi vị,..
6.
Khả năng
suy nghĩ bị thiếu sót nhất là về khả năng nhìn khiá cạnh bao
quát của một vấn đề, quá chú trọng về nghĩa đen của các
từ, thiếu khả năng nhận ra ý nghĩa tượng trưng của một câu
chuyện, thiếu óc tưởng tượng.
Theo
BS Virginia Wong của Đại học Hongkong, mặc dù đã được thực hành
mấy ngàn năm, trong đông y không nói đến bịnh tự kỷ. Y học
Trung quốc chỉ nói đến hội chứng “năm chậm’: chậm mọc tóc,
chậm nói, chậm mọc răng, chậm đứng và chậm đi, bao gồm các
bịnh chậm phát triển, bịnh liệt não, bịnh tự kỷ…. Khái
niệm về bịnh tự kỷ chỉ mới du nhập vào y học cổ truyền
Trung quốc trong mười mấy năm gần đây và tên gọi ở Đài
Loan và Hong Kong là “hội chứng tự phong toả, bế tắc” (self
shut off syndrome), trong lúc ở Hoa lục lại gọi là ‘hội chứng
cô đơn” . Theo BS Wong, cái lưỡi rất quan trọng để định
bịnh tự kỷ, vì lưỡi là bộ phận duy nhất nằm trong cơ
thể, một loại nội tạng (internal organ) mà ta có thể quan sát
trrực tiếp được.Cho nên bs đông y xem lưỡi dày mỏng, khô ướt,
mùi ra sao để chẩn đoán. Ngoài ra vì lưỡi được xem như nối
liền với tim mà tim thì được y khoa truyền thống Trung quốc
xem như bộ phận điều khiển hết mọi bộ phận khác .Ngoài ra
lưỡi là nơi gặp nhau của 14 kinh mạch (meridian) trong cơ thể.
Cho nên theo đông y, thì lưỡi là con đường đẫn đến các bộ
phận khác trong cơ thể. Chúng ta nêu lên những điểm trên để
thấy cách suy nghĩ và suy luận đưa đến trị liệu của đông y
khác với tây y như thế nào.
Từ
đó bác sĩ đông y Sun GJ, từ Trung Quốc phát minh ra phương pháp
châm cứu lưỡi để trị chứng tự kỷ. Bs Wong , giáo sư y khoa,
và Bs Sun nghĩ rằng trên lưỡi có đến trên 40 huyệt (acupoints),
những huyệt này nối liền với những vùng trong óc, nhất là
tiểu não (cerebellum), là những vùng phụ trách về hiểu biết,
chú ý, ngôn ngữ (cognition, attention, language) mà MRI và PET scan cho
thấy có thể liên hệ đến các triệu chứng của bịnh tự
kỷ.
Năm
1999, Bs Wong thực hiên một chương trình kết hợp Dông Tây Y
khảo cứu việc chữa trị một số 700 trẻ em bị bịnh thần
kinh hoặc bịnh rối loạn phát triển , trong đó có 250 trẻ bị
chứng tự kỷ. Các trẻ được châm cứu lưỡi 5 ngày mỗi
tuần và trong 4-8 tuần. nói chung , theo BS Wong , các trẻ em có
cải thiện ở nhiều mức khác nhau, tùy theo bịnh nặng nhẹ, tùy
theo tuổi. Những triệu chứng như chảy nước giải (drooling), co
rút (spasticity) , mất phối hợp các cơ (ataxia) thường cải
thiện sớm chỉ sau vài lần châm cứu.Bs Wong đưa giả thuyết là
qua châm cứu lưõi, các kích thích đi vào tiểu não, và từ đó
có thể tái lập circuit nối tiểu não với vùng trán, thái dương
của võ não, làm thức dậy những khả năng tiềm ẩn ở bịnh
nhân tự kỷ, làm cho người bịnh dễ tiếp thu những biện pháp
giáo dục cũng như những phưong pháp trị liệu khác như ngôn
ngữ trị liệu (speech therapy) và trị liệu tập tính (behaviorial
therapy).. Tóm lại, châm cứu lưỡi được đề nghị như là
một loại trị liệu phụ (adjunctive therapy) co thể bổ túc cho các
trị liệu khác, và cũng như BS Wong nói, vẫn còn nhiều câu hỏi
chưa được trả lời, cần khảo cứu them, nhất là cần xem có
thể thiết lập một bản đồ của cái lưỡi hay không, xem
huyệt nào trên lưỡi tương ứng với
vùng nào trong óc (brain topography).
Theo
một bản tin đài BBC năm 2001, Bs Wong đã trình bày một số kết
quả của châm cứu lưỡi đố với bịnh tự kỷ; Hành vi , khả
năng truyền đạt (communication), chỉ số thông minh của chúng
được cải thiện. Chúng vẽ tốt hơn, nhiều óc tưởng tượng
hơn,viết chuyện có đầu đuôi hơn và có sang kiến hơn”. Tuy
nhiên bà cũng công nhận là châm cứu chỉ cải thiện các triệu
chứng, chứ không trị gốc bịnh. Đấy là năm 2001, mấy
năm qua, tôi không biết các khảo cứu này có kết quả gì
mới chăng.
Trên
đây là một trong những phát
hiện mới về châm cứu
trong trị liệu chứng tự kỷ được y giớo chú ý và công
nhận. Có những áp dụng khác như châm cứu trên da đầu (vì
trẻ không cọng tác nằm yên), chấm cứu bằng cách chôn
chỉ catgut (chỉ may tự hủy) vào các huyệt ,được nhắc
đến và ca ngợi trong một
số bài báo tiếng Việt. Tuy nhiên tôi không biết giá trị khoa
học đích thực của các giai thoại này như thế nào. Mong rằng
thính giả sẽ dùng những tin tức trình bày hôm nay như là khởi
điểm để tự mình học hỏi thêm.
Chúc
bịnh nhân và gia đình may mắn.
Bs
Hồ Văn Hiền
7
tháng 6 năm 2010
Bàn
chân vẹo (club foot (Anh), pied bot (Pháp), congenital talipes equino
varus, CTEV)
Chân
vẹo là một dị dạng bẩm sinh của bàn chân, tuy nhiên những
phần cao hơn của chi dưới cũng có những biến đổi liên hệ.
Cỗ chân bị quay, ngoặc vào
trong (varus), có nghĩa là đầu ngón chân cái thay vì chỉa về phía
trước, lại chụm vào phía bên kia. Thêm nữa, lòng bàn chân thay
vì huớng về phía dưới, lại được quay ngược lên, lưng bàn
chân lại bị lật xuống phía dưới. Do đó nếu không chữa
trị, đứa trẻ lúc biết đi sẽ đi chống trên cỗ chân (ankle)
hay trên bờ ngòai của bàn chân thay
vì chống trên lòng bàn chân như đứa trẻ bình thường (do đó
có từ talipes: tali: cỗ chân, pes: chân: dùng cỗ chân thế bàn chân
để chống đi trong trường hợp chân vẹo thường gặp nhất
gọi là talipes equino varus).Chừng 1/1000 trẻ sơ sinh bị chứng này.
Con trai bị nhiều hơn con gái. Trong gần ½ trường hợp , trẻ
bị chân vẹo hai bên.
Figure
1
: Chân vẹo (hình Wikipedia)
Chân
vẹo có thể gây ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, như những
yếu tố di truyền, điều kiện phát triển thai nhi trong bụng
mẹ (làm một phần của chân thai nhi bị trở ngại phát triển
do thiếu dinh dưỡng, chật chội thiếu chỗ..), hoặc do tuỷ
sống có thương tật (spina bifida)…
Chữa
trị: Theo phương pháp Ponseti mới được áp dụng rộng rãi trong
chừng 10 năm gần đây thì có kết quả tốt trong trên 90% trường
hợp mà không cần giải phẫu quan trọng. Được thực hiện
sớm, trong vòng hai tuần đầu đời. Chân được nắn từ từ,
từng bước một, vào vị trí bình thường, dùng bó,
băng bột mới mỗi tuần để uốn nắn và
đễ giữ trong vị thế mới trong nhiều (4) tuần (braces ,
cast), sau đó em phải mang nẹp (splints) lúc đầu 24/24 giờ, sau đó
giảm dầntrong nhiều năm (có thể đến 4 năm).Một số trẻ
cần phẫu thuật nhỏ để làm dãn gân gót (Achilles tenotomy).(xem video
được giải thưởng của British Medical Association)
Nếu
chữa trị trể hơn như trong trường hợp này, lúc chân vẹo đã
cứng, cần phải giải phẩu để cắt, di dời các sợi gân
(tendon), các bắp cơ để cân bằng lực kéo của các nhóm cơ khác
nhau, và phải ổn định các khớp xương (arthrodesis)
để giữ các khớp ở vị trí vững vàng. Chân có thể
vẹo trở lại ít nhiếu và có thể giải phẩu them. Đấy là công
việc của các bác sĩ chuyên về chỉnh hình (pediatric orthopedist)
của trẻ em.Ngoài ra còn có bác sĩ và chuyên viên vật lý trị
liệu tham gia.
Nói
chung, cần phát hiện sớm bịnh chân vẹo từ lúc mới sanh. Bác
sĩ nhi khoa hoặc cô đỡ phải khám xem chân cháu có vẹo hay không.
Nếu có thì kiểm soát xem sự vẹo này là cơ năng (functional),
tạm thời do vị trí bé nằm trong bụng mẹ,trường hợp này, lúc
uốn nắn thì khớp trở về vị trí bình thường một cách dễ
dàng. Nếu cử động của xương khớp bị giới hạn, không đưa
về vị trí bình thường được một cách dễ dàng thì cẩn
thận, phải tham khảo với bác sĩ giải phẩu chỉnh hình chuyê n
về trẻ em
( pediatric orthopedist) để xem có phải là chân vẹo thật sự
phải cho chữa ngay.
Nói
chung, nếu chữa đúng cách, kết quả tốt, đi đứng bình thường,
có thể chân bên vẹo có thể nhỏ hơn và yếu hơn một tí. Trường
hợp bé ở đây cần được bs chỉnh hình và vật lý trị liệu
săn sóc và theo dõi kỷ lưỡng sau đó.Nếu có thể, nên nhờ bs
nhi khám tổng quát xem em có những thương tật nào khác kèm theo
hay không. Một trường hợp nổi tiếng là cô Kristi Yamaguchi vô
địch thế vận hội và thế giới về múa trên nước đá
(figure ice skating), lúc mới sanh cũng bị chân vẹo, phải chữa
trị và sau đó dùng ice skating như là một biện pháp vật lý
trị liệu, từ đó phát triển tài năng ngoại hạng như chúng ta
đã biết. Chúc gia đình em
kiên nhẫn, lạc quan và may
mắn.
BS
Hồ văn Hiền (Hien V Ho, MD) 4-19- 2010
Fetid
breath and foreign bodies
Phụ
huynh hỏi về bé một tuổi rưởi có hơi thở thối như phân.
Phụ
huynh thường than phiền về hơi thở của em bé hôi hoặc nặng mùi.
Đa số các em bé lúc khám có vẻ bình thường, lý do là các cháu
càng lớn lên, ăn nhiềi loại thức ăn khác nhau ngoài sữa nên hơi
thở không còn “ thơm mùi sữa” như trước. Tuy nhiên, một
số có thể có những triệu
chứng sau:
1)
Em bé nghẹt mũi, thở bằng miệng, nên miệng khô, hơi thở
nặng mùi hơn bình thường.Một số thuốc cảm ho có tác dụng
giảm sản xuất nước miếng càng làm miệng bé khô hơn (nước
miếng có tác dụng che chở miệng), nhất là nếu cha mẹ cho cháu
uống thuốc lâu dài vì tưởng là cần thiết mỗi khi cháu hơi
nghẹt mũi hoặc ho (thường thì không cần, hiện nay ở Mỹ người
ta khuyên cha mẹ tránh đừng dùng thuốc “cảm” (common cold) cho
các em dưới 4 tuổi, đa số bịnh “cảm” do siêu vi gây ra sẽ
tự nó hết bịnh mà không cần thuốc).
2)
Có thể em bị nhiễm trùng (do virus lúc bị cảm , hoặc vi
khuẩn/ bacteria) làm lở lói sau họng, sưng amidan hai bên họng(
tonsillitis), sưng các adenoid phía sau mũi, một số tế bào chết làm
mủ (necrosis, hoại tử) làm
cho hơi thở có bi hôi. Chữa
xong thì hơi thở bé sẽ hết hôi.
3)
Một số trẻ bị lở miệng (viêm miệng, stomatitis}, thường do
virus herpes, có thể hôi miệng trong vài ngày.
4)
Các trẻ con tuổi lớn hơn hoặc người lớn, vì không săn sóc răng
kỹ lưỡng , có thể bịnh nhiễm khuẩn
nướu răng hoặc phần chung quanh răng ( bịnh nha chu,
periodontal disease). Bình thường, nếu vệ sinh miệng tốt, các vi
khuẩn kỵ khí (anaerobic bacteria) chỉ tồn tại ở phía sau mặt
của lưỡi. Lúc vệ sinh không tốt (không chải răng kỹ, không
floss răng, không đến nha sĩ cạo răng theo định kỳ), các thức
ăn bám vào răng, do tác dụng các vi khuẩn nói trên lên men
(fermentation) và thải ra những khí như hydrogen sulfide, methyl
mercaptan có mùi hôi.
Đương
nhiên, sâu răng, áp xe răng cũng có thể làm hơi thở hôi, nhưng
thường không thối nặng như trường hợp đang bàn ở đây.
5)Trường
hợp hôi vì bịnh răng và nướu răng, biện pháp chính là áp
dụng vệ sinh răng miệng, khám nha sĩ định kỳ. Ở Mỹ, hiện
nay người ta khuyến khích đi khám nha sĩ từ lúc em bé có những
răng đầu tiên để giáo dục cha mẹ về vệ sinh răng, cũng như
áp dụng những biện pháp phòng ngừa (như phết fluoride vào răng,
fluoride varnish).
-Cuối
cùng là những trường hợp hiếm hơn, như trường hợp đang bàn
ở đây. Mùi hơi thở em bé hôi thúi như phân chứng tỏ có một
ổ tế bào chết (necrosis) và làm
mủ đâu đó
6)Tôi
nghĩ trường hợp bé này, chỗ đáng nghi hơn hết là mũi của em
bé. Nếu em bé nghẹt một bên mũi, chảy máu mũi, há mồm ra để
thở (mouth breathing), thì càng đáng nghi hơn. Có thể em đã nhét,
hoặc bị một bé khác nhét một vật lạ vào mũi, hoặc vì lúc
sặc thức ăn. Vật lạ có thể là hạt bắp, mảnh giấy, đồ
chơi , một thức ăn nào đó đã mắc kẹt vào mũi em gây nhiễm
trùng, làm mũ và gây mùi hôi thúi nặng. Nên đi khám bác sĩ tai
mũi họng càng sớm càng tốt để định bịnh, nhất là cần
phải xem xét kỹ lưỡng , hút hết các
máu mủ ra, mới thấy vật lạ được, nếu cần phải
chụp quang tuyến (để thấy một số vật kim loại , như cục
pin [battery] nhỏ rất nguy hiểm) để lấy vật lạ ra nếu có.
Measles,
complications, and prevention
Trả
lời Ông Hồ Ngọc Bích ở Sa huỳnh Quảng Ngãi.
Xin
cảm ơn Ông Bích đã chia sẻ câu chuyện buồn mấy mươi năm
về trước với chúng tôi. Chúng ta bàn về đề tài này ở đây
cũng là một hình thức tưởng niệm người đã khuất, là một
cơ hội chúng ta cùng học hỏi để không còn xảy ra những trường
hợp đau thương tương tự rất thường gặp trong thời đất nước
chiến tranh.Theo như ông mô tả, có lẽ đúng là cháu bị bịnh sưởi,
hoặc sởi hay ban đỏ .Tiếng Anh gọi là measles. Nói rõ như vậy
cần thiết vì từ ban đỏ của chúng ta hay gây ngộ nhận, vì không
phải loại sốt phát ban nào cũng là bịnh sởi đúng nghĩa của
nó, mà phải phải danh chính ngôn thuận mới định bịnh đúng và
chữa đúng được. Vậy thì xác định ở đây từ bịnh sởi để
chỉ bịnh measles, tiếng Pháp goị là rougeole.
Ban
là một tiếng rất thường dùng trong giới bệnh nhân Việt
Nam. Nói chung, bất cứ cái gì xuất hiện ngoài da cũng đều có
một tên nào đó bắt đầu bằng chữ "ban": Ban đỏ, ban
cua, ban khỉ, ban trái, v...v... Trong sách vở Tây y, người ta đếm
có 6 loại ban chánh, các loại ban này hơi
giống nhau. Quan trọng nhất là bệnh "ban đỏ"
(measles), được xếp hạng là "đệ nhất ban" (first
exanthem).
Ban
đỏ gây ra do một virus nhất định
tên Paramyxoviridae Morbillivirus .
·
Bịnh mới đầu có những triệu chứng đặc biệt
của nó như sốt nhẹ, chảy
nước mắt, nước mũi, viêm mắt (đỏ mắt, ra chỗ sáng thì chói
chang khó chịu, ho rất nhiều) lúc ban đầu (prodromal phase). Sau đó
nổi những đốm xám trắng gọi là đốm Koplik nơi
trong miệng phía hai bên má.
·
Tiếp theo đó bé nóng cao đột ngộtvà các triệu
chứng gia tăng. Những vết ban đỏ xuất hiện đầu tiên ở hai
bên cổ, sau mang tai rồi lan khắp cơ thể.
·
Ban lan đến chân tay thì em bé thấy bớt nóng đi
nhiều và chừng một ngày sau có vẻ như
khỏe hẳn. Từ nhận xét này nảy ra cảm tưởng trong
quần chúng rằng ban phải "ra hết" thì em bé mới hết
bệnh được. Do đó một số cha mẹ rất lo lắng khi thấy con mình
nổi lấm tấm một vài điểm rồi ngưng và lo sợ cháu sẽ bệnh hoạn, kém lớn sau này vì
"ban không ra hết" và sẽ biến thành những ban khác như
"ban trắng", "ban khỉ", v...v..
Ông Bích có nêu chữ “ban trầm”, và
viêt rằng bịnh “ít lộ ra ngoài, có thể biến chứng
về phổi, tim.. Có thể đây là một quan niệm phổ biến trong dân
gian, không được kiểm chứng. Nói chung ban nổi lên ít hơn, cũng
như triệu chứng nhẹ hơn, nhiều khi không được định bịnh rõ
rang (inapparent infection) vì bịnh nhân có đề kháng tốt, như các
bé hài nhi được kháng thể từ mẹ truyền qua, hoặc những người
từng chủng ngừa.
Hiện
nay chúng ta chưa có những thuốc kháng sinh đặc trị ban đỏ.Chỉ
cần dùng thuốc giảm nóng, cho ăn, uống đầy đủ và trị các
biến chứng lúc cần (supportive treatment).
Một
số trẻ bị ban đỏ sẽ không hết hẳn mà lại bị những biến chứng như
sưng phổi, sưng
tai, lở loét ở miệng, viêm óc, v...v... do những cơ
chế khác nhau. Ở Việt Nam trước đây, do nền y khoa còn
thiếu thốn, nhiều trẻ em bị suy dinh dưỡng sau khi bệnh ban
trở nặng.
Bệnh
ban đỏ cũng ít khi thấy ở Mỹ.
Hiện
nay, ở Mỹ cứ một triệu người mới xảy ra một trường hợp
ban đỏ/năm. Nghĩa là vài trăm trường hợp một năm so với trên
500.000 trường hợp/ năm trước khi áp dụng chủng ngừa từ năm
1963.
Hiện
nay, tại Mỹ các cháu được
chích ngừa ban đỏ chung một mũi thuốc lượt với thuốc chủng
ngừa quai bị (mumps, sưng hàm)
và rubella (German Measles, “ban người Đức”,một
bệnh ban nhẹ nhưng có ảnh
hưởng lớn vì nếu đàn bà mắc bệnh này trong lúc mới có
bầu, siêu vi trùng bệnh sẽ làm thai nhi mang nhiều thương
tật, nghĩa là sẽ sinh quái thai). Thuốc này thường được
gọi là MMR, viết tắt ba chữ MEASLES, MUMPS và RUBELLA.
Vì
bệnh ban đỏ vẫn có thể được đem vào từ nước ngoài,
hiện nay, Hàn Lâm viện Nhi khoa HK khuyến cáo nên chích ngừa MMR
lúc 12-15 tháng (như trước),
chích MMR thêm một lần nữa lúc 4-6 tuổi. Các trường Ðại học đòi hỏi các cô cậu thanh
niên phải được chích ngừa ban đỏ 2 lần trước khi được
nhập học .
Cũng
nên nhắc ở đây việc một số người nghĩ rằng thuốc chủng
ngừa MMR gây ra chứng tự
kỷ (autism) và vận động ngăn chặn dùng thuốc MMR cho trẻ em.
Kết quả là ở một số nơi, vì cha mẹ không chịu cho con cái
chích MMR, số trường hợp ban đỏ có gia tăng một số nơi và gây
tử vong, thương tật đáng
lẻ không được xảy ra cho các em nhỏ. Cho đến nay,theo y giới
chính thống thì chưa có bằng chứng khoa học cho thấy MMR gây ra
chứng tự kỷ,
Cuối
cùng, về hiện tượng đổ mồ
hôi đầu ở trẻ con, nếu khám tổng quát cháu mạnh giỏi,
không bị bịnh tim mạch, bịnh phổi, bịnh truyền nhiễm, trong
đại đa số trường hợp đây không phải là một triệu chứng
cần lo ngại.
Xin
cám ơn ông Bình đã theo dõi chương trình giải đáp của chúng tôi.
Bác
sĩ Hồ Văn Hiền
01-21-10
Congenital
nystagmus:
Trả
lời trường hợp bé Nam Khánh ở Hải Phòng, 8 tháng rung giật nhãn
cầu.
Nếu
tôi không lầm về ngôn ngữ thì đây là một trường hợp
nystagmus mà bác sĩ ở Việt nam gọi là “rung giật nhãn cầu”,
được định bịnh bằng soi đèn pin ở BV Mắt. Nystamus là
những dao động, đu đưa qua lại của tròng mắt. Bịnh nhân ở
đây mới tám tháng tuổi chúng ta gọi là rung giật nhãn cầu
bẩm sinh của trẻ sơ sinh (congenital nystagmus. GNCBS).
GNCBS
có nhiều nguyên nhân khác nhau, như phụ huynh đã biết sau khi tìm
hiểu trên mạng.
1)
Có một số trẻ rung giật mắt mà không có lý do tìm thấy vì
bất ổn định của các cơ điều khiển tròng mắt (congenital
idiopathic motor nystagmus),
2)Tuy
nhiên nói chung, những nguyên nhân làm giảm thị lực (decreased
visual acuity) của trẻ sơ sinh đều có thể gây GNCBS:
-u
bướu võng mạc (retinoblastoma): trẻ em mới sinh đều được bác
sĩ nhi khoa rọi đèn [ophthalmoscope]
vào mắt để xem có đốm đỏ bình thường (normal red
reflex) phản chiếu lại hay không. Nếu trẻ bị retinoblastoma,
một con ngươi (đồng tử) sẽ phản chiếu lại màu trắng
(leukocoria), cũng như trong trường hợp cườm mắt khô bẩm sinh
(congenital cataract). Đôi khi chụp hình các bé có flash, nếu một
bên con ngươi màu trắng thay vì đỏ như thường lệ, có thể
nhờ đó người nhà phát hiện được chứng “đồng tử
trắng” này.
-cườm
nước bẩm sinh (congenital glaucoma)
-chứng
bạch tạng (albinism), người bịnh không có sắc tố ở mắt, da
và tóc.
-chứng
không có đồng tử (aniridia), do di truyền
-achromatopsia,
một bịnh di truyền gây thị giác kém và không cẩm nhận được
màu sắc (decreased visual acuity and inability to perceive colors)
-
mắt cườm (thủy tinh thể bị đục) bẩm sinh (congenital cataract)
-những
bịnh thoái hoá võng mạc (macular degeneration)
-và
nhất là teo thần kinh thị giác (optic atrophy).Thần kinh thị giác
(optic nerve) đem tín hiệu từ võng mạc mắt vào não bộ (giống
như dây điện nối liền video camera vào computer), những trẻ bị
teo dây thần kinh thị giác có thể bị mù.
Những
chứng trên chỉ được định bịnh qua sự khám bịnh kỹ lưỡng
do bác sĩ chuyên khoa mắt (pediatric ophthalmologist) được trang bị
đầy đủ dụng cụ và có khả năng chẩn đoán cho trẻ sơ sinh.
3)
Một số trường hợp khác, ngoài bác sĩ chuyên khoa mắt, còn
cần đến bác sĩ thần kinh trẻ em vì có khả năng co giật mắt
do bướu trong đầu (intracranial gây ra). Bác sĩ có thể yêu cầu
làm MRI để định bịnh chính xác hơn.
Tóm
lại, cha mẹ có thể quan sát xem qua những dấu hiệu gián tiếp,
em bé có vẻ thấy được không (chăm chú nhìn vào mắt mình lúc
mình ẳm nó, con mắt bé nhìn qua nhìn lại theo dõi mặt của mình
lúc mình di chuyển trước mặt nó, cách nó phản ứng với
nguồn ánh sang, với một khuôn mặt quen).
Cha
mẹ nên xem kỹ lại mắt con có gì lạ không: có bị lé không,
hai bên đồng tử có bằng nhau không. Chụp hình vói flash trong phòng
tối xem trong hình hai con ngươi đỏ giống nhau không.
Nếu
có khả năng, nên đem cháu khám bác sĩ y khoa chuyên về khoa mắt
trẻ em, tại một trung tâm lớn có trang bị đầy đủ để khám
mắt trẻ sơ sinh (gây mê nếu cần) và làm MRI nếu cần. Tôi
nghe nói ở Sài gòn có Viện Mắt phụ huynh nên tìm hiểu xem sao.
Gần VN có lẽ phụ huynh nên tìm Eye Surgery Center ở National
University Hospital ở Singapore ở info@nuheye.com.
Chúc
gia đình và bịnh nhân may mắn.
BS
Hồ Văn Hiền
Falls
Church ngày 30 tháng 10 năm 2009
Cleft
lip, cleft palate in newborns
Sứt
môi, hở hàm ếch ở trẻ sơ sinh.
BS
Hồ Văn Hiền
Hai
chứng này là hai thực thể khác nhau, tuy có liên hệ với nhau.Câu
hỏi là tại sao trẻ sơ sinh bị sứt môi (20%), hở hàm ếch
(35%) hoặc bị cả hai chứng này(45%).
Figure
1
Sứt môi bên trái
Figure
2
Sứt môi hai bên
Figure
3
Hở hàm ếch (hở vòm miệng)
Figure
4
Sứt môi và hở vòmg miệng (hở hàm ếch)
Về
di truyền: có
những yết tố di truyền đóng vai trò đáng kể, làm cho một người
nào đó dễ chứng sứt môi, hàm ếch hơn người khác
(susceptibility genes), nếu cả hai người đều cùng ở trong hoàn
cảnh giống nhau. Ví dụ ở người da trắng cứ 750 người thì có
một người bị sứt môi, 2500 người thì có một người bị
hở vòm miệng. Người châu Á và người Da Đỏ
thì có incidence cao nhất (500 người có 1 cas), người da đen
thì bị ít nhất (2000 người có một cas). Tuy nhiên những so sánh
này cũng chỉ có tính cách tương
đối, vì đây không phải là những nhóm có đặc tính di truyền
thuần nhất. Ở những trẻ có các hội chứng dị tật di
truyền (congenital malformation), ti lệ mắc phải sứt môi, hở hàm
ếch cũng cao hơn. Có những gia đình sứt môi do một gien trội
(dominant gene), làm cho 50% con cái của họ bị sứt mội.Con trai
bị sứt môi nhiều hơn, con gái hở vòm miệng nhiều hơn.
Về
vấn đề chất độc da cam (agent orange),
thay vì hỏi chất độc da cam có gây ra sứt môi hay hở hàm ếch
chúng ta phải nên đặt câu hỏi là tiếp xúc (phơi nhiễm)
với chất da cam có phải là một yếu tố cơ nguy (risk factor) gây
ra sứt môi hay hở hàm ếch hay không.
Câu hỏi này khó trả lời , có thể có yếu tố kinh tế và
chính trị, cho nên nếu có
trả lời thì cũng tùy theo người trả lời đó là ai.Theo một task force gồm nhiều khoa học gia Mỹ ( Agent Orange
Scientific Task ForceReport on Reproductive and Developmental Effects)
thì:
-Nhiều
nghiên cứu các cựu quân nhân Mỹ ở Vn, và các nhân viên Mỹ
phụ trách xịt chất khai quang (Air Force Study of Ranch Hand
personnel), tỷ lệ xảy của các tật bẩm sinhcủa con cái họ nói
chung có cao một cách đáng kể hơn
ở nhóm kiểm soát (nghĩa là người bình thường). Cơ hội tiếp
xúc với chất khai quang càng
tăng, thì nguy cơ con bị tật bẩm sinh càng cao.
-
Nhóm nghiên cứu kết luận là các kết quả nói trên “gợi lên
một sự lien hệ giữa các tật nói trên và sự phơi nhiễm đối
với các chất khai quan”, tuy nhiên chưa kết luận dứt khoát
được vì khả năng giới hạn của các khảo cứu .Những nghiên
cứu phía Việt nam hình như chưa được thế giới
chú ý vì thiếu hệ thống và phuơng pháp nghiên cứu cũng
như xử lý số liệu chưa phù hợp với các tiêu chuẩn khoa học
(theo GS Nguyễn Văn Tuấn).
Về
vấn đề đức của cha hay mẹ
có ảnh hưởng đến con bị sứt môi hay hở hàm ếch hay không,
tất nhiên tôi không trả lời được vì ‘đức” không phải là
một khái niệm y khoa. Đương nhiên, không nên thấy người nào
đó có con bị dị tật nào đó thì gán cho cha mẹ đứa bé là
không có đức nên nó bị như vậy. Tuy nhiên , cũng nên nhắc ở
đây một số khảo cứu cho thấy các yếu tố tình cảm (bị tù
túng, buồn, sợ hải, thần kinh căng thẳng, bị stress) của người
mẹ ảnh hưởng đến tỷ lệ sứt môi, hở hàm ếch của con cái
họ, có lẽ do mức corticosteroid trong máu người mẹ lên cao vì
những yếu tố đó. Nếu chúng ta nghĩ người “có đức” là
người tốt , vui vẻ với mọi người,
lạc quan về xã hội,
về tha nhân và sẳn lòng giúp đở người khác, thì nói
chung, và tuy hơi viễn vông một chút, người mẹ đó giúp cho
sức khỏe cũng tạo một môi
trường thuận lợi cho đứa con trong bụng mình nẩy nở một cách
bỉnh thường, tốt đẹp.
Về
chữa trị,
nếu chỉ sứt môi,
giải phẩu thẩm mỹ sớm lúc bé chừng
6 tuần đến 6 tháng thì kết quả tốt hơn.
Nếu
hở vòm miệng, giải phẩu phức tạp hơn, thường người ta đợi
cho bé lớn hơn , chừng 6 tháng sau khi mổ sứt môi.Bác sĩ giải
phẩu thẩm mỹ /sọ mặt kéo một mảng niêm mạc và màng bọc xương
(periosteum) từ hai bên chỗ hở vòm miệng và bít chỗ hở này
lại (palatoplasty). Giải phẩu vá lại môi và vòm miệng
chỉ là một trong những bước của quá trình phục hồi
thẩm mỹ chức năng răng hàm mặt
của đứa bé. Vai trò bác sĩ chỉnh nha (orthodontist)(răng
giả, sửa răng mọc ngay ngắn), bác sĩ tai mũi họng,, chuyên viên
bịnh lý nói và ngôn ngữ (speech therapist) đặc biệt quan trọng.
Đương nhiên, quan trọng không kém là vai trò của phụ huynh
phải săn sóc, kiên nhẫn nuôi nấng em qua một qúa trình nhiều năm
để em thành một trẻ diện mạo và ăn nói bình thường.
BS
Hồ Văn Hiền
11/10/2009
Congenital
nystagmus:
Trả
lời trường hợp bé Nam Khánh ở Hải Phòng, 8 tháng rung giật nhãn
cầu.
Nếu
tôi không lầm về ngôn ngữ thì đây là một trường hợp
nystagmus mà bác sĩ ở Việt nam gọi là “rung giật nhãn cầu”,
được định bịnh bằng soi đèn pin ở BV Mắt. Nystamus là
những dao động, đu đưa qua lại của tròng mắt. Bịnh nhân ở
đây mới tám tháng tuổi chúng ta gọi là rung giật nhãn cầu
bẩm sinh của trẻ sơ sinh (congenital nystagmus. GNCBS).
GNCBS
có nhiều nguyên nhân khác nhau, như phụ huynh đã biết sau khi tìm
hiểu trên mạng.
1)
Có một số trẻ rung giật mắt mà không có lý do tìm thấy vì
bất ổn định của các cơ điều khiển tròng mắt (congenital
idiopathic motor nystagmus),
2)Tuy
nhiên nói chung, những nguyên nhân làm giảm thị lực (decreased
visual acuity) của trẻ sơ sinh đều có thể gây GNCBS:
-u
bướu võng mạc (retinoblastoma): trẻ em mới sinh đều được bác
sĩ nhi khoa rọi đèn [ophthalmoscope]
vào mắt để xem có đốm đỏ bình thường (normal red
reflex) phản chiếu lại hay không. Nếu trẻ bị retinoblastoma,
một con ngươi (đồng tử) sẽ phản chiếu lại màu trắng
(leukocoria), cũng như trong trường hợp cườm mắt khô bẩm sinh
(congenital cataract). Đôi khi chụp hình các bé có flash, nếu một
bên con ngươi màu trắng thay vì đỏ như thường lệ, có thể
nhờ đó người nhà phát hiện được chứng “đồng tử
trắng” này.
-cườm
nước bẩm sinh (congenital glaucoma)
-chứng
bạch tạng (albinism), người bịnh không có sắc tố ở mắt, da
và tóc.
-chứng
không có đồng tử (aniridia), do di truyền
-achromatopsia,
một bịnh di truyền gây thị giác kém và không cẩm nhận được
màu sắc (decreased visual acuity and inability to perceive colors)
-
mắt cườm (thủy tinh thể bị đục) bẩm sinh (congenital cataract)
-những
bịnh thoái hoá võng mạc (macular degeneration)
-và
nhất là teo thần kinh thị giác (optic atrophy).Thần kinh thị giác
(optic nerve) đem tín hiệu từ võng mạc mắt vào não bộ (giống
như dây điện nối liền video camera vào computer), những trẻ bị
teo dây thần kinh thị giác có thể bị mù.
Những
chứng trên chỉ được định bịnh qua sự khám bịnh kỹ lưỡng
do bác sĩ chuyên khoa mắt (pediatric ophthalmologist) được trang bị
đầy đủ dụng cụ và có khả năng chẩn đoán cho trẻ sơ sinh.
3)
Một số trường hợp khác, ngoài bác sĩ chuyên khoa mắt, còn
cần đến bác sĩ thần kinh trẻ em vì có khả năng co giật mắt
do bướu trong đầu (intracranial gây ra). Bác sĩ có thể yêu cầu
làm MRI để định bịnh chính xác hơn.
Tóm
lại, cha mẹ có thể quan sát xem qua những dấu hiệu gián tiếp,
em bé có vẻ thấy được không (chăm chú nhìn vào mắt mình lúc
mình ẳm nó, con mắt bé nhìn qua nhìn lại theo dõi mặt của mình
lúc mình di chuyển trước mặt nó, cách nó phản ứng với
nguồn ánh sang, với một khuôn mặt quen).
Cha
mẹ nên xem kỹ lại mắt con có gì lạ không: có bị lé không,
hai bên đồng tử có bằng nhau không. Chụp hình vói flash trong phòng
tối xem trong hình hai con ngươi đỏ giống nhau không.
Nếu
có khả năng, nên đem cháu khám bác sĩ y khoa chuyên về khoa mắt
trẻ em, tại một trung tâm lớn có trang bị đầy đủ để khám
mắt trẻ sơ sinh (gây mê nếu cần) và làm MRI nếu cần. Tôi
nghe nói ở Sài gòn có Viện Mắt phụ huynh nên tìm hiểu xem sao.
Gần VN có lẽ phụ huynh nên tìm Eye Surgery Center ở National
University Hospital ở Singapore ở info@nuheye.com.
Chúc
gia đình và bịnh nhân may mắn.
BS
Hồ Văn Hiền
Falls
Church ngày 30 tháng 10 năm 2009
Portwine
stain:
Cô gái
12 tuổi, bị vết đỏ chừng 5-6 cm trên trán từ lúc mới sinh,
đã và đang chữa laser
nhiều lần và gia đình lo lắng.
Figure
1
Portwine stain (Image by Dr Ross Kaplan)
Vì
không có hình ảnh và phụ huynh không cho biết định bịnh chính
xác, qua mô tả của phụ huynh và cách điều trị, tôi xin đoán
đây là một trường hợp tiếng Anh gọi là “port-wine stain”,
dịch nghĩa đen là “cái bớt màu rượu Porto’ (rượu nâu, đỏ
đậm đặc biệt của miền Bắc Bồ Đào Nha/Portugal). Các bớt này
màu từ hồng cho đến đỏ sậm, tím, thường ở mặt và cỗ,
là do những mạch máu li ti (capillaries)dưới da mọc bất bình
thường dãn nở ra (vascular malformation). Portwine stain khác với:
·
Salmon patches là những bớt nhạt
màu thịt cá hồi, thường trên ót em bé sơ sinh dần dần
sẽ biến đi sau vài tháng
·
U mạch máu (angioma), thường thì các u mạch máu
xuất hiện sau khi sanh và to dần hình dạng như trái dâu tây
(strawberry) trong những năm đầu, sau
đó đa số tự teo lại và biến mất.
Các”
bớt rượu Porto” trái lại, thường phẳng, không nổi u lên, nhưng
sẽ tồn tại suốt đời. Lúc bịnh nhân càng lớn lên thì màu càng
đậm, đôi khi da chỗ có bớt dày lên, nổi lục cục, có thể làm
biến dạng khôn mặt nếu thật lớn. Trường hợp dễ nhận ra
nhất là portwine stain trên trán của ông Gorbachev của Liên Xô ngày
trước. Nếu portwine stain nằm vùng trên mặt trên vùng của dây
thần kinh số 5 và nhất là gần mắt , nên đem đến bác sĩ
nhờ khám kỷ kưởng , xem có kèm theo triệu chứng ở bộ phận
khác hay không. Đặc biệt mắt
có bị tăng
nhãn áp (glaucoma) hay không cần chữa trị để tránh hư mắt, và
đôi khi xem có triệu chứng thần kinh do những bất thường của
não bộ đi kèm theo (Sturge Weber Syndrome).
Ngoài
tác dụng trên ngoại hình của bịnh nhân, thiết tưởng chúng ta
không nên lo lắng quá. Bịnh nhân may mắn được chữa trị
bằng tia laser. Trước đây người ta dùng nhiều cách như dung kem
mỹ phẩm theo để che bớt
lại, có lúc giải phẩu, đốt điện, đốt bằng đông lạnh
(cryosurgery), nhưng kết quả không khả quan, lắm khi gây thẹo làm
xấu đi.
Tia
Laser (pulse Dye Laser , PDL) hiện nay là phương pháp tốt nhất. Tia
laser truyền năng lượng vào huyết tố hemoglobin nằm trong các
mạch máu và đốt nóng các mạch máu mà không hủy hoại các
lớp mô lân cận. nên không gây thẹo. Tuy nhiên, chữa bao nhiêu
lần, kết quả còn tùy lọai bớt , lớn nhỏ, màu đậm hay
nhạt, sâu hay cạn (nông).. và tùy người bác sĩ chuyên môn
thực hiện thủ thuật đó. Nói chung, theo các thống kê,
chừng 20% các portwine stain không cải thiện, không lợt hơn được,
dù là dùng laser nhiều lần. Ngay ở những bịnh nhân mà
bớt đỏ đã nhạt đi nhiều sau khi tri bằng laser, một công bố
gần đây cho biết sau 10 năm, chừng 60% bịnh nhân bằng lòng
với kết quả, trong lúc có 35% các bớt đỏ có phần sậm hơn
sau lần điều trị cuối cùng.
Chúc
bịnh nhân và gia đình yên tâm và kiên nhẫn.
Bác
sĩ Hồ Văn Hiền
Hien
V Ho, MD, FAAP
10 tháng
9 năm 2009
Biliary
Atresia:
Trả
lời trường hợp nghi tắt ống mật ở em bé 2 tháng. Em bé trai
Nguyễn Anh Kiệt 2 tháng tuổi có ba triệu chứng chính của
chứng tắt ống mật trẻ sơ sinh:
1.
-vàng da , vàng mắt (jaundice)
2.
-phân trắng , không có màu (acholic stools).
3.
-thường còn có dấu hiệu kèm theo là nước tiểu đậm
màu (dark urines)
Các
em bé này thường mạnh khỏe lúc mới sanh, sanh đầy dủ tháng
ngày, và lúc đầu không vàng, bú tốt, lên cân đều
trong vài tuần đầu rồi mới ngã bịnh.
Bịnh
này hiếm có,nhưng người châu Á nhât là người Trung Hoa bị
nhiều hơn các giống dân khác
Giải
thích triệu chứng:
Mật
từ gan tiết ra, bình thường được dẫn qua ống gan (hepatic
duct), qua túi mật (gall bladder), và qua ống mật (bile duct), đi vào
ruột non để giúp cho sự tiêu hóa, biến dưỡng thành một
chất màu làm cho phân màu vàng, hoặc nâu sậm. Nếu ống dẫn
mật vào ruột bị nghẽn, mật không vào ruột nên phân trắng dã
như đất sét, không có màu vàng hoặc nâu, hoặc xanh lá cây thường
thấy ở trẻ lành mạnh .Mật dồn ứ trở lại vào gan gây viêm
(sưng) trong gan, làm hư gan từ từ. Ngoài ra, mật ứ vào
trong máu, làm chất bilirubin màu vàng
trong máu tăng lên, làm cho mắt và da trở nên vàng, vì
nhiều bilirubin trong máu, bilirubin được thải qua thận, ra nước
tiểu và nước tiểu vàng đậm.Thử máu thấy bilirubin trực
tiếp (direct bilirubin) cao trên 2mg/100ml và chiếm đa số chất
bilirubin trong máu.
Các
phương tiện định bịnh bằng hình ảnh:
Siêu
âm (ultrasonography) giúp ích cho việc định bịnh để xem cấu
trúc của hệ ống dẫn mật và gan bất bình thường ở đoạn nào
(ví dụ không thấy túi mật, túi mật nhỏ, teo,, ống gan nở
ra), xếp loại bịnh để dự tính cách trị liệu. Tuy nhiên trong
một trăm trường hợp có bịnh tắt ống mật thật sự, siêu âm,
ngay với những người bs chuyên khoa đọc
siêu âm rất giỏi tại những trung tâm lớn, cũng chỉ phát
hiện được các dấu hiệu bịnh trong 80% trường hợp (độ
nhạy cảm /sensitivity 80%).
Người
ta có thể dùng những phương tiện thể hiện hình ảnh (imaging)
khác như
1.
-dùng chất phóng xạ cho vào gan để xem nó có được
thải vào ruột hay không (hepatobiliary scintiscanning)
2.
-MRI , có độ nhạy cảm cao (sensitivity) (90%)
Ngoài
ra:
1.
bs có thể làm sinh thiết gan (“thử thịt”, biopsy)
để xem có đúng hay không.
2.
-có thể bơm chất cản quang (radiopaque) vào túi mật
trong lúc mổ bụng (laparotomy with surgical cholangiography),
3.
hoặc xuyên qua da (percutaneous) nhờ hướng dẫn siêu
âm để
chụp hình túi mật và
ống dẫn mật, ( sonography guided percutaneous
cholecystocholangiography).
Những
định bịnh này rất chuyên môn do sự quyết định của một
số bác sĩ liên hệ. Chúng tôi chỉ xin giải thích có mục đích
thông tin để phụ huynh nghe bác sĩ hướng dẫn có thể hiểu
dễ dàng hơn và quyết định có ý thức hơn. Nếu đúng bịnh
tắt ống dẫn mật , cần chữa trị cấp thời, lúc bé tuổi
chừng 8 tuần, giải phẩu nối ống mật với ruột cho mật thông
ra ruột (Kasai portoenterostomy, do BS Nhật Morio
Kasai đề xướng năm 1959 )để lá gan khỏi bị mật ứ
lại làm hư. Những trường hợp không cứu được lá gan, phải
ghép gan (liver transplant) khác cho bịnh nhân
Chúc
em Kiệt gia đình em may mắn.
Bs
Hồ văn Hiền
8-05-09
Muscular
dystrophy
Dinh dưỡng
trong bịnh loạn dinh dưỡng cơ (muscular dystrophy).
Lọan
dưỡng là dịch chữ dystrophy, dys
gốc Hy lạp có nghĩa không bình thường, trophe
là thức ăn, nuôi nấng..Trước đây vì thấy trong bịnh này các
cơ (bắp thịt teo lại và yếu dần, các bác sĩ nghĩ rằng vì
một rối loạn nào đó trong sự nuôi dưỡng các bắp thịt (máu
tới, không đủ, thiếu chất dinh dưỡng nào đó như vitamin..) nên
các cơ không bình thường và do đó gọi bịnh này là loạn
dưỡng.
Tuy
nhiên, sau năm 1980 nhờ các tiến bộ trong sinh học phân tử và
di truyền người ta mới biết nguyên nhân bịnh nằm trong các
gien (gene). Trong trường hợp bịnh loạn dưỡng thường
gặp nhất là loại Duchenne (Duchenne Muscular Dystrophy), do thừa
hưởng một gien bất bình thường từ nhiễm thể X của mẹ,
hoặc do môt cái gien bị đột biến (mutation) người con trai mang
phải bịnh này có những sợi cơ thiếu chất dystrophin và do đó
bất bình thường, chứ không phải do máu đến nuôu bắp thịt
không đủ hoặc do thiếu một chất gì trong thức ăn
uống.
Do đó ,
thức ăn uống không chữa được bịnh. Tuy nhiên, tài liệu của
MDA khuyên như sau;
1.
Cho đến nay chưa có phương pháp ăn uống nào thay
đổi được tiến trình bịnh loạn dinh dưỡng cơ
2.
Nhiều chất được thí nghiệm như amino acids,
Coenzyme Q, Vitamin B6, Vitamin E, Zinc nhưng không có kết quả cụ
thể.
3.
Phần đông các nghiên cứu đang thử những chất
vitamin, những chất khoáng (minerals), những antioxidants (kháng oxít
hoá) như vitamin C, vitamin E, các rau cải xanh (green) để chống các
chât độc( free radicals) do các cơ bị thoái hóa thải ra.
4.
Tuy nhiên nên cẩn thận lúc dùng những sản phẩm
gọi là để tẩy độc nói ở trên, xem có đáng tin cậy không.
5.
Phần đông bác sĩ cho rằng bịnh nhân cần ăn
uống như những đứa trẻ đang tăng trưởng bình thường.
Chỉ có hai điểm cần chú ý là:
1)bịnh
nhân ngồi xe lăn, ít tiêu năng lượng hơn trẻ hoạt động bình
thường, cần ăn bớt calori lại
sợ quá mập. Những nghiên cứu cho thấy có thể cho
bịnh nhân kiên ăn để giảm cân mà không ảnh hưởng đến
sức khỏa các cơ
2) cần
ăn trái cây, rau cải cung cấp chất xơ (fiber) , uống nước đủ
để khỏi bị bón vì các cơ bụng yếu.
Bác sĩ
Hồ văn Hiền
Ngày 6 tháng
8 năm 2009
Crying
and failure to thrive in a 5 month old baby
Trả
lời trường hợp bé 5 tháng khóc kinh niên và kém tăng trưởng.
Xin
trả lời chung chung mà thôi vì chúng ta chỉ biết cháu 5 tháng,
sinh ra 3.2 kg, có đi khám sức khỏe và có vẻ không bịnh gì rỏ
rệt, không lên cân tốt, trước đây bé bú vào bị ọc sữa và
bác sĩ chữa bằng cách cho calcium và kết quả giới hạn.
Các
bé khỏang hai ba tháng có thể bị chứng “colic”, là đau
bụng, la hét từng giờ, chân co rút lại, tay chân lạnh ngắt, và
thường thì không tìm ra nguyên do chính xác.Thường người ta
nghi bé nuốt hơi nhiều quá lúc bú, hoặc hơi tạo ra từ thức
ăn làm sình bụng cháu vì một số trẻ khóc cho đến khi đi tiêu
hoặc trung tiện (flatus) được thì ngưng. Bác sĩ có thể cho
những em bé này simethicone (Mylicon) là một chất làm bé bớt sình
bụng, hoặc đổi sữa formula cho cháu xem có thích hợp hơn hay không.
Phần đông các cháu này vẫn khỏe mạnh. Ở đây bé đã năm tháng,
và nếu tôi nghe không lầm thì bé tăng trưởng kém.Các triệu
chứng có vẻ như chỉ dấu hướng về hệ tiêu hoá.
Chúng
ta cần biết bé uống sữa gì, có bú mẹ hay không?
Thường sữa mẹ được coi là thức ăn thích hợp nhất
cho em bé. Nếu mẹ cho con bú mà người mẹ ít khi ra nắng (vì
sợ đen), có thể cơ thể người mẹ có thể không tổng hợp
vitamin D trong da và người mẹ thiếu Vitamin D và trẻ bú mẹ có
thể thiếu vitamin D và calcium. Ở Mỹ, trẻ chỉ bú sữa mẹ được
cho thêm giọt vitamin ACD. Tôi nêu điểm này vì bs chữa bé bằng
calcium mỗi lần đi khám, nếu bé cần calcium thì cũng cần được
cung cấp vitamin D đầy đủ. Trong một số trường hợp hiếm,
một số protein trong thức ăn người mẹ (như sữa bò, trứng, đậu
phụng) đi qua sữa mẹ và em
bé không chịu những protein này.[Xin đừng hiểu lầm là bác sĩ
khuyên không nên cho bú sữa mẹ, vì điều này không đúng.]
Nếu
bé bú sữa bò hay sữa chế biến formula, triệu chứng khóc dai
dẵng có thể do cháu không chịu một chất nào đó trong sữa
(formula intolerance). Một số bé không chịu , bị dị ứng với
chất protein trong sữa bò hoặc trong thức ăn. Bé có thể bức
rứt, khó chịu, ói, tiêu chảy xảy ra vài giờ sau khi bú. Những
bé không chịu protein sữa bò
(cow milk sensitivity) có
thể chữa được bằng cách thế formula làm bằng sữa bò (cow
milk based formula) bằng một sữa khác dùng protein của đậu nành
(soy based formula như Isomil ). Có bé cũng dị ứng với đậu nành
luôn thì có thể dùng một formula tuy
chế biến từ sữa bò nhưng các protein đã được biến đổi để
giảm khả năng gây dị ứng
nữa (như Nutramigen, Alimentum ở Mỹ, đắt hơn nhiều so với
formula thường). Trong một số trường hợp , trẻ em thiếu chất
enzyme lactase cần thiết để tiêu hóa chất ngọt lactose của
sữa và đau bụng, tiêu chảy vì lactose ứ đọng trong ruột. Có
thể dùng những formula goị là lactose free (không có lactose) hoặc
các formula làm bằng đậu nành không chứa lactose.
Liên
hệ vớicác chứng này nên nhắc tới chứng viêm thực quản
(allergic eosinophilic esophagitis) và viêm dạ dày và ruột
(allergic eosinophilic gastroenteritis) do dị ứng là trẻ bỏ bú,
trào dịch thực quản (gastroesophageal reflux) khó trị bằng các phương
pháp thong thường,chậm lớn, ngủ không yên giấc.
Cụ
thể, nên cho bé đến một bác sĩ nhi khoa khám lại cho kỹ và
theo dõi định kỳ sau khi cha mẹ đã để ý và xem xét những điểm
trên.
Nên
xem lại những điểm sau:
-Nếu
bú sữa mẹ, xem em bé có bú đủ no không, mẹ em bé có dùng
thuốc men gì có thể qua sữa và
kích thích bé quá đáng không, có ăn thứ gì nhiều quá đáng không
(đậu phụng, trứng). Nên cho bé uống thêm các vitamin ACD.
-Nếu
bú formula, sữa bò, cần xem phảm chất của sữa đó có tốt không.
Ví dụ sữa đặt có đường uống cà fê sữa không thích hợp
cho em bé bú. Formula cần pha đúng liều lượng: ví dụ ở Mỹ đa
số sữa formula bột cần pha 2 oz nước với 1 muỗng lường,
sữa đậm đặt (concentrated formula) phải pha loãng một phần
sữa với một phần nước. Nếu pha không đúng có thể nguy
hiểm cho em bé vì rối loạn các cân bằng điện giải và nước
trong cơ thể. Chuyện này đã từng xảy ra nhiều ở Mỹ vì các
người mẹ thiểu sốkhông biết đọc cách hướng dẫn bằng
tiếng Anh và để nguyên sữa đặt không pha loãng cho trẻ uống.
-phân
em bé có máu hay không, bé có đau bụng mỗi lần đi cầu không,
có chất mỡ nhiều trong phân không (nghi malabsorption=hấp thụ kém
có thể do một số bịnh viêm ruột ).Nếu có những điểm này,
cần cho bs biết. Nếu nghi không hạp với sữa thay formula như bàn
ở trên.
-bé
có bón không, phân cứng quá mức không. Nếu có có thể cho bé
uống thêm nước trái cây để dễ đi cầu hơn.
-Nếu
bé còn ọc nhiều, có thể bé bị tràn dịch thực quản (GE
reflux) và khóc la kinh niên vì
viêm thực quản (esophagitis) làm đau em bé. Hỏi
bs chỉ cách cho bột gạo (cereal) vào sữa cho đặc sệt
để thức ăn bớt chạy ngược lên thực quản, kê giường
em bé cao lên, và hỏi bác sĩ xem có thể dùng những thuốc bao
tử thuộc loại như Ranitidine (Zantac) làm giảm a xít trong bao tử (ở
Mỹ chứa 15mg trong 1ml, cứ 1 kilo cân nặng dung (uống) 5-10 mg
mỗi ngày ) xem có bớt không.
Xin
chúc gia đình và em bé may mắn.
BS
Hồ văn Hiền
5/20/2009
Thalassemia
Ở
đây chúng ta đã biết định bịnh của em là thalassemia, thính
giả yêu cầu chúng tôi giải thích nguyên nhân bịnh này.
Thalassemia
thường xảy ra ở người vùng Địa Trung Hải (Âu châu) cũng như
người ở Vùng Đông Nam Á; ở Mỹ những bịnh này thấy trên
những người di dân từ vùng của chúng ta, hoặc từ Ý , Hy
lạp. .
1)
|
hinh
1: Bên
trái là một hồng cầu (RBC), tròn , hình dĩa, giữa là
tiểu bản (platelet) phụ trách đông máu , bên phải là
bạch cầu (T lymphocyte) phụ trách
miễn nhiễm (immunity)
(from Wikipedia: Electron
Microscopy Facility at The National Cancer Institute at Frederick
(NCI-Frederick)
|
Trước
hết chúng ta biết rằng máu là một chất lỏng chứa
những tế bào có nhiệm vụ khác nhau. Trong đó, hồng
cầu (red blood cell, RBC) là những tế bào màu đỏ, hình cái
dĩa , toàn thể chiếm
chừng gần nữa thể tích của máu chúng ta (xem hình 1)
Hồng
cầu có nhiệm vụ mang oxy , hoặc dưỡng khí từ phổi đến
các bộ phận trong cơ thể.
|
|
hình
2: Phân tử Hemoglobin
với 2 alpha globin và 2 betaglobin (Wikipedia)
|
Trong
hồng cầu, có những phân tử (molecule ) chịu trách nhiệm
chuyên chở oxy là huyết cầu tố, tiếng Anh gọi là
hemoglobin (Hb)(xem hình 2).
|
Bây
giờ chúng ta thử đi sâu hơn vào cấu trúc của phân tử huyết
cầu tố (hemoglobin). Phân tử hemoglobin được câu tạo bởi
4 phần protein gọi là mạch
globin (globin chain), tạm ví như như
một trái cam có bốn múi. Hai múi là globin alpha, hai múi kia
gọi là beta. Mỗi cái globin chain hình dạng giống như một con sâu
được xếp lại (folded worm), trong long nó chứa một cai1 nhân
gọi là heme (xem hinh), trong heme có chứa nguyên tử sắt.
(Fe/iron).
Khi
tế bào máu được sản xuất trong tủy xương, trước tiên
các tế bào tủy xương phải sản xuất ra các globin kể trên
rồi mới ráp thành huyết cầu tố
hemoglobin. Sự sản xuất globin lại do một số gien trên
nhiễm thể (chromosome) của tế bào quyết định.
2)
Bịnh thalassemia có thứ bậc nặng nhẹ không:
Nếu
gien bị trục trặc, tủy xương người đó không sản xuất ra
globin môt cách đầy đủ
được và không sản xuất đủ huyết cầu tố cho huyết cầu
mới. Do đó ngưới đó
bị thiếu máu , nặng nhẹ tùy trường hợp và ta nói rằng người
người bịnh mắc chứng thalassemia
.
Trường
hợp beta thalassemia,
nếu chỉ một trong hai nhiễm thể số 11 bị trục trặc thôi
(heterozygote), người bịnh chỉ hơi thiếu máu và không có triệu
chứng gì , không cần chữa trị, và sẽ mang đặc điểm này
suốt đời (thalassemia minor, thalassemia trait).
Nếu
cả hai nhiễm thể trong cặp số 11 đều bị (homozygote), bịnh
thiếu máu sẽ nặng, phần globulin được tổng hợp bình thường
sẽ bị dư ra và kết tụ (aggregates) lại gây tác hại trên tế
bào hồng cầu, vỡ hồng cầu (hemolysis), nhiều biến chứng và
bịnh nhân không sống lâu. (thalassemia major).
Trường
hợp alpha thalassemia khác,
có 4 genes quyết định. Nếu 2 gene bị bất bình thường,
thì không có triệu chứng (alpha thalassemia trait). Nếu 3 gene bị
bất thường
thi có một số triệu chứng như
thiếu máu, vàng da, lá lách sưng,
đôi khi cần truyền máu.Nếu cả 4 gene bất bình thường,
bào thai thường
không sống sót được
hết thai kỳ, chết trong bụng
mẹ.
3) Cuộc sống:
Thalassemia
trait không có triệu chứng. Thalassemia
minor thường ít triệu
chứng, có thể cần truyền máu nhưng ít thôi.
Cuộc
sống của người bị thalassemia
major:
Mặc
dầu lúc mới sanh, bịnh nhân chưa có triệu chứng, mầm mống căn
bịnh đã ghi sẵn trong di thể của các tế bào. D ần dần c
ác tri ệu ch ứng xu ất hi ện: xanh xao, mệt mõi , chậm lớn,
bụng trướng lên do gan và lá lách lớn, khuôn m ặt thay đổi v
ì c ác xư ơng do biến d ạng (mắt xết, g ò má trồi lên), suy
giáp trạng, tiểu đuờng (diabetes). Với các phương tiện hiện
nay về chẩn đoán di truyền học, người ta có thể định bịnh
lúc còn phôi thai, tức là những tuần đầu của bào thai.
4) Di
truyền:
Người
có một gien beta thalassemia (thalassemia minor) thừa hưởng gien này
từ cha hoặc mẹ mình. Nếu hai người này (cùng mang gien
thalassemia minor) lấy nhau, cơ nguy có một đứa con bị thalassemia
major là 25%, đưá con bị thalasemia minor là 50%, và đưá con không
mang gien thalassemia là 25%.Bịnh
thalassemia minor không thể biến thành major được.
Nếu
là loại bịnh nặng (beta thalassemia major), người bịnh thừa
hưởng một gien bịnh từ cha mình và một gien bịnh từ mẹ mình.
Người đó sẽ truyền lại
cái gien này cho tất cả con cái mình. N ếu người phối
ngẫu cũng mang gien này, tất nhiên, một số đứa con có khả năng
bị thalassemia major.
Đối
với thalassemia major, loại thalassemia nặng, hiện
nay phương pháp chữa duy nhất là truyền máu đều đặn cho em,
thường 4-6 tu ần một lần. Bất tiện của sự chuyền
máu đều đặn là phản ứng do chuyền máu và tích lũy chất
sắt quá nhiều trong cơ thể làm ảnh hưởng đến các bộ phận
quan trọng như tim và gan. (hemosiderosis). Trong quá khứ,
phần đông bịnh nhiên không
sống
đến tuổi hai mươi vì các
biến ch ứng này ‘ Gần đây, dùng chất deferoxamine (Desferal) để
giúp cơ th ể đào thải chất sắt, thuốc chích qua m ột máy bơm
liên tục chầm chậm dưới da hoặc vào tĩnh mạch, Nhờ vậy
cuộc s ống kéo dài hơn (đến trên 30) và
cải thi ện ch ất lượng cuộc sống rất nhiều,
Một
số nơi ỏ Mỹ áp dụng phuơng pháp ghép tế bào tủy xương
(bone marrow transplant), tức là lấy tế bào tủy xương bình thường
của người khác (thường là anh em, bà con) thế vào tế bào
tủy xương bất bình thương , do đó tế bào tủy xương sẽ có
khả năng sanh ra tế bào máu bình thường.
Một
phương pháp khác là gien trị liệu pháp(
gene therapy) còn trong vòng thí nghiệm chỉ mới bắt đầu mấy năm
gần đây . Người ta gắn một cái di thể, cái gien tổng
hợp vào một virus. Lúc
cho virus nhiễm vào người bịnh, nó sẽ là phuơng tiện chuyên
chở một khúc DNA (gien) bình thường gắn vào tế bào người
bịnh, trong mục dích chữa lại cái gien bị sai của người
bịnh. Gần đây gene therapy bị khựng lại vì một số
biến chứng gây chết người cho nên ứng dụng thực tế chắc còn
đợi nhiều năm.
Một
phương pháp khác là tìm cách dùng thuốc thức dậy một cái gien
đang ngủ , như gene phụ trách hemoglobin F của thai nhi nói ở trên
(chỉ hoạt động lúc còn trong bụng mẹ) để gien này làm việc
thế gien beta globin.
BS
Hồ Văn Hiền
5/19/09
Breath
holding spells and temper tantrums
Trẻ
em làm nư nín thở
Bé
Hiếu, 16 tháng lên cơn khóc tím tái, lịm đi, qua khỏi cơn thì
vẫn như bình thường,có ngày làm tới ba lần. Lúc cháu không
bằng lòng việc gì thì cháu lên cơn làm nư . Có thể xảy ra
từ hồi ba tháng tuổi. Ngoài ra, có vẻ cháu không có bịnh gì
đáng kể, mặc dù gia đình chưa đem đi khám bịnh vì lý do kinh
tế.
Đây
có lẻ là một trường hợp cơn nín thở (phân biệt với ngưng
thở là trường hợp một số trẻ sơ sinh thỉnh thoảng không
thở kéo dài mấy chục giây, đôi
khi đến mức tắt thở, được gọi là apnea). Cơn nín thở ở
trẻ em tiếng Anh gọi là
breath holding spell đi đôi với triệu chứng gọi là temper tantrum,
temper là cái nết dữ, tantrum là cơn giận dữ; temper tantrum chúng
ta có thể gọi là cơn nư, ví dụ như chúng ta nói để bé “khóc
cho đã nư”, hay “cơn tam bành, lục tặc” (tam bành là ba vị
hung thần trong người ta, xui khiến người ta làm bậy bạ).
Tuổi lúc mới biết đi của trẻ con cũng giống như vậy, đây là
lúc bé chừng mười mấy tháng đến 3-4 tuổi chưa kiểm soát
được các ‘cơn bốc đồng’, sự thúc
đẩy (impulses) của mình . Lúc từ 12 đến 24 tháng, chúng nghe thì
hiểu được khá nhiều nhưng khả năng nói thì ít phát triển hơn,
cho nên muốn nói mà nói không được có thể làm cho bé bực
bội lắm. Ngoài ra đây là lúc cháu bắt đầu ý thức về sự
độc lập của mình (autonomy, independance), bé muốn quyền điều
khiển những gì xảy ra chung quanh mình, như muốn làm cái này, làm
cái kia, mà trong lúc khả năng chưa cho phép nên lại làm cho nó
bực bội (frustrated) thêm . Do đó tùy theo tâm tính từng đứa, có
trẻ sẽ rên la, khóc tha ầm
ĩ, lăn lộn, vật vã và như trong trường hợp bé Hiếu ở đây,
nín thở chừng vài chục giây đồng hồ, cho người tím ngắt, và
sau đó thự nó thở trở lại vì bị ngộp nín thở không nổi
nữa. Một số trường hợp hiếm, cháu có thể nín thở hoặc
thở nhanh đến mức co giật (seizure) giống như cơn động kinh
(epilepsy) nhưng cũng không sao cả (đương nhiên trường hợp này
phải cẩn thận theo dõi và nếu cần khám bác sĩ để phân
biệtcó phải là động kinh hay không).
Làm
thế nào giảm các cơn nư này?
1.
-Ta nên
nhớ có thể cháu làm nư vì muốn được người khác chú
ý (attention). Nếu chúng ta chứng tỏ là chúng ta quan tâm đến nó
bằng cách để ý những cái gì nó thật sự làm tốt và khen thưởng,
khuyến khích nó thì nó sẽ bớt đi tìm sự chú ý bằng cách đó.
2.
-Cho bé một sự lựa chọn
nào đó , thay vì ra lệnh cho nó: ví dụ “con muốn ăn cháo hay
ăn cơm; con muốn uống đi ngủ với ba hay ngủ với má?..” thay
vì “Ba muốn con phải ăn cơm bây giờ? mẹ muốn con phải vào
giường nằm xuống ngay! Cho
cháu cơ hội chọn một trong hai ba điều
và giảm bớt chiều hướng đề kháng, la lối, khóc lóc.
3.
-Đừng để cháu trước
những gì cám dỗ nó mà không
được đụng tới: ví dụ biết nó sẽ phá cái máy đắt tiền
thì nên cất cái máy vào một nơi ngoài tầm mắt nó. Nếu dấu
những món đồ, món ăn cám dỗ không được, thì nên kiếm món
gì khác làm cho nó đảng trí, quên chuyện đó đi.
4.
-Nhiều trẻ có rất nhiều
đồ chơi, mức khó khăn sử dụng các đồ chơi này tùy theo
tuổi khác nhau. Nên chọn một số đồ chơi vừa phải để cháu
đừng dễ rối trí và chán, nên vừa lứa tuổi nó, vì nếu cho
chơi món khó sử dụng quá, nó làm không được, bé lại
quạu lên, làm nư thì lại gây chuyện phiền mọi người.
5.
-Bản thân người lớn cũng
nên xét lại xem mình có “khó” quá không. Nếu phụ huynh gò bó
bé quá, kiểm soát trẻ nhất cử nhất động, lại gặp một đứa
trẻ ‘bướng” lại là một cơ hội cho bé lên cơn nóng giận
dữ.
Cháu
bé làm nư thì nên làm gì?
-Tất
nhiên nếu bé đang ở hoàn cảnh nguy hiểm , như gần lửa, gần
nước, thì phải đem nó đi chỗ khác, hoặc kiềm chế nó lại,
không nhượng bộ được.
-Đừng
nóng giận, la lối theo nó. Đưá trẻ làm nư vì muốn mình chú
ý đến nó. Người lớn ồn ào giận dữ sẽ làm cho nó nghĩ
rằng nó có thể dung cơn nư để gây chú ý (dù là chú ý một cách
tiêu cực là nóng giận, la lối). Đừng đánh đập nó, nhất là
ở Mỹ, nơi mà đa số cha mẹ sẽ dễ bị buộc vào tôi bạo hành
với trẻ em, mà buộc tội với lý do chính đáng vì nóng giận và
võ lực làm ta mất trí khôn, nguy hiểm vàtạo gương xấu cho
sự giáo dục em bé.Người lớn nên ý thức về tánh giận dữ
của chính mình và tập kiểm soát giận dữ.
(anger control).
-Xem
trẻ làm nư có lý do gì mình thông cảm được không (ví dụ bé
bị anh giật đồ chơi) thì an ủi vỗ về nó. Nếu nó làm nư vì
muốn đòi một món gì bị cấm đoán, thì cứ làm ngơ, như không
thấy, rồi bình tỉnh giải thích cho nó là không được , từ
từ nó sẽ bình tỉnh lại. Tránh nhượng bộ dễ dàng vì bé
sẽ dùng “chiến thuật” này nữa. Đợi lúc bé hết lên cơn,
tự chủ được thì mới khen là nó ngoan vì bé không còn làm
dữ nữa.
-Nếu
cháu bé có những triệu chứng làm cha mẹ thấy nguy hiểm (như
đập đầu vào vách, sàn nhà nhiều lần, phá hoại [destructive]),
cha mẹ cảm thấy nguy hiểm, mất tinh thần, trở nên quá thụ động
không còn kiểm soát được tình hình, nên tìm đến bác sĩ
hoặc chuyên viên tâm lý để khám cho em và ước định tình hình,
giúp đở cho cha mẹ có những giải pháp thích đáng với hoàn
cảnh.
Với
thời gian, do phát triển về ngôn ngữ và khả năng tự kiềm
chế và ý thứcvề những giới hạn quanh mình, dần dần các cơn
nư ở trẻ con này sẽ qua đi. Chúc gia đình
bé Hiếu đủ kiên nhẫn để dạy dỗ em qua giai đoạn khó
khăn trong sự phát triển tự nhiên của trẻ con. Ước mong gia đình
có cơ hội đưa em đi khám bác sĩ định kỳ để theo dõi sức
khỏe em đều đặn và được sự hổ trợ của ngành nhi khoa
trong công cuộc dạy dỗ em trong nếp sống có kỷ luật.
BS
Hồ V Hiền
Tháng
4 năm 2009
