Ngộ độc do ăn thịt và trứng  cóc.

Bác sĩ Hồ Văn Hiền

(Hien V. Ho, MD,FAAP)

 

 

Gần đây một phụ huynh kể lại cho chúng tôi nghe về trường hợp của cháu cô ở Vn chết vì ăn cháo có trứng cóc. Mục đích bài báo này là gióng thêm một tiếng chuông nữa đề cảnh báo về hiểm họa bi đát này. Mỗi lần xảy ra là một lần quá nhiều, rất đáng tiếc vì không cần thiết và hoàn toàn tránh được.

Tìm sơ  trên internet thì thấy những trường hợp ngộ độc do ăn cóc tương tự như hai trường hợp sau đây trên báo ở Việt nam.

Trường hợp thứ nhất.

Ăn cháo cóc, 2 con thơ chết, m nhp vin

Người chng đi làm đng, bt được cóc đem v cho v nu cháo. V thy trng cóc ngon, tiếc ca b c vào ni cháo. Sau khi ăn cháo cóc, người m b ng đc,  riêng hai con nh (4 tui và 15 tháng) t vong.

Ngày 6/9, Bnh vin Ch Ry TP.HCM cho biết đang điu tr cho bnh nhân Huỳnh Th Bch C., sinh năm 1985, ng ti Đng Tháp b ng đc trng cóc. Ch C. được chuyn t bnh vin đa phương lên khoa Bnh Nhit Đi ca Bnh vin Ch Ry vào lúc 14h5’ ngày 5/9.Tuy tính mng không còn nguy him nhưng ch C. vn chưa hết bàng hoàng, khóc lóc thm thiết bi không tin sau khi ăn ni cháo cóc, 2 đa con thơ ca ch đã ra đi mãi mãi.

“Đa con gái 4 tui ca tôi than đói bng. Đúng lúc đó chng tôi bt được con cóc, đem v. Tôi lt da cóc, ra sch nu cháo. Thy trng cóc ngon quá, b đi ung nên tôi cho c vào ni cháo. Đa con gái tôi sau khi ăn được hai chén cháo thì khó th, tím môi, đi tiu không t ch và chết trung tâm y tế"- ch C. k. "Tôi cho con ăn, mi kp húp na chén cháo nên may mn thoát chết”.
Ch
C. cho biết thêm, sau khi đa con đu qua đi khong 1 tiếng, đa con kế mi 15 tháng tui  cũng t vong trên đường chuyn vin.

Theo ch Cúc, nhng ln trước, bt được cóc, t tay người chng b câm điếc ca ch làm tht. Do ln này anh chng vi đi làm đng nên ch t nu cháo cóc và xy ra s vic thương tâm trên.
Ti
ế
n sĩ, Bác sĩ Trn Quang Bính, Trưởng khoa Bnh Nhit Đi, Bnh vin Ch Ry TP.HCM khuyến cáo, tuy tht cóc là mt ngun thc phm b dưỡng  nhưng da, gan, trng và mt cóc li cha cht kch đc. Thông thường khi chế biến cóc, người ta ch ly tht, còn các b phn khác đu b không ăn. Hin nay vn chưa có thuc đc tr cho người ng đc tht cóc. Nếu mc đ ng đc nng, đc t xâm nhp vào h thn kinh, tun hoàn thì nn nhân s t vong. Đ tui nn nhân càng nh nguy cơ t vong càng cao.(Vietnam.net)

 

Trường hợp thứ 2:

Ăn tht cóc, mt người chết, hai người nguy kch

(Dân trí) - 12 gi ngày 29/5, khoa Hi sc tích cc chng đc - Bnh vin Đa khoa Trung ương Cn Thơ tiếp nhn bnh nhân Huỳnh Th Bích Chi, 17 tui do trước đó ăn tht cóc. Sau gn 5 gi cp cu bnh nhân đã t vong.

Sáng 1/6, Bác sĩ La Văn Phương, Phó Giám đốc bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cho biết: Khi nhập viện, bệnh nhân huyết áp ổn định, nôn ói nhiều, mạch chậm. 15h40 bệnh nhân đột ngột ngưng tim. Các bác sĩ tập trung cứu chữa, tim đập trở lại. Tuy nhiên 17h50 cùng ngày bệnh nhân đã tử vong.

Chị Phan Thị Trinh (1971, ở ấp Phú Thành, Tân Phú, Tam Bình, Vĩnh Long) mẹ của nạn nhân Huỳnh Thị Bích Chi sau đó cũng cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa TW Cần Thơ, và em gái Chi là Huỳnh Thị Trúc Mai (24 tháng tuổi) cũng được cấp cứu tại bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ.

 Do Trúc Mai còn nhỏ tuổi, chỉ ăn chút nước cháo, mức ngộ độc thấp. Sau 4 ngày điều trị cả hai mẹ con đã qua cơn nguy kịch nhưng vẫn ở lại bệnh viện để các bác sĩ theo dõi.

 Chị Trinh kể lại, tối 28/5, con gái lớn là Huỳnh Thị Bích Chi bắt được 3 con cóc, sáng hôm sau đem làm thịt nấu cháo cả nhà cùng ăn. Do không biết cách làm thịt cóc và không hiểu về độc tố trong trứng cóc, mủ cóc nên Chi đã lấy cả trứng cóc cho vào nấu cháo. Vài giờ sau khi ăn, Bích Chi bị đau bụng, nôn ói, tiêu chảy...

 Biết là đã bị ngộ độc thịt cóc nên Chi được đưa vào cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Bình Minh, Vĩnh Long. Hai giờ sau tình trạng sức khỏe nguy cấp thêm, các bác sĩ ở đây đã chuyển lên Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, nhưng không qua khỏi.

 Thịt cóc ngon, bổ, chứa nhiều đạm. Nhưng ở da, gan, trứng cóc chứa nhiều độc tố nguy hiểm. Nếu không biết cách làm, để lẫn, sót và dính các độc tố vào thịt thì khi ăn sẽ bị ngộ độc. Đây không phải là trường hợp đầu tiên cấp cứu và chết vì ăn thịt cóc. (tin của Phạm Tâm, Vĩnh Long,VN)

 

Một bài báo khoa học của Đài Loan lần đầu tiên báo cáo trong y văn về ngộ độc do ăn trứng cóc (tháng 3 năm 2007); bịnh nhân đã từng ăn thịt cóc hai lần không hề hấn gì, lần này thì ăn cháo có trứng cóc, bị triệu chứng tiêu hóa và tim mạch rất nặng nhưng sống sót nhờ chữa trị săn sóc đặc biệt như  pace maker để kiểm soát nhịp tim quá chậm, insulin để hạ mức kali cao, và kháng thể chống digoxin (bàn sau đây).(1)

Ngoài ra các trường hợp ngộ độc do ăn cóc này cũng phổ biến ở Lào. Trong một khảo cứu đăng trên báo American Journal of Tropical Medicine and Hygiene, điều tra bằng điện thoại trên 16 bịnh viện tỉnh cho thấy tối thiểu 6 tỉnh có những trường hợp ngộ độc do ăn cóc. Phỏng vấn dân trong 3 làng thì thấy đại đa số (93%) biết thịt cóc là độc, nhưng một nửa dân chúng đều đã gặp trường hợp ngộ độc, chứng tỏ người ta biết nguy hiểm nhưng vẫn ăn, có lẽ vì đánh giá mối nguy hiểm này quá nhẹ.(2)

Có lẽ tâm trạng của người Việt chúng ta cũng tương tự, chúng ta biết lơ mơ là ăn cóc nguy hiểm nhưng vẫn ăn, một phần vì nghĩ thịt cóc có những đặc tính dinh dưỡng đặc biệt (“ngon bổ, chứa, nhiều đạm” như trong tin trích ở trên, mặc dù có lẽ ở VN nay chắc chắc là có nhiều món ngon và ‘bổ” và an toàn hơn nhiều), một phần vì nghĩ rằng mình đã từng ăn rồi không có vấn đề thì ăn nữa không sao (và không biết làm thịt đúng cách, loại bỏ những bộ phận độc, tùy loại cóc gì, lượng ăn ít nhiều).

Tìm hiểu về vấn đề này , chúng tôi thấy trong y văn cũng có những bài viết về ngộ độc ở người do ăn cóc và cách chữa trị, xem đây như là một bịnh hiếm.

http://www.petplace.com/articles/images/copy_4377_171751037.jpg

Figure 1 : Poisonous Marine Toad (hình: PetPlace.com)

 Chúng tôi xin góp nhặt một số điểm để giúp chúng ta ý thức hơn về vấn đề này , và sẽ nhắc đến những biện pháp điều trị hiện đang được áp dụng ở một số nơi có phương tiện.(1)

Cơ chế ngộ độc:

·   Cóc chứa những độc tố trong da, hạch mang tai (parotid glands), trứng. Những chất độc này vẫn giữ hoạt tính (vẫn còn độc sau khi được nấu chín).

·   Một số thuốc Tàu như Chan Su, là một loại thuốc tê thoa (topical anesthetic) dùng chữa đau cỗ họng, mụt nhọt,..Thuốc  còn được bán dưới các tên: “ Love Stone”, “Black Stone”, “Rock Hard”  làm thuốc thoa cường dương, tăng cường tính dục [topical aphrodisiac]. Thuốc được bào chế  từ các chất độc của cóc Trung quốc (Chinese toad: Bufo gargarizans). Đã có những trường hợp chết vì dùng những thuốc này (nhất là uống), và các triệu chứng tương tự như triệu chứng ngộ độc digitalis (dùng quá liều digitalis, digoxin, là một thuốc trợ tim)(3).

·   Trong khoa thú y , người ta cũng nhắc đến nhiều những trường hợp các thú vật khác như chó bị ngộ độc sau khi ngậm (mouthing) một loại  cóc (Colorado River toad, giant toad) vào miệng vì con cóc rất dỡ, chó không ăn được. Trường hợp này cũng tương tự  như một số người bị ngộ độc do liếm da cóc (toad licking) để tìm cảm giác mạnh, gây nên ảo giác (hallucinogen).(Không biết trong câu chuyện công chúa hôn con cóc và cóc biến thành hoàng tử, công chúa này có phải bị tác dụng gây ảo giác của độc tố hay không?)

·   Các chất gây độc trong bufotoxin (chất “mủ” của cóc) gồm bufagins là những steroids độc (toxic steroids). Những chất độc này từng được dùng với liều rất nhỏ trong đông y để trị một số bịnh tim. Hiên nay người ta đang nghiên cứu về tác dụng gây tê, tác dụng chống ung thư máu, ung thư da (melanoma) và ung thư tuyến tiền liệt (prostate cancer).(4) Vai trò của Bufotoxin được dùng trong đông y để chữa bịnh viêm gan B cũng đang được nghiên cứu (5)

·   Hiện nay, báo chí Việt nam có nói nhiều về một số người ở Quảng Bình, do kinh nguyện truyền miệng, ăn thịt cóc để tự chữa bịnh ung thư gan, không biết có phải qua cơ chế này hay không, chờ sau này có những nghiên cứu cho thấy có kết quả thực sự. Tuy nhiên nên nhớ tự chữa  như vậy là một hành động tuyệt vọng, nguy hiểm, chưa được giới khoa học kiểm chứng. (6)

·   Ngoài ra còn có những chất catecholamins (là các chất kích thích tim mạch, làm tim bóp mạnh và nhanh, áp huyết lên cao, khô miệng) và indoalkylamines là những chất

c ó khả năng gây ảo giác (hallucinogen).

Triệu chứng:

·         Bịnh nhân bị ói mữa, đau bụng.

·         Trường hợp ngộ độc điển hình tương tự như ngộ độc digitalis: tim đập chậm, block truyền dẫn giữa tâm nhĩ và tâm thất (atrio-ventricular block), tâm thất đập quá nhanh (ventricular tachycardia), rung tâm thất (ventricular fibrillation) và chết đột ngột.

·         Xét nghiệm máu thấy mức Kali (potassium) máu quá cao, và mức digitalis cao, mặc dù bịnh nhân không hề uống digitalis.

Trị liệu:

·         Gồm những bịện pháp hổ trợ giữ cho bịnh nhân sống, vượt qua cơn ngộ  độc [“life support”](máy điều hoà nhịp tim, máy thở , săn sóc đặt biệt)

·         Giảm thiểu hấp thụ độc tố bằng cách gây ói, súc rửa bao tử (gastric lavage), cho uống than (charcoal) để giữ độc tố trong long ruột không được hấp thụ vào máu).

·         Mức Kali cao trong máu (hyperkalemia) là một dấu hiệu cho biết ngộ độc tới mức nguy hiểm (chữa bằng insulin với nước đường glucose và sodium bicarbonate truyền tỉnh mạch; tuy nhiên không được dùng calcium để trị mức Kali quá cao).

·         Digoxin specific Fab antibody (Digoxin immune Fab) là những kháng thể lấy từ con cừu, chích vào tĩnh mạch sẽ “buộc” (bind) với digoxin (digitalis) sau đó digitalis được thải qua nước tiểu (bài tiết qua thận). Thuốc này   có thể được dùng để đối phó với tác dụng của digoxin trong trường hợp ngộ độc do ăn cóc.

 

 

Kết luận;

Ăn cóc, nhất là da và trứng cóc, là một tập tục nguy hiểm , không cần thiết. Chúng tôi xin sơ lược một số kiến thức về vấn đề này để giúp  người Việt chúng ta ý thức thêm về tai họa có thể tránh được này. Đồng thời chúng tôi xin nhắc qua một số biện pháp chữa trị  có thể giúp ích cho những bác sĩ  có trách nhiệm đối phó với những trường hợp hiểm nghèo này nhưng có thể chưa có cơ hội tiếp cận với những tài liệu về các tiến bộ gần đây trong trị liệu.

 

 

References:

(1)     Life-threatening episode after ingestion of toad eggs: a case report with literature review. Kuo HY, Hsu CW, Chen JH, Wu YL, Shen YS. Department of Emergency Medicine, Cathay GenerLal Hospital, 280 Sec 4, Jen-Ai Rd, Taipei, Taiwan, Republic of China.  

(2)     Toad poisoning in Laos.

Keomany S, Mayxay M, Souvannasing P, Vilayhong C, Stuart BL, Srour L, Newton PN.

Wellcome Trust-Mahosot Hospital-Oxford Tropical Medicine Research Collaboration, Mahosot Hospital, Vientiane, Lao PDR. Am J Trop Med Hyg. 2007 Nov;77(5):850-3

(3)     http://www.medcomres.com/articles/digoxin_chan_su.htm

(4)     Quoted by the Wikipedia:

  1. Jiun-Yih Yeh, William J. Huang, Shu-Fen Kan, Paulus S. Wang (2002) - Effects of bufalin and cinobufagin on the proliferation of androgen dependent and independent prostate cancer cells: The Prostate - Volume 54, Issue 2 , Pages 112 - 124

  2. ^ Jing, Y., H. Ohizumi, et al. (1994). "Selective inhibitory effect of bufalin on growth of human tumor cells in vitro: association with the induction of apoptosis in leukemia HL-60 cells." Jpn-J-Cancer-Res 85(6): 645-51

(5)    “The Chinese herbal medicine active components bufotoxin and kurorinone used in the combination therapies identified in this review appear to be promising initial targets for further investigation. It is possible that further investigation in well-designed trials may help answer the question of whether Chinese herbal medicine can be effective for treating chronic hepatitis B. Given the significant public health hazard of chronic hepatitis B and the high rates of nonresponse to interferon therapy, continued and more carefully conducted research could be helpful in identifying more effective therapies.”

(Chinese Herbal Medicine and Interferon in the Treatment of Chronic Hepatitis B: A Meta-Analysis of Randomized, Controlled Trials

Michael McCulloch, LAc, MPH, Michael Broffman, LAc, Jin Gao, MD, PhD, and John M. Colford, Jr, MD, PhD ; Am J Public Health. 2002 October; 92(10): 1619–1628)

 

(6)     Hiện tượng lạ ở Quảng Bình - Ăn cóc trị bệnh u gan: Cần sự vào cuộc của giới chuyên môn

               Thứ hai, 04/05/2009, 16:31 (GMT+7)

              http://www.sggp.org.vn/thongtincanuoc/2009/5/189584/

Báo SGGP cũng có nhắc nhở: “Chính vì vậy, đã đến lúc cần có một sự nghiên cứu nghiêm túc của các nhà khoa học để giải thích rõ hiện tượng trên, tránh tình trạng người dân đổ xô bắt chước theo một cách tự phát như hiện nay sẽ rất nguy hiểm.”

 

Bác sĩ Hồ văn Hiền

Ngày 21 tháng 11 năm 2010