Xuân T́nh Trong Đường Thi

Trần Tuần Kiệt & Phí Minh Tâm

 

Anh TTK và tôi có nhiều mối quan hệ với nhau.  Hơn 50 năm về trước chúng tôi có t́nh huynh đệ, anh TTK học trước tôi 1 khóa tại Trường Quốc Gia Nông Lâm Mục Blao.  Thời đó anh TTK đă làm thơ nổi tiếng là hay,   cho tới bây giờ có nhiều cô c̣n nhớ thơ của anh, trong khi tôi chỉ biết đi rừng hái lan chưa từng viết 1 câu nào cho ai đọc.  Cho tới những năm gần đây, khi tôi phải bị viết bài cho các kỷ yếu của khóa do quy định mỗi người phải có 1 bài, hay dở không cần biết, tôi bắt đầu viết cho có v́ chắc không ai đọc.  Rồi tôi bắt đầu làm thơ, nhưng v́ nghèo nàn ư tứ, tôi nghĩ dễ nhất là dịch cổ thi Trung Hoa với nhiều đề tài phong phú.  Điếc không sợ súng, nên tôi cứ dịch bừa không theo niêm vận ǵ.  Anh TTK là sư phụ đă hướng dẫn tôi trong giai đoạn nầy, nhồi vào đầu tôi các từ ngữ mà tôi mới nghe lần đầu như: bát cú (cứ tưởng là chim cú), thất ngôn (như thất hứa), tứ tuyệt (mà tôi nghĩ cùng nghĩa với tuyệt vời)...đến phát điên.  Chúng tôi cũng có những trao đổi thích thú trong các câu đối đúng sai.

 

Tam cô đồng hành, tung hoành lục khẩu

Tam sư đồng tọa, thượng hạ lục đầu.

 

Hay là:

Nhị nữ song hành, tung hoành tứ khẩu ,

Tam nhân đồng tọa, thượng hạ lục đầu.

 

Ngưu nữ tại điền trung, nhứt lung hướng hậu nhứt lung tiền

Sư đệ hành lộ thượng, lưỡng đầu chỉ địa lưỡng đầu thiên.

 

Hay là:

Ngưu nữ tại điền trung, nhứt lung hướng tiền nhứt lung hậu

Sư đệ hành lộ thượng, lưỡng đầu chỉ địa lưỡng đầu thiên.

 

Không phải các trao đổi nào cũng tiếu lâm và dễ dàng như các câu đối trên mà cũng có lúc chúng tôi đi vào văn chương thật sự, các bạn có thể thử đọc bài  "Nhân Đọc Phong Kiều Dạ Bạc" th́ biết.  Ở đây tôi muốn chia sẽ với các bạn các trao đổi với anh TTK về một đề tài ít nói đến trong cổ thi.  Tôi xin mạn phép chép lại các đoạn liên hệ trong các thư trao đổi.

 

TTK:

...........

" Điều tôi muốn nói là Xuân T́nh trong Đường Thi, tức là nỗi ḷng, sự ức chế, đè nén cái xuân t́nh của người phụ nữ từ thuở xa xưa, nhất là đối với bao nhiêu người đẹp dưới lớp cung-phi mỹ nữ cô đơn buồn bả trong cung cấm của các triều đại quan tướng, vua chúa  đời Đường.

 

Phần lớn Đường Thi đều có mô tả về t́nh yêu giữa Nam và Nữ, nhưng hầu hết các thi nhân đều đi ḷng ṿng bên ngoài, hiếm có ai bạo phổi nói trực tiếp đến sự thèm khác sinh lư, ẩn ức t́nh dục sâu kín bên trong của các giới nàỵ

 

Ngoài trừ có một thi nhân thời Văn Đường mà tiêu biểu là vài đoạn thơ dưới đây :

 

Nhân uân trướng lư hương

Bạc bạc thụy thời trang

Trường  hu  giải  la  đái

Khiếp kiến thượng không sàng.

 

Dịch Nghĩa:

Trong màn hương thoang thoảng dễ chịu

Ăn mặc sơ sài để ngủ

Cởi thắt lưng quần, than dài một tiếng

V́ thấy cái giường không mà kinh hăi.

 

Tôi không nói tên bài thơ và tác giả, để anh đoán. Ngoài ra, sẳn đây, tôi chép tặng anh bài thơ tự do của một nữ thi sĩ VN hiện đại, chắc là cô thuộc hậu duệ của thi nhân trên :

 

Năm mười bảy tuổi

Trong đêm đen

Lần đầu tiên

Khám phá ra thân thể kỳ lạ

Của người đàn ông .

Sau nụ cười ; giọt nước mắt dâng hiến

Là khoảng cách

Hun hút dài

Thăm thảm dài

Chập chùng dài

Ôi, em lạc mất em  !!

 

PMT:

"Mới đi làm về, chưa kịp cơm nước ǵ, thấy email có thơ Đường là vô luôn quên cả cơm tối.  Trong Đường Thi, cũng có nhiều bài nói về xuân t́nh, như bài Xuân Tứ sau đây của Lư Bạch:

 

 

Phiên Âm:

Xuân Tứ

Lư Bạch

Yên thảo như bích ti,

Tần tang đê lục chi

Đương quân hoài quy nhật

Thị thiếp đoạn trường th́

Xuân phong bất tương thức

Hà sự nhập la vi.

 

 Tạm dịch thơ:

Ư Xuân

Cỏ Yên mịn như tơ

Dâu Tần xanh phủ bờ

Anh mơ ngày trở lại

Đứt dạ em mong chờ

Gió Xuân nào quen biết

Rạo rực lay ơ hờ.

 

Cỏ Yên xanh biếc mịn như tơ

Cành lá dâu Tần xum phủ bờ

Đang lúc anh mơ ngày trở lại

Ḷng đau dạ cắt em mong chờ

Gió Xuân cớ sao chẳng quen biết

Màn lụa pḥng khuê lay hững hờ.

 

*Lư Trích Tiên cũng chỉ nói phớt qua chuyện xuân t́nh mà thôi.  Gió Xuân đâu mà lẻn vào pḥng khuê sao động màn tơ, phải chăng là ḷng rạo rực thiếu phụ đang chờ chồng ở xa về?

 

Bài Ngọc Đài Thể của Quyền Đức Dư thẳng thừng hơn một chút xíu:

 

 

Phiên Âm:

Ngọc Đài Thể

Quyền Đức Dư

Tạc dạ quần đới giải

Kim triêu hỉ tử phi

Diên hoa bất khả khí

Mạc thị cảo châm quy

 

 Tạm dịch thơ:

Thể Ngọc Đài

Đêm qua quần sút dây

Sáng thấy nhện là bay

Không bỏ bê son phấn

Chàng sắp về mai đây.

 

Đêm qua quần sút thắt lưng

Sáng nay nhện lại bổng dưng ḅ kề

Phấn son đâu dám bỏ bê

Phải chăng chàng cũng sắp về với em.

 

*Bài thơ đơn giản nhắc đến t́nh nghĩa vợ chồng thâm hậu.  Câu 1 nói đến một điềm, gợi ư sự mặn nồng thầm kín.  Câu 2 cho biết sắp có tin vui.  Hai câu cuối, người vợ trang điểm xinh đẹp chờ chồng về.

 

Bài Xuân Mộng  -  Sầm Tham th́ đúng là Cyber Love:

 

 

 

Phiên Âm:

Xuân Mộng

Sầm Tham

Động pḥng tạc dạ xuân phong khởi

Dao ức mỹ nhân Tương giang thủy

Chẩm thượng phiến th́ xuân mộng trung

Hành tận Giang Nam sổ thiên lư.

 

 Dịch nghĩa: Mơ Xuân

Đêm qua trong động pḥng gió xuân nổi lên

Nhớ người đẹp nơi ḍng sông Tương xa xôi

Trong giấc mơ xuân chốc lác trên gối đầu

Mà đă đi vài ngàn dặm đến Giang Nam.

 

Dịch thơ:

Pḥng động đêm qua  bổng nhớ thương

Giai nhân xa cách tận sông Tương

Mơ xuân trên gối trong giây khắc

Đă đến Giang Nam vạn dặm đường.

 

*Động pḥng nghĩa là động pḥng . Nhưng động pḥng có thể là động từ hay danh từ chỉ nơi chốn. Nếu động pḥng là động từ th́ phải có hiện diện của đầy đủ của các nhân vật.  Bận rộn như thế th́ có thời giờ đâu mà  nhớ "dao ức" , mơ mộng "xuân mộng" và đi xa "hành tận" trong 3 câu sau cùng.

 

Bài thơ anh trích gởi là Thú 2 của bài Xuân Khuê Nhị Thú của Hàn Ác.  Nguyên bài như bên dưới.  Anh đă dịch nghĩa 4 câu sau rồi. Tôi sẽ tạm dịch nghĩa 4 câu đầu .

 

TTK:

"Đố là đố cho vui vậy thôi chớ tôi cũng biết anh sẽ trả lời ngay chốc, khơi đúng chỗ ngứa của anh trong việc bàn bạc thơ văn Nho Hán mà ! Phần tôi , v́ rất hiếu kỳ, nên khi đọc xong bài Tham Luận của Trần Doăn Nho tôi thấy bài viết rất là đặc biệt . Chẳng ǵ th́ cũng từ lâu bọn ḿnh đă từng ṃ mẩm về Đường Thi với đề tài đủ loại như Ứng Chế , Tống Biệt, Cung Oán, Biên Tái, Điền Viên, Sơn Thủy, Hành Lữ ..v. v....

 

Th́ nay lại bắt gặp đề tài Xuân T́nh th́ làm sao tránh khỏi nỗi ṭ ṃ?  Anh đoán đúng, đó là thi nhân Hàn Ác , mà người ta thường gọi tên là Hàn Ốc hơn, ông sống cùng thời với các thi nhân trứ danh thời Văn Đường như Lư Thương Ẩn, Ôn Đ́nh Quân...., sinh vào khoảng 844 và mất vào khoảng năm 933 tại Tỉnh Thiểm Tây bây giờ . Tên tuổi của ông được nhắc đến như một thi nhân của t́nh yêu, hay nói đúng hơn là một thi nhân củ t́nh dục.

 

Ông viết Hàn Lâm Tập (một cuốn) và Hương Liễm Tập (3 cuốn). Về sau "Toàn Đường Thi " hợp hai tập thành 4 cuốn. Do ở chỗ trong Hương Liễm Tập của ông, đa phần mô tả chuyện trai gái nhớ nhung, tương tư , thậm chí mô tả chuyện ái ân, lại thêm cảnh phấn son lụa là trong chốn pḥng the nên đời sau gọi thi tập của ông là "Hương Liễm Thể" hay "Hương Diễm Thể" .

 

Do ảnh hưởng của quan niệm về thi giáo phong kiến chính thống , cho nên chỉ trừ một số dân ca dùng thứ ngôn ngữ b́nh dân để diễn tă sự khoan khoái, sung sướng trong quan hệ t́nh ái nam nữ , c̣n th́ chẳng ai dám cầm bút làm thơ về chuyện ái ân. Hàn Ốc bất chấp thi giáo, dám trái lễ nghĩa phong kiến, làm thơ mô tả một cách trần trụi quan hệ nam nữ như bài Ngũ Canh  sau đây:

 

Văng niên tằng ước Úc Kim sàng

Bán dạ tiềm thân nhập động pḥng

Hoài lư bất tri kim điền lạc

Ám trung duy giác tú hài hương

Thử thời dục biệt hồn câu đoạn

Tự hậu tương phùng nhăn cánh cuồng

Quan cảnh toàn tiêu trù trướng tại

Nhân sinh doanh đắc thị thê lương.

 

Dịch Nghĩa:

Năm xưa từng hẹn trên giường Úc Kim

Nửa đêm lén đến động pḥng

Trong lúc ôm nhau chẳng biết trâm rơi đâu mất

Ở trong bóng tối chỉ cảm thấy mùi đôi hài thêu

Lúc đó muốn rời nhau nhưng hồn ră rời

Từ đấy hễ gặp nhau là nh́n nhau điên cuồng

Cảnh ấy giờ đây chẳng c̣n nữa

Chỉ c̣ nỗi buồn suốt đời.

 

Như vậy, bài Xuân Khuê Nhị Thủ có phải  xuất xứ cùng trong " Hương Diễm Thể " hay không ? Và thể theo yêu cầu, tôi xin thoát dịch đoạn 1 như sau :

 

Quyện nhau kết mộng du sơn

Thân kề má cọ , chập chờn hương mê

Tỉnh ra t́nh luống ê chề

Ngoài song ngày đă trôi về chân mây!

 

PMT:

Sao anh không dịch thơ luôn 4 câu chót của Xuân Khuê cho trọn bài.  À! tôi nghỉ anh đa’nh lộn chữ VU thành DU.  Mộng VU SƠN là mộng chăn gô’i th́ thích hợp lắm.

 

Anh chưa cho biê’t  bài Xuân Khuê chữ Việt anh đọc ở đâu?

 

Bài thơ VN hôm nọ ai là ta’c giả?

 

Trong câu 1 bài Ngũ Canh, chữ Úc hay Uâ’t cũng được.  Uâ’t Kim là củ nghệ, Uâ’t Kim Hương là hoa tulip, Uâ’t Kim Sàng co’ lẻ là giường co’ mùi hương thơm. Hàn Ác có làm 1 bài Ngũ Canh khác. 

 

Ngũ Canh

Thu vũ ngũ canh đầu

Đồng trúc minh tao tiết

Khước tự tàn xuân giản

Đoạn tống hoa th́ tiết

Không lâu nhạn nhất thanh

Viễn b́nh đăng bán diệt

Tú bí ung kiều hàn

My sơn chính sầu tuyệt.

 

TTK:

“Vắng 3-4 ngày không lên máy, mails nhiều quá ! Về những điều anh hỏi :

  

Vừa gơ vừa dịch luôn Xuân Khuê Nhị Thủ.

 

Đoạn một :

Thoang thoảng mùi hương quanh trướng gấm,

Đâu  cần  giấc ngủ với y trang?

Tháo giải lưng quần , ôi lạnh lẽo!

Giường kia sao rộng , rộng thênh thang!

 

Đoạn hai :

Quyện nhau vào giấc vu sơn

Thân kề má cọ chập chờn hương mê

Tỉnh ra t́nh luống ê chề

Ngoài song ngày đă trôi về chân mâỵ

 

Tiền Du Sơn, hậu Vu Sơn, muốn lên tới đích phải đi ḷng ṿng du sơn lăm thủy trước cái đă . Nhưng ư anh cũng hay, sát với nội dung hơn.

 

Bài thơ chữ Việt..."Năm mười bảy tuổi"...là một lời thú tội dễ thương của một thiếu nữ vị thành niên. Tác giả, giờ đă trưởng thành và đang ở Saigon , yêu cầu dấu tên .

 

PMT:

"Tôi chưa đọc được bài Xuân Khuê (Hán Việt hay một ngoại ngữ nào)  trước bài viết của anh, nên mới hỏi nguồn gốc.  Nếu anh có bài viết của Trần Doăn Nho, xin anh gởi cho một bản để đọc biết thêm.  Xuân Khuê Nhị Thú  thứ tự khá tự nhiên.  T́nh yêu bắt đầu bằng hứa hẹn xây mộng đẹp, rồi thân kề má cọ  Tỉnh lại lúc hoàng hôn thấy sự ê chề phủ phàng.  Mặc dù trên giường c̣n hương thơm hơi ấm, thấy ḿnh ăn bận hở hang mỏng manh nên thở dài, nhất là thấy trên giường chỉ c̣n có một ḿnh.

 

Tôi tạm dịch bài thơ Thú 2 theo thể lục bát để tiếp theo 4 câu đầu của anh và dịch Thú 1 theo thể tứ tuyệt để kết họp với Thú 2 của anh làm thành một bài bát cú vậy.

 

 

Phiên Âm:

Xuân Khuê Nhị Thú

Hàn Ác

Nguyện kết giao gia mộng

Nhân khuynh liễm liễm tôn

Tỉnh lai t́nh tự ố

Liêm ngoại chính hoàng hôn

Nhân uân trướng lư hương

Bạc bạc thụy thời trang

Trường hu giải la đái

Khiếp kiến thượng không sàng.

 

 Dịch nghĩa:

Chân thành giao kết củng cố giất mộng

Nghiêng vào nhau, chén rượu sóng sánh

Tỉnh lại thấy mối t́nh đáng ghét

Bên ngoài màn, đúng lúc hoàng hôn.

Trong màn hương thoang thoảng dễ chịu

Ăn mặc sơ sài để ngủ

Cởi thắt lưng quần, than dài một tiếng

V́ thấy cái giường không mà kinh hăi.

 

Dịch Thơ:

Quyện nhau vào giấc vu sơn

Thân kề má cọ chập chờn hương mê

Tỉnh ra t́nh luống ê chề

Ngoài song ngày đă trôi về chân mây  TTK

Hương thơm hơi ấm c̣n đây

Y trang mỏng mảnh phơi bày nửa thân

Thở dài sửa lại giải quần

Giường không nhà vắng t́nh xuân bẽ bàng.  PMT

 

Kết mộng d́u nhau đến Vu San

Thân kề má cọ rượu nồng nàn

Tỉnh ra nhận thấy t́nh ô trược

Ngoài cổng hoàng hôn ngày sắp tàn.   PMT

Thoang thoảng mùi hương quanh trướng gấm,

Đâu cần giấc ngủ với y trang?

Tháo giải lưng quần, ôi lạnh lẽo!

Giường kia sao rộng, rộng thênh thang!  TTK

  

 

Phiên Âm:

Ngũ Canh

Hàn Ác

Văng niên tằng ước Úc Kim sàng

Bán dạ tiềm thân nhập động pḥng

Hoài lư bất tri kim điền lạc

Ám trung duy giác tú hài hương

Thử thời dục biệt hồn câu đoạn

Tự hậu tương phùng nhăn cánh cuồng

Quan cảnh toàn tiêu trù trướng tại

Nhân sinh doanh đắc thị thê lương.

 

 Dịch Nghĩa:

Canh Năm

Năm xưa từng hẹn trên giường Uất Kim (nghệ)

Nửa đêm lén đến động pḥng

Trong lúc ôm nhau chẳng biết trâm rơi đâu mất

Ở trong bóng tối chỉ cảm thấy mùi đôi hài thêu

Lúc đó muốn rời nhau nhưng hồn ră rời

Từ đấy hễ gặp nhau là nh́n nhau điên cuồng

Cảnh ấy giờ đây chẳng c̣n nữa

Chỉ c̣n nỗi buồn suốt đời.

 

Dịch Thơ:

Chưa có hứng dịch bài Ngũ Canh