Dịch Thơ Đường

 

Tảo Mai   Tề Kỷ*

Vạn mộc đống dục chiết
Cô căn noăn độc hồi
Tiền thôn thâm tuyết lư
Tạc dạ nhất chi khai.
Phong đệ u hương khứ
Cầm khuy tố diễm lai
Minh niên như ưng luật
Tiên phát ánh xuân đài.

 

Dịch Nghĩa:

Mai Sớm

Vạn cây bị băng giá sắp chết
Riêng một gốc nhờ hơi ấm vẫn c̣n sống.
Ngoài đầu thôn, từ trong chỗ tuyết dày đặc,
Đêm qua có một cành nở hoa.

Gió từ xa thổi đến mùi hương u ẩn

Chim muôn đến nh́n hoa trắng nỏn nà

Năm tới nếu theo đúng thời tiết

Trước tiên vườn xuân sẽ sáng lạng.

Dịch Thơ:

 Mai Sớm

Vạn cây băng giá chết

Một cội ấm mọc ra

Đầu xóm trong tuyết đặc

Một cành đêm nở hoa.

Gió xa đem hương ẩn

Chim ngắm hoa trắng ngà

Năm tới như đúng tiết

Vườn xuân sáng ánh tà.

                        

*Sư Tề Kỷ họ Hồ là một thi sỉ sống vào cuối đời nhà Đường và đầu thế kỷ thứ 10. Ông sanh tại Trường Sa tỉnh Hồ Nam. Mồ côi từ thuở nhỏ, Ông xuất gia tu học Thiền Tông tại chùa Đồng Khánh trên núi Đại Khuê(?).  Sau trụ tŕ tại chùa Chi Long Hưng tại Giang Lăng tỉnh Hà Bắc.  Thơ của Sư Tề Kỷ hơn 800 bài được sưu tập trong 10 quyễn Bạch Liên Tập và có thể t́m thấy trong Toàn Đương Thi chương 838 đến 847. Cũng tương tự như thơ của Giả Đảo, thơ Tề Kỷ ư binh dị, trực tiếp, ít xài điển tích, không diễn tả nhiều t́nh cảm sôi động, b́nh thản và chấp nhận.   VDK

 

 

NHẤT CHI MAI 
           Trần Tuấn Kiệt

 

Tôi ngồi nghe và nghe nhiều lần bản nhạc "Đóa Hoa Nghiêm" của Nguyễn Tuấn. Nhạc của anh Tuấn th́ khỏi nói rồi, rất thơ mộng, giọng điệu kể lể nhẹ nhàng, lắm khi làm buốt con tim của người ta!  Không biết cuộc đời của anh ấy có bềnh bồng như tiếng nhạc không?  Đóa Hoa Nghiêm không thấy ngoài đời, nhưng trong ḷng mọi người đều có, nó vô h́nh vô sắc và, tùy trạng thái, có chút hương thơm.

 

Nhân đây, tôi gởi anh một đoạn viết về một loài hoa có thật, rất đặc trưng và thanh khiết.  Đó là đóa hoa Mai , phỏng theo tài liệu của tác-giả Trương Quang với tựa đề Nhất Chi Mai.  Văn thơ từ xưa đến nay viết về hoa Mai th́ rất nhiều, đặc biệt nhất là hai bài thơ xưa từ cửa Phật : một Trung Hoa, một Việt Nam gặp nhau ở câu cuối cùng có ba chữ Nhất Chi Mai được truyền tụng đến giờ.

 

Tại Trung Hoa dưới thời Nhà Đường, nhà sư Tề Kỷ có bài ngũ ngôn tuyệt cú Mai Thi rất nổi tiếng, được Thi Thoại Tổng Qui chép là :

 

Vạn hủy đống dục chiết,
Cô căn noăn độc hồi.
Tiền thôn thâm tuyệt lí,
Tạc dạ sổ chi khai.

 

Dịch nghĩa:

Vạn mầm đều tàn rụi v́ băng giá
Riêng một gốc vẫn c̣n sống nhờ hơi ấm.
Ngoài đầu thôn, từ trong chỗ tuyết dày đặc,
Đêm qua có mấy cành mai nở hoa.

 

Trịnh Cốc rất tán thưởng bài thơ trên, nhưng đề nghị nên thay chữ "sổ" bằng chữ "nhất" Tạc dạ nhất chi khai (Đêm qua có một cành nở hoa ). Được một chữ tinh hoa, sư Tề Kỉ nhận nhà thơ Trịnh Cốc là "Nhất tự sư" (thầy dạy một chữ). Bài Mai thi đúng là bài ngụ ngôn, vỏn vẹn 20 chữ mà tóm lược được lẽ tuần hoàn, biến dịch của vạn hữu.  Ṿng quay của tạo hóa, hết Đông tới Xuân, trong khí âm giá lạnh đă manh nha mầm sống của hoa lá - âm trung hữu dương - Có đêm tối nào âm u vô tận ? Ngày mai trời lại sáng !

 

Ở Việt Nam, thiền sư Mẫn Giác (1052 - 1096) có bài thơ, cũng thường được gọi là Nhất Chi Mai, tương tự như bài trên nhưng có phần thâm viễn hơn. Khi lâm bệnh, ngài muốn nhắn gởi với đời về lẽ chuyển dịch vô thường không chao động đến tâm an nhiên của ta.  Bài "Cáo Tật Thị Chúng" như sau :

 

Xuân khứ bách hoa lạc
Xuân đáo bách hoa khai
Sự trục nhăn tiền quá,
Lăo ṭng đầu thượng lai
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đ́nh tiền tạc dạ nhất chi mai.

 

Dịch thơ: 

Xuân đi trăm hoa rụng
Xuân đến trăm hoa cười
Trước mắt việc đi măi
Trên đầu già đến rồi
Đừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết,
Đêm qua sân trước một cành mai.

Ngô Tất Tố

 

Xuân đi trăm cánh hoa tàn

Xuân sang tươi thắm muôn ngàn sắc hoa

Sự đời tuần tự diễn qua

Trải bao năm tháng tóc đà bạc phơ

Xuân tàn đừng tưởng cành trơ

Đêm qua mai nở nhởn nhơ trước nhà.

Phí MinhTâm

Người đời đều thể nghiệm được Xuân và Hoa là bước đi của thời gian trong không gian và đều cảm nhận tính lạc quan, tích cực của hai câu cuốị Xuân đi hoa rụng,  thế nhân buồn, Xuân đến hoa nở, thế nhân vui.  Đó là cái đi và đến trong thực tại dung tục trầm luân. Chuyện đổi thay qua thời gian in dấu nhăn cuối mắt và tóc trắng trên đầu. Vượt lên trên những biến dịch vô thường đó là cánh hoa mai thường hằng của trí tuệ viên măn, nở bừng lên ở nơi ta không hề trông đợi.  "Hoa lạc tận" là hư vô, đă hóa thân ra thực tại "Nhất chi mai ", thực tại chính là giác ngộ, là sự giải thoát của Bát Nhă Tâm Kinh "Yết đế yết đế ba la yết đế ba la tăng yết đế bồ đề tát bà ha" (Gate gate para gate para samgate buddhi svaha). Tạm dịch là: "Qua đi, qua đi, qua bờ bên kia đi, hoàn toàn qua bờ bên kia đi, th́  giác ngộ."

 

Trang Nhà NLM Tuyển Tập 50 Năm NLM50 Trang Nhà Khóa 2