Vài Nét Về Thơ Đường

 

Tài liệu trích từ cuốn "Thơ Đường Ở Việt Nam" của Ngô Văn Phú

 

Thơ Đường là một hiện tượng thi ca đặc biệt được cả nền và đỉnh. Kéo dài suốt từ thời Đường, từ khi Đường Cao tổ Lư Uyên dựng triều đại, cho đến khi nhà Đường mất, ṛng ră ba trăm năm(618-907 sau công nguyên). Số lượng có tới hàng vạn bài thơ của khoảng hai nǵn ba trăm nhà thơ…Cái nền vĩ đại ấy, lại có những thi hào nổi danh trở thành những danh nhân thế giới như Lư Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị … Một phong trào thơ, mở đầu và phát triển, luôn luôn có những tên tuổi mới, vượt trội lên. Phong cách của những nhà thơ nổi tiếng của đời Đường rất đa dạng: Mạnh Hạo Nhiên, Vương Duy, Trần Tử Ngang, Cao Thích, Lư Thương Ẩn, Trương Tịch, Đỗ Mục, Lưu Vũ Tích, Đỗ Tuân Hạc, Tào Đường…. Thơ của họ, đă rất khác nhau, nói chi đến Lư Bạch và Đổ Phủ. Đề tài thể hiện từ những sinh hoạt sa hoa quư tộc, đến cảnh nghèo túng nhất của dân chúng, cảnh đời, cảnh tiên, cảnh thiền, núi non, song nước, trận mạc, biên tái, hoa cỏ, rất phong phú; ở tài thơ này với tài thơ khác, một đề tài lại có vẻ chung, những phong vị riêng. Vua chúa như Đường Thái Tôn, Đường Cao Tôn, Vơ Tắc Thiên, Đường Minh Hoàng, Hiến Tông, Mục Tông, Tuyên Tông, nữ thi sĩ như Đỗ Thu Nương, Trần Ngọc Lan, Dương Quư Phi… hoặc nhưng dân chúng b́nh thường ở thành thị hoặc thôn dă đều làm thơ, yêu thơ. Sinh hoạt ngâm thơ, thưởng thơ ở các nhà giàu đă đành, mà trong quân, những tiệc lớn của nhà vua hay tết nhất lễ hội của dân chúng, thơ cũng là một thứ được nhiều người mến mộ.

Nhiều bài thơ hay đă được lưu truyền hàng ngàn năm nay, không những ở trong nước mà đă vượt ra ngoài nước. Thơ đă là một quy định trong thi cử… Thơ Đường có ảnh hưởng lớn trong nền văn hóa Trung Hoa.

Thành tựu thơ ca đời Đường nhờ một thời kỳ phát triển của đời sống kinh tế, xă hội phong kiến ở Trung Quốc…Chính sách khoa cử, tôn giáo, những chủ trương lớn về văn hóa của triều đại Đường khiến triết học cũng rất phát triển. Thời nhà Đường đă quy định ngoài Tứ thư Ngũ kinh, Đạo Đức Kinh và Trang Tử là sách các sĩ tử phải học, do đó Đạo giáo và tư tưởng Lăo Trang được quảng bá. Những tư tưởng triết học được hấp thụ từ những tư tưởng tiến bộ đưa vào, đă góp phần nâng cao kiến thức cho sĩ tử đương thời, nhất là các thi sĩ, cũng vốn là những người nhậy cảm và ham t́m hiểu cái mới. Một trong những chủ tướng của thi đàn lúc đó như Lư Bạch, người có một cá tính mạnh, quyết liệt, cuối cùng, chịu ảnh hưởng của Đạo Giáo khiến thơ ông giàu tính lăng mạn. Cơ sở tư tưởng của thơ sơn thủy, điền viên gần gũi với thiên nhiên của Vương Duy, là do chịu ảnh hưởng của Đạo Phật và đạo Lăo. C̣n phái Tân Nhạc Phủ Nguyên Vi Chi Hàn Dũ, Liễu Tông Nguyên và Bạch Cư Dị, th́ cùng một trường phái. Thơ của các ông đậm sâu tư tưởng Nho giáo trong cảm xúc, lấy nhân nghĩa, lấy sự quan tâm đến đời sống xă hội làm chủ đạo…

Không riêng ǵ thơ ca mà các ngành khác như họa, múa nhạc đều phát triển. Do đó, ngành này đem những vẻ đẹp cho ngành khác. Thơ Đường rất trọng âm nhạc, h́nh ảnh, khắc họa. Sự trau chuốt khổ công đi đôi với những cảm hứng tự nhiên, không phải tự dưng hái được, mà do những kiến thức thu hái từ nhiều nguồn của các nhà thơ đời Đường. Vương Duy không những là một nhà thơ, c̣n là một họa sĩ, một nhà thư pháp. Do đó trong thơ ông , thơ và họa kết hợp rất điêu luyện. Sau này, thi hào Tô Đông Pha đời Tống đă phải thốt lên rằng: “mỗi bài thơ của ông ( Vương Duy) là một bức họa, và trong mỗi bức học của ông la.i có một bài thơ”. Vương Xương Linh, Vương Chi Hoán, Cao Thích nghe hát ở Kỳ Đ́nh, thẩm âm sành điệu chẳng khác ǵ nhạc công, nhạc sĩ…

Thơ Đường sâu sắc về nội dung, nhiều phẩm chất đệp về h́nh thức; hiện thực và lăng mạn đều đạt tới những đỉnh cao…

Thơ Đường được chia ra hai loại: cổ thể và tân thể(luật). Trong cổ thể lại có bài năm lời (ngũ ngôn) và bảy lời ( thất ngôn).

Trong thơ luật lại có loại tuyệt cú( bốn câu) và bát cú( tám câu), mỗi phần trong bài bát cú đều có quy tắc cụ thể để thành một quy định về cấu trúc ( phá , thừa, thực, luận, kết). Ngoài ra, c̣n có luật bằng trắc, bắt buộc để tạo thành âm điệu và vần, làm phong phú cho bài thơ.

Thơ Đường có mấy thời kỳ:
Sơ Đường
Thịnh Đường
Trung Đường
Văn Đường