Hoa Đào Năm Ngoái C̣n Cười Gió Đông …..  

 

Hải Đà 

 

~oOo~

 
     
 

       Trong truyện Kiều, Nguyễn Du có một đoạn thơ tả lại cảnh lúc Kim Trọng trở lại vườn xưa cảnh cũ nơi mà Kim Trọng và Thúy Kiều đă nhiều lần ḥ hẹn tâm t́nh với nhau :

"Đầy vườn cỏ mọc lau thưa
Song trăng quạnh quẽ, vách mưa ră rời
Trước sau nào thấy bóng người
 Hoa đào năm ngoái c̣n cười gió đông
Xập xè én liệng lầu không
Cỏ lau mặt đất, rêu phong dấu giầy
Cuối tường gai góc mọc đầy
Đi về này những lối này năm xưa ....."

      Thật ra trong ngôi vườn t́nh ái ḥ hẹn giữa Kim Trọng và Thúy Kiều năm xưa chưa chắc đă có cây đào nở rộ đầy hoa đang cười bỡn cợt với gió đông (gió xuân) lơi lả ... Mà dù có cây đào đi chăng nữa cũng không là nét đặc trưng biểu tượng trong những vần thơ trữ t́nh nầy : 

"Trước sau nào thấy bóng người
Hoa đào năm ngoái c̣n cười gió đông .."  

mà chính Nguyễn Du đă muốn nhắc nhở lại cái điển tích của Thôi Hộ " Đào hoa y cựu tiếu đông phong ..." trong bài thơ “Đề Đô Thành Nam Trang “ như một yếu tố ngôn ngữ chủ yếu làm phương tiện để dẫn dắt độc giả vào cái nhận thức hiện tại : cảnh xưa vẫn c̣n đó... nhưng người đẹp nay c̣n đâu ? .. Cái tài hoa khéo léo của Nguyễn Du là ngoài cái biểu tượng chính " hoa đào năm ngoái" c̣n mang thêm những h́nh tượng ngôn ngữ để bổ sung cho nhận thức "cảnh đó người đâu ?" , tạo nên một bức tranh trữ t́nh lăng mạn và gợi sầu gợi cảm vô cùng qua những h́nh ảnh chất liệu như : cỏ, lau, song, vách, trăng, mưa, én, rêu, dấu giầy, tường gai v.v... đă gây ra những ấn tượng sâu sắc, nguồn cảm xúc dào dạt, nồng nàn, xao động ḷng người …  

               Nói đến mùa Xuân là nói đến nhựa sống căng tràn, là nói đến t́nh yêu lai láng dạt dào của những mối t́nh tuyệt đẹp giữa kẻ nam và người nữ . Bài thơ “Đề Đô Thành Nam Trang” của Thôi Hộ là một giai thoại văn học nói lên một mối t́nh xuân muôn thuở nầy.. Bài thơ c̣n có tên là “Đề Tích Sở Kiến Xứ “ (Thơ đề chỗ trông thấy năm trước) . Chuyện kể rằng chàng sĩ tử Thôi Hộ đi thi bị hỏng, nhân tiết thanh minh đi du xuân ở phía nam thành Đô, thấy một trang trại cây cối xanh tươi tốt đẹp, ghé lại gơ cửa xin nước uống, th́ gặp một tuyệt sắc giai nhân đứng dựïa cành đào, ưng ửng má hồng, e lệ chẳng nói năng chi, mà chàng trai Thôi Hộ th́ đắm đuối nh́n … Hoa đẹp mà người cũng đẹp thay! Cảnh vật tươi sáng rực rỡ, tinh khôi, đầy mộng mơ đă quyến rũ và làm say đắm thi nhân trước cảnh đẹp người xinh …  Thôi Hộ từ giă bịn rịn ra về, năm sau cũng nhân tiết thanh minh ghé lại trang trại cũ đi t́m người xưa, cảnh vẫn không thay đổi, cây đào vẫn c̣n đó đùa cợt với gió xuân, mà người đi đâu vắng, cửa đóng then cài.. Thôi Hộ bồi hồi thương nhớ mà cảm xúc viết thành bài thơ đem gài vào cánh cửa … Một thời gian sau, Thôi Hộ thương nhớ quá, cầm ḷng không đậu, trở lại chốn cũ, th́ nghe tiếng khóc trong nhà vang rạ. Chàng gơ cửa , th́ một ông già đi ra, nh́n chàng và hỏi : “ Người có phải là Thôi Hộ không ? Con gái tôi đă đọc bài thơ mà tương tư da diết, sầu khổ, không ăn uống và đă chết rồi …”  Thôi Hộ hối hận vô cùng, chàng quỳ bên giường nàng, ôm xác nàng mà khóc lóc thảm thiết, khan vái và lay nàng dậy … Trời đă cảm thương cho mối t́nh chung thủy .. nàng đă hồi tỉnh và hai người đă kết duyên vợ chồng …. Một cuộc t́nh đẹp đă thành giai thoại và tương truyền măi đến đời sau ..

 Đề Đô Thành Nam Trang  

Khứ niên kim nhật thử môn trung
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng
Nhân diện bất tri hà xứ khứ
Đào hoa y cựu tiếu đông phong

   Thôi Hộ

 Dịch nghĩa:

Năm ngoái, ngày này ở trong cánh cửa này
Mặt người và hoa đào cùng chiếu ánh hồng cho nhau
Mặt người không biết đă đi đâu rồi
Hoa đào vẫn như xưa c̣n cười với gió đông (gió xuân)  

Đề Thơ Ở Nam Trang Thành Đô  

Năm ngoái hôm nay cũng cửa nầy
Hoa đào má phấn đỏ hây hây
Người đi đâu mất, c̣n hoa đó
Ghẹo gió đông cười hoa ngất ngây

       Hải Đà cảm dịch  

Cửa nầy năm ngoái hôm nay
Hoa đào ưng ửng đỏ hây má hồng
Biết t́m đâu nữa chân dung
Hoa đào bỡn cợt gió đông gọi về

      
Hải Đà cảm dịch    

            Trong một bài thơ "Sơn Pḥng Xuân Sự" (Chuyện xuân ở nhà trên núi) của Sầm Tham cũng có hai câu thơ thể hiện những h́nh ảnh ước lệ tượng trưng như  trong bài thơ của Thôi Hộ : người đă xa vắng rồi, cảnh vật h́nh như vẫn lănh đạm vô t́nh ... nhưng hai cái h́nh tượng nhận thức đối nghịch đó đă có năng lực tạo ra một cảm xúc mănh liệt, một t́nh cảnh xao xuyến, bồi hồi, chua xót phân ly đầy nhớ thương và luyến tiếc ....  

Lương viên nhật mộ loạn phi nha
Cực mục tiêu điều tam lưỡng gia
Đ́nh thụ bất tri nhân khứ tận
Xuân lai hoàn phát cựu thời hoa

      Sầm Tham 

Vườn chiều nhốn nháo quạ vờn bay
Đôi mái nhà xiêu thấp thoáng đây
Người vắng sân cây đâu có biết
Xuân về hoa cũ nở thơm đầy

         Hải Đà cảm dịch         

        Bài thơ trữ t́nh lăng mạn của Thôi Hộ, hàm súc mang nhiều h́nh ảnh linh động và ư t́nh thắm thiết, đă đúng như định nghĩa Thơ mà Lamartine đă nói : “Thơ là sự hiện thân cho những ǵ sâu sắc thầm kín nhất của con tim và huyền diệu thiêng liêng nhất của tâm hồn con người, và khơi động những h́nh ảnh tươi mát sống động nhất, âm thanh tuyệt vời nghệ thuật nhất trong thiên nhiên ..” Bài thơ cô đọng bốn câu của Thôi Hộ là một sự kết hợp hài ḥa  giữa cảnh sắc, h́nh tượng, ư t́nh , âm thanh, nhịp điệu và nhạc tính đă gây sự rung động và mẫn cảm, biểu tượng một thế giới cảm xúc, làm xao xuyến tâm hồn người đọc khôn nguôi …                                               
                                                     Hải Đà

Thơ Phóng tác:

(dựa theo ư thơ Đề Đô Thành Nam Trang – Thôi Hộ)

Hoa Đào Năm Ngoái  

Tôi đă gặp em trước cổng nầy
Ngày nầy năm ngoái gió xuân bay
Ánh dương phơi phới hồng đôi má
Ưng ửng đào hoa em ngất ngây  

Lẳng lặng nh́n em ánh mắt sâu
Môi thơm ngan ngát lộc xuân đầu
Trăm năm tơ ngăi là em đó
Gặp gỡ làm chi để kiếp sầu  

Cầm tay chẳng nói một lời sao
Tiễn biệt chia xa luống nghẹn ngào
Có phải lương duyên trời đă định
Mỏng manh phai nhạt sắc hương đào  

Tôi trở về đây đứng đợi mong
Hương xưa t́m lại phấn xuân hồng
Người đâu ?  C̣n lại hoa đào đó
Cười cợt vô t́nh với gió đông  

  Vương Ngọc Long phóng tác