Đề tích sở kiến xứ

Phạm văn Bân

Điển tích của bài thơ "Đề thành đô Nam trang - còn có tên là Đề tích sở kiến xứ", (viết về căn nhà phía Nam của thành đô hay viết về chốn xưa đã thấy) trích trong "Thành Ngữ Cố Sự Đệ Nhất Tập", do Bành Minh Huy là tác giả, nhà xuất bản Hải Hoa Văn Khố, Trung Hoa Dân Quốc Thất Thập Bát Niên Cửu Nguyệt Đài Tam Bản.  Phía dưới e-mail này là bản tiếng Anh. 

Truyện rằng:
Sau một lúc rong chơi vào dịp lễ Thanh Minh (1), Thôi Hộ, một thi nhân nổi tiếng đời nhà Đường (618-907 ẠD.), khát nước, ghé đến Đào Hoa trang gõ cửa xin nước uống. Nhìn thấy người con gái ra mở cửa, Thôi Hộ không che dấu được vẻ mặt ngây ngất trước nét đẹp "hoa nhường, nguyệt thẹn" của người con gái.  Nàng cảm nhận được và nhỏ nhẹ hỏi, "Ông cần gì?"  Trong cơn mê đắm, Thôi Hộ ấp úng, "Tôi .... tôi muốn xin cốc nước"  Nàng đứng thập thò trong cửa đưa nước cho, còn chàng thì đưa tay nhận.  Người nhận, kẻ cho đã vô tình chạm tay nhau. Luân lý thời đó là "nam nữ thụ thụ bất thân" nên nàng lấy làm e thẹn, má đỏ hồng lên, quyện lẫn với màu hồng của hoa đào.  Cảnh và người thật đúng là "sắc bất ba đào dị nịch nhân"! 

Năm sau, vì thương nhớ người xưa quá sâu đậm, Thôi Hộ lại ghé đến Đào Hoa trang. Cảnh vẫn như cũ, hoa đào vẫn rực rỡ phất phơ theo gió như mỉm cười chào đón khách đến thăm; tuy nhiên, người xưa đã vắng bóng, không biết đi về phương nào! Thôi Hộ không nén được cảm xúc, bèn viết bài thơ tứ tuyệt ngay trên cửa.  Nguyên tác Hán:

                  


Hán Việt: đề thành đô nam trang (đề tích sở kiến xứ) 

                                                                 thôi hộ

khứ niên kim nhật thử môn trung,
nhân diện đào hoa tương ánh hồng.
nhân diện bất tri hà xứ khứ
đào hoa y cựu tiếu xuân phong.

 Dịch sát nghĩa:

viết về căn nhà phía nam của thành đô (viết về chỗ đã thấy xưa kia)

                                        thôi hộ
năm ngoái ngày nay tại khung cửa này,
sắc hồng của mặt người (của cô gái) và hoa đào phản chiếu qua lại (tương) với nhaụ
không biết mặt người (của cô gái) nay đã đi về phương nào,
hoa đào vẫn y như cũ (không thay đổi) cười cợt gió xuân.

  Dịch thơ:

 

ngày ấy năm nao tại cửa này

hồng nhan lấp lánh ánh hoa lay

người xưa lưu lạc phương nào nhỉ

cảnh cũ hoa đào cợt gió bay

(1)Kiều, Nguyễn Du:

Thanh minh trong tiết tháng Ba,

Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh

Gần xa nô nức yến anh

Ngựa xe như nước, áo quần như nêm.

 

A beauty and peach blossoms


There was once a scholar by the name of Ts'ui Hu, who lived during the T'ang dynasty (618-907 ẠD.)  He was a gentle man who loved to travel from place to place, enjoying the scenic beauty and composing poetry.

One time, on Tomb-Sweeping Day, Ts'ui Hu went to the countryside for a spring outing.  He was fascinated by flowers and foliage covering the countryside, and unaware of the time, he strolled about for hours.  All of a sudden, he felt thirsty and noticed a house nearbỵ  He went up to the gate and knocked, thinking he would ask for a cup of water.  To  Ts'ui Hús surprise, the person who answered the door was an exceedingly beautiful woman.  On seeing her. he was immediately taken in by her beauty and completely forgot his thirst.
The girl blushed when she saw the expression on Ts'ui Hu's face, and said softly, "What is it you want, Sir?"
Ts'ui Hu finally awoke from his reverie and said politely, "I ... I would like a cup of water."

Shortly after, the girl came out of the courtyard that was filled with peach blossoms, carrying a cup of water.  The woman's beauty and the beauty of the flowers enhanced each other and the image was incredibly beautiful.

After Ts'ui Hu returned home he yearned endlessly for the beautiful girl.  For the longest time he simply could not put her out of his mind.

The next year on  Tomb-Sweeping Day, Ts'ui Hu traveled back to the same placẹ  He had longed for the girl so terribly and hoped he might see her again.  Who would have suspected that when he arrived at the house, the peach blossoms that filled the courtyard was flittering in the spring breeze just as they had a year earlier, but the lock on the gate had become rusted.  Ts'ui Hu was deeply grieved and regretted not returning earlier to see her.  He then inscribed a poem on the door that read:

last year on this day, inside the gate
the crimson of her face and that of the blossoms enhanced and beautified each other
i know not where this face has gone
yet the blossoms laugh in the spring breeze just as before.


(this means: last year on this day, I stood at the gate and saw a girl as beautiful as peach blossoms.  I do not know where this beautiful girl is now.  All that is left is the peach flowers blossoming in the spring wind,  just as they were in previous years.)


2003, tiết lập xuân, phạm văn bân