B Nha Tử Kỳ

Ph Minh Tm

 

Tử Kỳ di hận thn tin khứ

B Nha suất cầm tạ tri m

 

B Nha v Tử Kỳ l hai người bạn tri m thời Xun Thu Chiến Quốc. Sch L Thị Xun Thu c chp: B Nha gảy đn, Tử Kỳ ở ngoi nghe trộm. Tử Kỳ cn khen tiếng đn của B Nha lc th nguy nguy hồ ch tại cao sơn", lc th "dương dương hồ ch tại lưu thủy.

 

B Nha, họ Du tn Thụy, l người nước Sở, nhưng lm quan Thượng ại Phu nước Tấn. B Nha nổi tiếng l một khch phong lưu văn mặc, lại c ngn đn tuyệt diệu nhất đời v khng bao giờ rời cy Dao cầm yu qu của mnh.

 

Tử Kỳ, họ Chung tn Huy, l một danh sĩ ẩn dật lm nghề đốn củi để bo hiếu cha mẹ tuổi gi nua, nh tại Tập Hiền Thn, gần ni M Yn, ở cửa sng Hn Dương.

 

Phần I

 

Năm đ, B Nha phụng chỉ vua Tấn đi sứ qua nước Sở. Trn đường về, khi thuyền đến cửa sng Hn Dương, nhằm đm Trung Thu sng trăng, phong cảnh hữu tnh, B Nha cho lịnh cắm thuyền dưới chn ni M Yn để thưởng ngoạn. Cảm thấy hứng th, muốn dạo chơi một vi khc đn, B Nha sai qun hầu lấy chiếc lư ra, đốt hương trầm, xng cy dao cầm đặt trn n. B Nha trịnh trọng nng đn, so dy vặn trục. Sau đ đặt hết tm hồn đn ln một khc ro rắt m thanh, quyện vo khi trầm. Chưa dứt bi, đn bỗng đứt dy.

 

B Nha giựt mnh tự nghĩ, dy đn bỗng đứt thế nầy ắt c người nghe ln tiếng đn, bn sai qun hầu ln bờ tm xem c ai l người nghe đn m khng lộ mặt. Qun hầu lnh lịnh ln bờ th bỗng c người từ trn bờ ln tiếng:

 

- Xin đại nhn thứ lỗi cho, tiểu dn ny đi kiếm củi về muộn, đi ngang qua đy, nghe tiếng đn tuyệt diệu qu, nn cất bước đi khng đnh!

 

B Nha cười lớn bảo:

 

- Người tiều phu no đ dm ni hai tiếng nghe đn với ta?

 

Tiếng ni từ trn ni lại đp lại:


- Đại nhn ni vậy, kẻ hn ny trộm nghĩ l khng đng. H đại nhn khng nhớ cu ni của người xưa: "Thập nhất chi ấp tất hữu trung tn" (Trong một ấp c mười nh ắt c người trung tn). Hễ trong nh c qun tử th ngoi cửa ắt c người qun tử đến... Nếu đại nhn khinh chỗ qu ma khng người biết nghe đn, th cũng khng nn khảy ln khc đn tuyệt diệu lm g.

B Nha c vẻ ngượng khi nghe cu ni của người tiều phu. Biết mnh lỡ lời, liền tiến st đến mũi thuyền dịu giọng ni:

 

- Người qun tử ở trn bờ, nếu thực biết nghe đn, biết vừa rồi ta khảy khc g khng?

 

- Khc đn đại nhn vừa tấu đ l: ức Khổng Tử khc thầy Nhan Hồi, phổ vo tiếng đn, lời rằng:

 

Khả lin Nhan Hồi mệnh tảo vong

Gio nhn tư tưởng mấn như sương

Chỉ nhn lậu hạng đan biều lạc

 

Hồi ny, đại nhn đang đn th đứt dy, nn cn thiếu mất cu bốn l:

 

Lưu đắc hiền danh vạn cổ dương.

 

 

Tạm dịch thơ:

Nhan Hồi mất sớm thật đau thương,

Tư tưởng dạy người tc bạc sương.

Ng hẹp nước bầu cơm giỏ hẩm (1)

Danh hiền lưu mi cỏi trần dương.

PMTm

 

(1) Nhan Hồi vui trong cảnh khốn khổ, sống trong ng hẹp chỉ với giỏ cơm v bầu nước.

 

 

Phần II

 

Tử Kỳ tinh thng nhạc l, tinh tường Dao cầm, thấu r lng B Nha qua tiếng đn, lc cao vi vọi, ch tại non cao, lc th mnh mng trời nước bao la, như nước chảy. B Nha v cng bi phục v xin kết nghĩa anh em. Trước khi chia tay, hai người hẹn gặp lại năm sau cũng tại chốn nầy.

 

Ma thu năm sau, khi B Nha trở lại M Yn th Tử Kỳ, v bệnh, mới chết mộ cn chưa xanh cỏ. Chung lo, thn phụ của Tử Kỳ đưa B Nha đến mộ. Bn phần mộ Tử Kỳ, B Nha lạy v khc nức nở rằng: Hiền đệ ơi, lc sống anh tuấn tuyệt vời, nay chết, kh thing cn phảng phất, xin chứng gim cho ngu huynh một lạy ngn thu vĩnh biệt.

 

Lạy xong, B Nha gọi đem Dao cầm tới, đặt ln phiến đ trước mộ, ngồi xếp bằng trn mặt đất một cch nghim trang, so dy tấu khc "Thin thu trương hận", tiễn người tri m ti hoa yểu mạng. Tiếng đn đang ro rắt bỗng trầm hẳn xuống. Gi rừng thổi mạnh, my đen ko lại, u m bầu trời, hồi lu mới tan. B Nha ngưng đn. Gi ngừng rt, trời trong sng trở lại, chim ai on lặng tiếng. B Nha nhn Chung lo thưa:

- Tử Kỳ đ về đy chứng gim cho lng thnh của tiểu sinh. Chu vừa đn khc đoản ca để viếng người tri m ti hoa mệnh yểu, v xin đọc thnh thơ đoản ca ny:

 

 

Ức tch khứ nin thu

Giang bin tằng hội qun

Kim nhật trng lai phỏng

Bất kiến tri m nhn

Đn kiến nhất bi thổ

Thảm nhin thương ng tm

Thương tm thương tm phục

Bất nhẫn lệ phn phn

Lai hoan khứ h khổ

Giang bạn khởi sầu vn

Tử kỳ tử kỳ hề

Nhĩ ng thin kim nghĩa

Lịch tận thin nhai v tc ngữ

Thử khc chung hề bất phc đn

Tam xch dao cầm vị qun tử.

 

Tạm dịch nghĩa:

Nhớ đến ma thu năm trước

Từng gặp bạn bn bờ sng

Hm nay trở lại tm

Khng thấy người tri m

Chỉ thấy một nấm mộ đất

Thảm thiết đau thương lng ta

i thương tm! Lại thương tm!

Khng cầm được nước mắt rng rng

Vui đến rồi đi, cn lại đau khổ

Mysầu trổi ln bn ven sng

Tử Kỳ hởi! Tử Kỳ ơi!

Em v anh c nghĩa ngn vng

D c đến tận v bến bờ cũng khng ni hết lời

Vậy khc nhạc nầy cũng dứt khng đn nữa

Dao cầm ba thước chết lun theo em.

 

Tạm dịch thơ:

Từ nhớ đến ma thu năm trước
Bến trường giang gặp bạn cố nhn
Năm nay lại đến Giang Tn
Ging sng lạnh ngắt cố nhn đu rồi
Buồn chỉ thấy nấm mồ bn ni
Ci ngn năm chia cắt đau lng
i thương tm, i thương tm
Sụt si lai lng bao hng lệ rơi
My sầu thấp thong chn trời
Đm vui đổi lấy một đời khổ đau
Tử Kỳ ơi, Tử Kỳ ơi
Ngn vng khn chuộc được bầu tm can
Thi từ nay, thi phm đn
Ngn thu thi hết mơ mng cố nhn...

Khuyết Danh

 


Phần III

 

Lời thơ vừa dứt, B Nha vi cy Dao cầm một vi, tay nng Dao cầm ln cao, đập mạnh xuống tảng đ. Dao cầm vỡ tan nt tung từng mnh, trụ ngọc, phm vng rơi lả tả.

 

Chung lo khng kịp ngăn, hoảng kinh hỏi rằng:

 

- Sao đại nhn lại đập vỡ đn qu gi nầy?

 

B Nha đp lời bằng bi thơ tứ tuyệt:

 

Suất toi dao cầm phượng vĩ hn

Tử Kỳ bất tại đối thy đm

Đại thin thế giới giai bằng hữu

Dục mịch tri m nan thượng nan!

 

 

 

Tạm dịch thơ:

Đập nt Dao cầm đau xt phượng (1)

Tử Kỳ khng c đn cho ai

Bốn phương trờI đất bao b bạn

Tm được tri m kh lắm thay!

PMTm

 

(1) Dao cầm được lm từ phần gổ tốt nhất của cy ng đồng. Khi xưa vua Phục Hy thấy 5 v sao rơi vo cy ng đồng, rồi c chim phượng hong đến đậu. Biết l gỗ qu, hấp thụ tinh hoa Trời ất, nn vua bảo thợ kho lấy gổ chế lm nhạc kh gọi l Dao cầm, bắt chước nhạc kh ở Cung Dao Tr.

Trang Nh NLM Tuyển Tập 50 Năm Kỷ Yếu Hnh Ảnh 50 Năm