Iris pigmentation disorders and variations

Hien V. Ho,MD


Trường hợp mắt xanh bên đen hoặc nâu.

Mắt chúng ta có móng mắt (iris) là cái màng chắn hình tròn, có lỗ ở giữa gọi là con ngươi (pupil), nằm phía sau giác mạc trong vắt (cornea), và  phía trước của thủy tinh thể (lens) và  võng mô (retina).

 

Eye

Iris  ngăn chặn và kiểm soá lượng ánh sáng  từ ngoài vào phòng tối phía sau của mắt và rọi lên võng mô và ánh sáng được võng mô thu nhận, biến thành tín hiệu thần kinh gởi lên óc.

Figure 1

Tròng đen mắt gồm móng mắt (iris) (ở đây màu xanh) , chính giữa có đồng tử (pupil) là cái lỗ để ánh sáng từ ngoài lọt vào chiếu lên võng mô,


Cái màng chắn này có thể màu nâu đậm,  có thể nâu ửng đỏ (hazel eyes), có thể lợt hơn như màu xanh hoặc xanh lá cây (green eyes), tùy theo lượng của một chất gọi là sắc tố melanin. Melanin  càng nhiều thì màu của móng mắt càng đậm, tối hơn. Lượng melanin trong móng mắt tùy thuộc vào những yếu tố sau đây:
1) Di truyền: nguời dân da trắng (tây phương) mắt cũng như da ít melanin hơn. Người da màu (ở Mỹ gọi là "colored people') ,có melanin trong móng nắt và da nhiều hơn.
2) Tiếp xúc với ánh sáng nhiều hay it: Trẻ con lúc mới sanh da trắng hơn, móng mắt ngã về màu nâu nhạt, dễ xanh hơn . Dần dần do tác dụng ánh sáng, màu da cũng như móng mắt sẽ đậm hơn nhiều (cho đến lúc bé 2-3 tuổi mới móng mắt mớiđổi hẳn màu lúc trưởng thành)
3) một số yếu tố khác có thể làm mắt đổi màu một hoặc hai bên: thuốc men (thuốc nhỏ mắt prostaglandin để trị bịnh cườm nước/glaocoma), chấn thương mắt, biến đổi trong hệ thần kinh dẫn tới mắt (ví dụ mất ảnh hưởng của dây thần kinh giao cảm (sympathetic) của mắt có thể làm móng mắt bên đó mất melanin va đổi qua màu xanh), Trường hợp hai móng mắt khác màu nhau gọi là chứng heterochromia (dị sắc).

Figure 2

Móng mắt hai bên  màu khác nhau (heterochromia, dị sắc)

Một số bịnh nhân dị sắc mắt có thể thuộc về hội chứng Waardenburg, kèm theo một lọn tóc trắng ở trán và mắc bịnh điếc.
4) Mộ số trường hợp mới nhìn tưởng hai mắt khác màu (heterochromia) nhưng không đúng như vậy. Ỏ trẻ con, con ngươi mắt có thể đục, màu trắng vì cườm khô (cataract) do bẩm sinh hoặc do một bịnh nào đó , như chấn thương mắt, hay nguy hiểm nhất là bịnh ung thư võng mô (retinoblastoma) đặc biệt của trẻ em, tuy hiếm. Trong bịnh này, triệu chứng đầu tiên có thể cha mẹ nhận thấy, là trong một mắt em bé, con ngươi (pupil) đáng lẽ đen thì lại trắng (leucocoria).

Figure 3

Con ngươi màu trắng (mắt trái) trong retinoblastoma  

Lúc bác sĩ rọi đèn soi mắt (ophthalmoscope) phía sau mắt, võng mạc sáng lấp lánh như có những vì sao và định bịnh dễ dàng. Đấy là do bướu ung thư  neuroblastoma phần sau của mắt. Em bé cũng có thể bị lé (strabismus), mắt bị mờ, bị đỏ . Cha mẹ nếu thấy một bên mắt của em bé có dấu hiệu khác thường cần đi khám bịnh cho em ngay, nên tìm bác sĩ có dụng cụ (ophthalmoscope) khám kỹ lưỡng, hoặc đến những trung tâm nhi khoa, đừng trì hoãn.


BS Hồ Văn Hiền