Bài 10

KHI EM BÉ ÐAU BỤNG

 

Bé Brian được mười tháng. Cháu mạnh khỏe, ít bệnh vặt, đi khám bác sĩ nhi khoa đều đặn, chích ngừa đầy đủ. Mấy hôm nay cháu bị sốt, ho và hơi quấy. Mẹ cháu cũng không lo gì lắm, cháu thỉnh thoảng vẫn cảm, uống thuốc hạ nhiệt vài lần rồi bớt. Ba hôm sau cháu vẫn còn âm ấm, nhưng cháu lại có vẻ khó chịu hơn nhiều. Ngày thứ sáu cuối tuần, phòng mạch bác sĩ đóng cửa. Mẹ cháu ngại không muốn phiền bác sĩ. Buổi tối cháu không chịu ăn, và có vẻ mệt nhiều. Mẹ cháu thấy hình như cháu đau bụng, nhìn kỹ hơn thấy hình như hòn dái cháu sưng và hơi bầm tím. Mẹ cháu gọi bác sĩ và cháu được vào phòng cấp cứu ngay. Lúc đầu người ta nghi cháu bị xoắn hòn dái hoặc bị thòng ruột và nghẽn ruột là những trường hợp cần phải giải phẫu cấp cứu mà chúng ta sẽ bàn sau. Tuy nhiên nhiều triệu chứng không rõ rệt thiên hẳn về một bệnh nào. Cần nhiều bác sĩ khác nhau đến để tham khảo; bác sĩ giải phẫu tổng quát, bác sĩ giải phẫu trẻ con, bác sĩ chuyên về đường tiểu và sinh dục (bác sĩ niệu khoa - urologist). Chưa có thể đi đến một kết luận nào cả. Cháu được chuyển đến một trung tâm y khoa lớn hơn để được theo dõi với những phương tiện tinh vi hơn. Cháu vẫn bị đau bụng nhiều, lượng máu của em bị giảm xuống, có lẽ em bị chảy máu ở một nơi nào đó trong thân thể. Bác sĩ giải phẫu nghi em bị lủng ruột dư, cho vào phòng mổ. Kết quả làm ngạc nhiên mọi người, em bé mang một tật nhỏ trong ruột. Ruột của em mang một cái túi cùng nhỏ, đôi khi túi này bị viêm (sưng) và thủng. Nếu để lâu hơn không mổ em có thể bị mất máu nhiều hơn, nhiễm trùng bụng nặng hơn và có lẽ khó sống.

Ðây là một trường hợp ít xảy ra. Như đã nói ở trên phần đông những trường hợp em bé đau bụng đều do những nguyên nhân tầm thường hơn. Một mặt cha mẹ em bé khó phân biệt được em bé khó chịu, khóc la vì đau bụng hoặc vì đau một nơi nào khác. Một số điểm quan sát đôi khi rất có ích. Nếu cháu bé có những triệu chứng tiêu hóa kèm theo như: Tiêu chảy, ói mửa, bón không đi cầu nhiều hôm, ta nghĩ nhiều hơn đến nguyên do ở bụng. Tuy nhiên nói chung bất cứ bệnh nào cũng làm cho em bé đau bụng được. Một số em đau bụng vì sưng tai, sưng họng, vì nhiễm virus, vì sưng phổi, v...v... Cho nên cha mẹ cũng như người bác sĩ sẽ phải để ý quan sát đến toàn bộ tình trạng em bé thì mới ước lượng được chính xác tình hình.

Một số trường hợp đặc biệt, yếu tố thời gian là một vấn đề tối quan trọng trong việc trị liệu em bé. Ở trên chúng ta đã nhắc đến hòn dái (dịch hoàn - testis) của cháu trai bị xoắn lại (torston of the testis). Thường cháu trai dưới sáu tuổi, đột ngột đau buốt ở hòn dái và nếu khám sẽ thấy hòn dái sưng và đau. Trường hợp cháu đau ở hạ bộ, cha mẹ cần phải cởi quần cháu để quan sát kỹ và cho cháu đi khám vì nếu thật sự hòn dái cháu bị xoắn, cháu cần phải được giải phẫu ngay không chậm trễ, trong vòng 6 tiếng đồng hồ. Nếu chậm trễ hơn hòn dái vì thiếu máu nuôi sẽ không dùng được nữa và phải cắt bỏ. Những cháu bị ruột thòng (hernia) cũng có thể đau tương tự nếu phần ruột thòng bị kẹt và thắt lại (incarcerated hernia); những cháu này cũng cần được đem vào phòng cấp cứu điều trị gấp. Một số cháu nhỏ chừng một hai tuổi hay bị chứng lồng ruột làm đau bụng dữ dội (intussussception), một khúc ruột của cháu chui vào khúc ruột kế tiếp (tựa lúc ta lộn ngược một chiếc vớ) làm cho khúc ruột đó chết đi nếu để quá lâu. Cháu bé đau bụng lăn lộn và đi cầu ra máu bầm. Nếu định bệnh sớm thì chữa trị tương đối giản dị. Nói chung, cha mẹ nên tập quan sát em bé, để ý đến những chỗ mà ta ít khi để ý tới (như bộ phận sinh dục) và chú ý tới những cơ năng thông thường như tiểu, tiêu, ói mửa, v...v... Sự quan sát bén nhạy của cha mẹ lắm khi là yếu tố quyết định trong cuộc truy tầm căn bệnh của em bé bị cơn đau bụng hành hạ. Tưởng cũng nên nhắc ở đây vai trò của "sán lãi" (ascaris, round worn): Sán lãi không quan trọng như ở Việt Nam, những hiện tượng như "giun chui ống mật", "tắc ruột vì lãi đũa" hầu như không xảy ra ở vùng này, tuy vậy vì thói quen ở Việt Nam, các phụ huynh thường tưởng con mình bị "lãi hành" đôi khi làm chậm trễ việc điều trị.

Một khi triệu chứng em bé không thuyên giảm hoặc trở nặng hơn, người cha mẹ phải ý thức rằng những bệnh tình hiếm hoi có thể xảy đến cho mình và nếu có những dấu hiệu làm mình nghi hoặc hay vì một lý do nào đó linh tính mình cho hay có cuộc nguy hiểm có thể xảy ra, không nên ngần ngại gọi ngay bác sĩ hoặc nếu cần đem cháu vào phòng cấp cứu bệnh viện gần nhất. Ðôi khi linh tính của cha mẹ rất đúng, người cha mẹ quen thuộc tính tình con mình hơn bác sĩ và có cơ hội quan sát đứa trẻ lâu hơn và lắm khi có những nhận xét rất tinh tế mà một dù kỹ lưỡng đến đâu cũng có thể sơ sót không để ý tới. Cũng vì vậy nếu bác sĩ của bạn hờ hững không để ý gì đến những gì bạn khai lúc đem cháu đến khám, hoặc nếu bác sĩ có vẻ không hiểu những gì bạn muốn diễn tả, tốt hơn bạn nên cẩn thận nhắc lại cho rõ ràng (đương nhiên mặt khác bạn cũng phải hợp lý không nên chủ quan quá, vì tựu chung bạn đem con đến để bác sĩ chữa bệnh cháu chứ không phải để chất vấn bác sĩ về cách chữa bệnh). Ða số trường hợp sau khi khám bệnh xong và thử nghiệm đầy đủ bác sĩ sẽ cho bạn biết là cháu bé bị một bệnh thông thường nào đó. Có thể cháu không chịu sữa bò và bị sình ruột. Có thể cháu bị viêm họng do Streptococus và đau bụng do phản xạ, hoặc cháu ăn thức ăn nào đó bị trúng độc, v...v... Những trường hợp đó chữa trị tương đối giản dị và bệnh bớt nhanh. Nếu bác sĩ gia đình từng theo dõi cháu trước đây, có lẽ ngày hôm sau bác sĩ sẽ gọi điện thoại hỏi thăm xem em bé đã bớt chưa hoặc có gì thay đổi không. Bác sĩ các phòng cấp cứu thì ít khi gọi lại vì người ta làm việc theo phiên trực. Tuy nhiên thường người ta dặn bạn đến khám lại tại phòng mạch bác sĩ tư của bạn để theo dõi.

Ðây là một điểm rất quan trọng. Vì như trên đã nói, chúng ta nên luôn luôn nhớ rằng dù tài giỏi tới đâu bác sĩ cũng chỉ tiếp xúc với bệnh nhân trong một khoảng thời gian giới hạn nào đó, trong một môi trường nhất định nào đó (phòng cấp cứu, phòng mạch), không đúng hoàn toàn là môi trường sống của người bệnh. Trừ trường hợp em bé được nhập viện để theo dõi, nhiệm vụ bạn thấy cháu bé không thuyên giảm hoặc bệnh chuyển qua một chiều hướng khác, nên điện thoại nói cho bác sĩ hay. Như trường hợp bé Brian kể trên, lúc đầu bệnh có vẻ như chứng cảm thường, sau đó nặng hơn và mặc dù được theo dõi tại bệnh viện có đủ phương tiện, cũng đến cả hôm sau mới tìm được định bệnh chính xác.

Tóm lại, khi em bé khó chịu, có vẻ đau bụng, chúng ta nên để ý những điểm sau:

1. Nếu đau bụng dữ dội hoặc kéo dài hoặc kèm với cơn sốt, nên hỏi ý kiến bác sĩ.

2. Nên cho bác sĩ biết theo ý bạn tại sao em bé bị như vậy. Ðôi khi nhờ đó mà bác sĩ để ý đến những triệu chứng quan trọng dễ bị bỏ sót.

3. Nếu bạn không đồng ý với kết luận của bác sĩ, nên hỏi lại cho rõ và yêu cầu giải đáp những thắc mắc của bạn.

4. Nếu bác sĩ cho cháu về nhà uống thuốc, bạn nên để ý theo dõi kỹ. Nếu cháu không bớt nên gọi lại bác sĩ.

Bác sĩ Hồ Văn Hiền.

Bài09 Về đầu trang Bài11

 

Bài11 Về đầu trang Bài13