12. COCAIN  và TRẺ EM

Trong các thứ thuốc xì ke ma túy, nói chung là drugs, có lẽ cocain được nhắc đến nhiều nhất hiện nay, nhất là tại vùng này, nơi mà sự lạm dụng thuốc càng ngày càng trầm trọng.Thống kê cho thấy đến 11% ngườI Mỹ đã từng xài cocain trong quá khứ và có đến bốn triệu người đã dùng cocain trong mườI hai tháng trước. Ðối với thanh niên và trẻ em, cocain là một mối đe dọa lớn không những cho tương lai cá nhân mà luôn cả những thế hệ sắp tớI, cũng như cho toàn xã hội. Mục đích bài này là tìm hiểu một số vấn đề liên hệ tới cocain và trình bày những khám phá mớI đây về ảnh hưởng chất hóa học này trên sức khỏe trẻ em, hầu giúp cho cha mẹ các em cảnh giác về những tai họa rất có thể xảy đến cho con cái mình nếu mình không kịp thờI ngăn chận.

Nguồn gốc cocain.

Cocain được chế biến từ lá cây coca xuất phát từ Nam Mỹ, Châu Phi, Ðông Nam Á ,Ðài Loan. Lá cocain đã được dùng trên một ngàn năm nay. NgườI Da Ðỏ vùng núi Andes ở Peru và Bolivia có phong tục nhai lá cây này, tương tự như tục ăn trầu ở xứ ta. Thổ dân nhai lá coca chung vớI những mảnh đá vôi hoặc tro để tạo khoái cảm hoặc tăng sức chịu đựng lúc làm việc, hoặc lúc thiếu thốn đói khổ.

NgườI da trắng đem lá cây coca về châu Âu vào khoảng cuối thế kỷ thứ 16 và chất cocain được cô lập từ lá coca năm 1860. Sau đó ngườI ta khám phá chất này có khả năng gây tê (anesthetic action), và hiện nay cocain vẫn được xếp loại là một dược liệu làm thuốc tê niêm mạc và co thắt mạch máu trong một số giải phẩu muĩ, miệng và yết hầu. (Mucosal-local cocaine for local anesthesia and vasoconstriction). Tuy nhiên vì biến chứng của cocain, lợi ích của thuốc này bị giới hạn đi nhiều, ví dụ trước đây cocain được dùng làm thuốc tê lúc chữa răng, nay ít khi xài tại phòng mạch nha sĩ.

          Các loại cocain trên thị trường.

Hiện nay trên thị trường chợ đen, cocaine thường được bán dưới dạng tinh thể (crystal) bột màu trắng, thường bán từng gram, giá từ 75 đến 100 đô la theo tài liệucủa Hàn lâm viện Nhi khoa. Loại bột này được tiêu thụ bằng cách hít vào mũi (snorting). Có khi dân ghiền pha cocain vào nước và chích vào tĩnh mạch (intravenous injection). Nếu trộn cocain vớI ma túy (heroin) để chích thì gọI là speedball. NgườI ta có thể chế biến chất bột này thành loại có thể đốt hút được gọI là freebase hoặc crack. Crack được bán rẻ ra dưới dạng những lọ plastic nhỏ, thường được gọI là rock, giá chừng 5-10 đô la.

             Các loại ghiền: tâm lý và thể chất (psychological and physical addiction)

Nói chung cocain là một chất thuốc kích thích (stimulant) làm cho ngườI dùng thuốc cảm thấy nhiều sinh lực, tự tin, và đem lại khoái cảm cao độ (euphoria). Sau khi hít cocain vaụo muõi, khoaùi caủm keùo daụi chừng 30 phút, nếu hút có thể bắt đầu sớm hơn nhưng có thể chóng tàn hơn.

Lúc đầu, ngườI xài thuốc chỉ bị ghiền trên bình diện tâm lý, nghĩa là ngườI hút muốn tìm lại cái khoái cảm đặt biệt, có một không hai mà mình đã môt lần thưởng thức. Tuy nhiên, dần dần, cơ thể ngườI dùng thuốc bắt đầu lờn vớI tác dụng kích thích của cocain (tolerance), và muốn thực hiện một mức khoái cảm như cũ, càng ngày ngườI dùng thuốc lại phải xài một lượng thuốc cao hơn trưóc. TớI một mức nào đó, ngay cả một liều thuốc cao cũng không còn đem lại khoái cảm mong đợI và ngườI bịnh hoàn toàn bị nhu cầu xài thuốc điều khiển và có thể sẳn sàng làm bất cứ việc gì, dù phi pháp hay trái lương tâm, đạo lý, để có được cocain để dùng. Ðây là giai đoạn mà ngườI dùng thuốc trở thành ghiền cả trên bình diện tâm lý lẫn vật chất. (psychologically and physically addicted).

            Cocain được dùng phổ biến như thế nào ?

Cocain được dùng trong đủ mọi tầng lớp xã hội, từ những người giàu có, có địa vị, những tầng lớp trí thức chuyên nghiệp, cho tớI  những nhóm da màu thiểu số nghèo khó trong trung tâm các đô thị lớn.

Do những điều kiện đặc biệt của tuổi mới lớn, và do những đặc điểm của xã hội Mỹ, thanh thiếu niên dễ bị lôi cuốn vào việc dùng cocain. Cuộc sống vật chất thì thừa mứa, không cần lao động hoặc cạnh tranh cũng có được nhà cửa, ăn uống bảo đảm, dù giàu hay nghèo cũng có thể thấy cuộc sống của mình không định hướng .Nếu ngườI thanh thiếu niên cảm thấy không có mục tiêu phấn đãu, cô đơn lạc lỏng , thiếu người hướng dẫn về tinh thần và do đó đi tìm nguồn an uỉ nơi trẻ đồng lứa. Các trẻ lớn lên trong các khu inner city các thành phố lớn có thể có cảm giác bị kiềm tỏa trong môi trường khô khan và  nghèo khó của ??xã hộI rừng xi măng??(concrete jungle), vớI đày rẩy những gương xấu về tội ác và nghiện ngập. Những thiếu niên các khu ngoại ô (suburb) giàu có lại có thể được nuông chiều quá mức về nhu cầu vật chất ,  cha mẹ chúng đi làm kiếm tiền suốt ngày , không có thì giờ hàn huyên, hướng dẫn tinh thần cho chúng. Ðể bù đắp vào sự vắng mặt của mình, cha mẹ  chỉ còn có cách đem tiền mua mọi thứ tiện nghi vật chất và giải trí cho chúng. Trong lúc đó cha mẹ  lại mong đợI và làm áp lực hòng con cái mình cũng sẽ đạt mọi thành công trong học đường để củng cố cái đỵa vị xã hội mà mình phải cam go lắm mới leo lên được.

Ðối với cả hai loại thanh thiếu niên này, cocain là một phương tiện để thoát khỏi thực tế họ chủ quan cho là khắc nghiệt và do đó mong tìm thấy sự thoải mái (let loose). Thêm vào đó, lứa tuổI này tự nó lại có khuynh hướng đâm đầu vào những hoạt động có tính cách nguy hiểm để tìm cảm giác mạnh. Sức quyến rũ của cocain, là một món vừa nguy hiểm vừa đem lại khoái cảm, lại càng mạnh hơn. Thường các cô cậu bắt đầu con đường nghiện ngập bằng rượu và thuốc lá, rồi đến cần sa (marijuana), và kế đến là cocain và những thuốc mạnh khác.

             Hậu quả việc dùng cocain.

             Hậu quả trực tiếp  của cocain rất nhiều: tính tình biến đổI thất thường, khó chịu, nóng nảy, xuống tinh thần, mất trí nhớ, thức ngủ không giờ giấc, mệt mỏi kinh niên, ngườI dùng thuốc tránh tiếp xúc vớI ngườI khác và hết thiết tha đến việc học hành, giải trí, chơi thể thao hoặc sinh hoạt vớI gia đình. Ðôi khi cocain làm cho ngườI thanh niên có cảm giác sai lầm tưởng mình bị ngườI khác bạc đãi một cách vô cớ, trở nên bạo đông (như tấn công ngườI không gây hấn mình, giết người), hoặc có tư tưởng muốn tự sát.

Một số hậu quả khác do việc hít thuốc vào mũi hoặc chích thuốc. Hít cocain vào lổ muĩ làm mũi khó chịu, sanh ra nghẹt mũi kinh niên, chảy máu mũi, nhức đầu. Có trường hợp mũi lở loét, sống mũi bị lũng và mũi sụp xuống.

 Hút cocain làm phổi khó chịu, gây ho, khò khè hen suyễn . Nếu bác sĩ không biết ngườI bịnh đang dùng thuốc cocain, có thể định bịnh sai lạc, lầm vớI những nguyên do thường khác có thể gây các triệu chứng tương tự (như dị ứng mũi, suyễn do dị ứng). Dùng thuốc bằng cách chích thuốc vào mạch máu (intravenous drug use) nguy hiểm hơn cả. Do lượng thuốc lớn đi nhanh vào máu,  làm các mạch máu nuôi tim (coronary arteries) co thắt (vasospasm) lại  và binh nhân chết  đột ngột vì bắp thịt tim thiếu máu đến nuôi dưỡng và không làm việc nữa. Ðây là nguyên do của một số trường hợp thanh niên , lực sĩ, đang lúc xuân thì, trước đó không bị bịnh tim, lại bị chết đột ngột, đôi khi giải phẩu tử thi chỉ thấy mức cocain cao trong cơ thể.

Vi trùng các bịnh truyền nhiễm có thể nằm ở các ống chích và kim chích , vì vấy máu của nhiều ngườI, chuyền từ ngườI này qua ngườI khác. Các bịnh như AIDS (Sida), viêm gan loại B, loại C rất thường gặp ở ngườI ghiền chich thuốc qua đường tĩnh mạch (intravenous drug user). Rất tiếc là những bịnh này có thể chết người và hiện nay chưa có thuốc chữa có thể trị dứt bịnh được.

Cocain và bào thai.

Gần đây ngườI ta càng ngày càng để ý tớI tác dụng của cocain trên những bào thai.Những thống kê sâu rộng trong nhiều tầng lớp xã hộicho thấy các bà mẹ ở Mỹ xài cocain khá nhiều: chừng 15 % các thai phụ xài cocain trong lúc có bầu và cứ 10 đứa trẻ ra đờI ở Mỹ thì có một đứa bị nhiễm cocain trong máu, nước tiểu của nó nếu thử nghiệm sẽ tìm ra chất cocain. Ngoài ra , một số đàn bà trong lúc cho con bú lại đồng thờI xài cocain.

Tác dụng trên bào thai rất sâu rộng, nếu nặng thì cocain làm hư thai, đôi khi ngườI có bầu cố tình dùng cocain như là phương tiện phá thai. Trường hợp nhẹ hơn, cocain làm sinh non (premature delivery), hoặc gây dị dạng trên đứa nhỏ (gây quái thai)(teratogenic effect). Lý do chính cocain làm tai hại đến bào thai là do tác dụng của cocain trên các đông mạch (arteries) đem máu nuôi dưỡng bào thai trong tử cung ngườI mẹ, máu của thai thi thiếu dưỡng khí (thiếu oxy, hypoxia) làm trẻ không phát triển bình thường được. Một số trẻ sơ sinh có lượng cocain quá cao trong máu do ngườI mẹ truyền qua có thể bị chảy máu trong đầu (tai biến động mạch não, tương tự như biến cố xảy ra ở ngườI già bị stroke) làm em bé bán thân bất toại hay liệt một phần thân thể.

Ngoài những vấn đề nêu trên, đứa trẻ còn bị ảnh hưởng bao quát trên bình diện  thần kinh cũng như về behaviour (neuro-behavioral changes). Một số nghiên cứu cho thấy nếu test về thần kinh, các bé này không bình thuờng  lúc mớI sanh và ngay cả mấy tuần sau khi sinh. Thật ra test các em bé này khó phân biệt đâu là ảnh hưởng của cocain, đâu là ảnh hưởng của các yếu tố xấu khác như mẹ hút thuốc lá, ghiền các chất thuốc drugs khác ngoài cocain, nghiện rượu, mẹ bị bịnh phong tình, vân vân.

Nói chung, các trẻ sơ sinh nạn nhân của cocain không những bị cocain tác hại mà thôi mà còn là nạn nhân của những điều kiện xã hội bất thuận lợI như nghèo khó, mẹ ít học, dùng nhiều chất ghiền khác ngoài cocain, đôi khi mắc bịnh phong tình do nếp sống lan chạ hoặc do bán mình kiếm tiền mua thuốc. Những trẻ này có thể bị thương tật suốt đờI, có thể bị chậm phát triển  hoặc bị đần độn suốt đời.

Ðối với những thanh thiếu niên lớn tuổI hơn lúc đi vào đường nghiện cocain, thì ngoài những nguy hiểm có thể chết ngườI nêu trên do cocain trực tiếp gây ra , còn có những nguy hiểm khác kèm theo nêp sống sa đọa và nô lệ cho nhu cầu kiếm tiền để thoả mãn cơn ghiền.

Hai trường hơp trên có thể liên hợp vớI nhau tạo nên một giây oan nghiệt, không nhưng chỉ cho một cá nhân mà còn dây dưa từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Biện pháp quan trọng nhất và hữu hiệu nhất vẫn là giáo dục gia đình và học đường để các em có cuộc sống tinh thần lành mạnh, tin tưởng vào gia đình và cộng đồng và ý thức về giá trị bản thân mình (self esteem), do đó ngăn chặn không cho các em sa ngã theo bè bạn xấu, trước khi "tay đã nhúng chàm".

Bác sĩ Hồ Văn Hiền.

Ngày 15 tháng 2, năm 2000

Về Ðầu Trang